Proverbs (Zarma)

1

1:1b.PRO.001.001 Israyla* bonkoono Suleymanu, Dawda ize yaasayey neeya:

1:2b.PRO.001.002 Zama i ma bay laakal nda dondonandiyaŋ gaa; I ma fahamay sanney fayanka mo.

1:3b.PRO.001.003 Zama i ma dondonandiyaŋ ta laakal goy da adilitaray da cimi ciiti da sasabandiyaŋ ra.

1:4b.PRO.001.004 Zama i ma borey kaŋ si caram yaŋ no azanci, I ma bayray da fayanka mo no arwasu se.

1:5b.PRO.001.005 Zama laakalkooni ma maa ka tonton da bayray. Fahamante mo ma to saaware hanney gaa.

1:6b.PRO.001.006 Zama i ma yaasay da nga feerijo bay, I ma laakalkooney sanney da ngey misey mo bay.

1:7b.PRO.001.007 Rabbi humburkumay ya bayray sintinay no, Amma borey kaŋ yaŋ si caram ga donda laakal da dondonandiyaŋ.

1:8b.PRO.001.008 Ay izo, ma ni baaba cabe ta, Ni nya lordo mo, ni ma s'a furu.

1:9b.PRO.001.009 Zama i ga te ni se gomni taalam ni boŋo gaa, Da hiiri mo ni jinda gaa.

1:10b.PRO.001.010 Ay izo, da zunubikooney na ni hiila-hiila, Ma si yadda.

1:11b.PRO.001.011 D'i ne: «Ma kaa, iri ma koy care banda ka batandi ka wi. Iri ma gum mo borey kaŋ yaŋ sinda taali se sabaabu kulu si.

1:12b.PRO.001.012 Iri m'i gon da fundi, danga Alaahara cine, I afo kulu sukutum, Danga borey kaŋ yaŋ ga gunguray hala guusu ra.

1:13b.PRO.001.013 Iri ga arzaka darzakoy yaŋ gar, dumi-dumi, Iri g'iri windey toonandi nda nooru.

1:14b.PRO.001.014 Kala ni ma margu nda iri, Iri kulu, iri ga te nooru foolo folloŋ.»

1:15b.PRO.001.015 Ay izo, ma si margu nd'ey fondo. Ma ni ce hibandi ka kaa i laawalo gaa.

1:16b.PRO.001.016 Zama i cey ga zuru no i ma goy laalo te se, I goono ga cahã boro wiyaŋ se.

1:17b.PRO.001.017 Zama yaamo no i ma asuuta hirri naŋ kaŋ curo ga di a.

1:18b.PRO.001.018 Woodin yaŋ binde, ngey boŋ wiyaŋ se no i goono ga batandi, Ngey fundey halaciyaŋ se mo no i goono ga gumandi te.

1:19b.PRO.001.019 Yaadin no riiba binikom kulu muraadey bara nd'a, A ga nga koy fundo kom a gaa no.

1:20b.PRO.001.020 Laakal goono ga ce fondey ra, A goono ga nga jinde tunandi batamey ra.

1:21b.PRO.001.021 A goono ga ce marga nangu beerey ra, Naŋ kaŋ borey ga furo kwaara meyey ra; Kwaara ra a goono ga nga sanney salaŋ ka ne:

1:22b.PRO.001.022 «Araŋ kaŋ sinda carmay, Alwaati marge no araŋ ga ba carmay-jaŋay, Dondayankoyey ma maa ngey dondayaŋ kaani, Saamey mo ma wangu bayray?

1:23b.PRO.001.023 Wa bare ay kaseetiyaŋo boŋ! A go, ay g'ay biya zumandi araŋ boŋ, Ay m'araŋ bayrandi nd'ay sanno.

1:24b.PRO.001.024 Za kaŋ ay ce, araŋ wangu mo, Ay n'ay kamba salle, amma afo si no kaŋ saal a.

1:25b.PRO.001.025 Amma araŋ n'ay saawarey kulu furu, Araŋ mana yadda nd'ay kaseetey baa kayna;

1:26b.PRO.001.026 Kal ay mo ma haaru araŋ masiibey zaaro hane, Ay ga hahaarayaŋ te waato kaŋ humburkumay kaa araŋ gaa.

1:27b.PRO.001.027 Waato kaŋ humburkumay kaa araŋ gaa danga alma haw beeri cine, Araŋ masiibey m'araŋ to danga hari haw bambata, Saaya kaŋ azaaba nda kankami du araŋ.

1:28b.PRO.001.028 Saaya din i g'ay ce, amma ay si tu. I g'ay ceeci nda himma, i si du ay mo.

1:29b.PRO.001.029 Zama i wangu bayray, I mana Rabbi humburkumay suuban.

1:30b.PRO.001.030 I mana yadda nd'ay saawarey baa kayna, I donda ay kaseetey kulu.

1:31b.PRO.001.031 I binde ga ngey fundey alhakku ŋwa, I ma kungu nda ngey dabarey.

1:32b.PRO.001.032 Zama borey kaŋ yaŋ sinda carmay banda yeyaŋo g'i wi, Saamey goray mo g'i halaci.

1:33b.PRO.001.033 Amma boro kulu kaŋ hangan ay se ga goro baani, A ga goro nda fundi kaani, A si humburu masiiba kulu.»

2

2:1b.PRO.002.001 Ay izo, da ni n'ay sanney ta, Ni n'ay lordey gaay ni do,

2:2b.PRO.002.002 Hala mo ni na ni hanga jeeri laakal gaa, Ka ni bina ye fahamay gaa,

2:3b.PRO.002.003 Oho, da ni na fayanka ce, Ka ni jinda tunandi fahamay se,

2:4b.PRO.002.004 Da ni n'a ceeci danga nzarfu cine, K'a gana danga mate kaŋ i ga arzaka tugante ceeci:

2:5b.PRO.002.005 Saaya din no ni ga faham da Rabbi humburkumay, Ka Irikoy bayray gar.

2:6b.PRO.002.006 Zama Rabbi ga laakal no, A meyo ra no bayray da fahamay goono ga fun.

2:7b.PRO.002.007 A ga laakal hanno jisi adilantey se, Nga ya koray no ngey kaŋ yaŋ ga dira cimi ganayaŋ ra se.

2:8b.PRO.002.008 A ga woodin te zama nga ma cimi ciiti fondayzey haggoy, A ma hanantey fondey hallasi.

2:9b.PRO.002.009 Saaya din mo ni ga faham nda adilitaray da cimi ciiti, da sasabandiyaŋ mo, Oho, da fondo kaŋ ga boori kulu no.

2:10b.PRO.002.010 Zama laakal ga furo ni bina ra, Bayray mo ga kaan ni fundo se.

2:11b.PRO.002.011 Laakal ga soobay ka ni batu, Fahamay mo ga ni haggoy.

2:12b.PRO.002.012 Zama i ma ni faaba boro laalo fonda gaa. Borey kaŋ i sanney ga siiri, I ga ni faaba i gaa.

2:13b.PRO.002.013 Ngey kaŋ ga adilitaray fonda taŋ zama ngey ma dira kubay fondey ra se.

2:14b.PRO.002.014 Ngey din ga farhã da laala goy, I ma maa laala hattayaŋ kaani,

2:15b.PRO.002.015 Borey kaŋ yaŋ ga siiri ngey fondey ra, Kaŋ yaŋ ga hatta ngey laawaley ra no.

2:16b.PRO.002.016 Laakal ga ni faaba waykuuru kambe gaa, Danga wayboro yaw me-kaani-koy,

2:17b.PRO.002.017 Kaŋ ga nga zankataray gorokasino furu, A ga dinya nda nga Irikoyo alkawlo mo.

2:18b.PRO.002.018 Zama a kwaara fonda ga siiri ka koy buuyaŋ do, A laawaley mo ga koy buukoy do haray.

2:19b.PRO.002.019 Borey kaŋ yaŋ ga koy a do, I ra sinda boro kaŋ ga ye ka kaa koyne, I si to mo fundi laawaley gaa.

2:20b.PRO.002.020 Ma laakal ceeci mo zama ni ma soobay ka dira boro hanney fondey ra, Ni ma adilitaray laawaley gana.

2:21b.PRO.002.021 Zama adilantey ga goro laabo ra, Toonantey mo no ga cindi a ra.

2:22b.PRO.002.022 Amma i ga boro laaley waasu ka kaa laabo ra, I ga amaana ŋwaakoy dagu ka kaa a ra mo.

3

3:1b.PRO.003.001 Ay izo, ma si dinya ay dondonandiyaŋey, Amma ma naŋ ni bina m'ay lordey gana.

3:2b.PRO.003.002 Zama i ga jirbiyaŋ da jiiriyaŋ da bine baani tonton ni fundo gaa.

3:3b.PRO.003.003 Suuji nda cimi ma si ni furu, Ni m'i sarku ni jinda gaa k'i hantum ni bina walhã boŋ.

3:4b.PRO.003.004 Yaadin gaa no ni ga du gaakuri da fahamay hanno Irikoy da borey mo jine.

3:5b.PRO.003.005 Ma de Rabbi gaa nda ni bina kulu, Ma si jeeri ni boŋ fahamay gaa.

3:6b.PRO.003.006 Ni muraadey kulu ra ni m'a seeda, Nga mo ga ni fondey sasabandi.

3:7b.PRO.003.007 Ma si ni boŋ guna sanda ni ya laakalkooni no, Ma humburu Rabbi ka fay da laala.

3:8b.PRO.003.008 Woodin ga ciya baani ni fuuma gaa, Ni biriyey ra mo, londi taji no.

3:9b.PRO.003.009 Ma Rabbi beerandi nda ni arzaka, Da ni boŋ-jina kulu.

3:10b.PRO.003.010 Yaadin gaa no ni barmey ga to da albarka. Ni kankamyaŋ nangey mo ga to da reyzin* hari taji hal a ma mun.

3:11b.PRO.003.011 Ay izo, ma si donda Rabbi goojiyaŋo, Ma si wangu mo nd'a kaseetiyaŋo.

3:12b.PRO.003.012 Zama boro kaŋ Rabbi ga ba no a ga kaseeti, Danga mate kaŋ baaba ga te nga izo kaŋ a ga maa a kaani se.

3:13b.PRO.003.013 Bine-kaani-koy no, boro kaŋ ga du laakal, Da boro kaŋ ga to fahamay gaa mo.

3:14b.PRO.003.014 Zama a duure bisa nzarfu duure booriyaŋ, A riiba mo bisa wura hanno.

3:15b.PRO.003.015 A nafa ga bisa tondi hiir'ize caadante yaŋ. Hay kulu kaŋ ni ga bini sinda haŋ kaŋ i ga kar a gaa.

3:16b.PRO.003.016 Aloomar kuuku go a kambe ŋwaari gaa, A kamba wow gaa mo arzaka nda beeray.

3:17b.PRO.003.017 A fondey ya kaani fondoyaŋ no, A laawaley kulu mo baani no.

3:18b.PRO.003.018 A ga hima fundi tuuri borey kaŋ yaŋ n'a di se, Boro kaŋ go g'a gaay mo ya bine-kaani-koy no.

3:19b.PRO.003.019 Laakal boŋ no Rabbi na ndunnya sinji, Fahamay boŋ mo no a na beene tabbatandi.

3:20b.PRO.003.020 A bayray boŋ mo no guusuyaŋey ceeri-ceeri, Beene mo na harandaŋ zumandi.

3:21b.PRO.003.021 Ay izo, ma laakal kaŋ ga boori nda fayanka mo haggoy, Ma si naŋ i ma fun ni jine.

3:22b.PRO.003.022 Yaadin gaa no i ga goro fundi ni biya se, Taalam no koyne ni jinda gaa.

3:23b.PRO.003.023 Waato din gaa no ni jina-koyyaŋ ga gana baani samay, Ni ca si kati mo.

3:24b.PRO.003.024 Waati kaŋ ni ga kani, ni si humburu, Haciika ni ga ni kaniyaŋ te, Ni jirbo mo ga kaan.

3:25b.PRO.003.025 Ma si humburu gumo nda humburkumay hari kaŋ ga ni jirsi, Wala nda boro laaley hasaraw kaŋ ga kaa ni gaa.

3:26b.PRO.003.026 Zama Rabbi ga ciya ni se deyaŋ hari, A ga ni ca haggoy hala i ma s'a di.

3:27b.PRO.003.027 Ma si gomni ganji borey kaŋ yaŋ ga hima nd'a se, D'a go ni kamba dabari ra.

3:28b.PRO.003.028 Ma si ne ni gorokasin se: «Koy ka kaa suba, ay g'a no ni se,» A go mo, haro go ni kambe ra.

3:29b.PRO.003.029 Ma si dabari laalo miila ni gorokasin boŋ, Za kaŋ a goono ga goro baani samay ni jarga.

3:30b.PRO.003.030 Ma si yanje da boro fo daliili kulu si, D'a mana hasaraw te ni se.

3:31b.PRO.003.031 Ma si canse nda toonyante, Ma si baa afo suuban a muraadey ra.

3:32b.PRO.003.032 Zama siiriyankoy ya fanta hari no Rabbi se, Amma a gundo go adilante* banda.

3:33b.PRO.003.033 Rabbi laaliyaŋo go boro laaley windey ra, Amma a ga adilantey nangorayey albarkandi.

3:34b.PRO.003.034 Haciika a ga donda donda-caray-koy, Amma a ga gomni no lalabukoy se.

3:35b.PRO.003.035 Laakalkoy ga darza tubu, Amma saamey ga haawi beerandi.

4

4:1b.PRO.004.001 Ay izey, wa maa baaba lordi*. Wa hangan zama araŋ ma fahamay bay.

4:2b.PRO.004.002 Zama dondonandiyaŋ hanno no ay g'araŋ no. Araŋ ma si fay d'ay lordey.

4:3b.PRO.004.003 Zama waato ay ya ize no kaŋ ga maa ay baaba se, Ize kwaaso mo ay nya se.

4:4b.PRO.004.004 Ay baaba n'ay dondonandi mo. A ne ay se: «Ni bina m'ay sanney wo gaay. Ni m'ay lordey gana, ka funa.»

4:5b.PRO.004.005 Ma du laakal. Ma du fahamay. Ma si diny'a. Ma si fay d'ay me sanney ganayaŋ.

4:6b.PRO.004.006 Ma s'a furu, nga mo ga ni hallasi. Ni ma ba r'a, nga mo ga ni haggoy.

4:7b.PRO.004.007 Laakal, nga no ga bisa hay kulu, Ma du laakal binde. Oho me, A banda da ni jin ka du a, ma du fahamay.

4:8b.PRO.004.008 M'a beerandi, a ga ni daŋ jina. A ga ni no darza waato kaŋ ni n'a ganday.

4:9b.PRO.004.009 A ga te ni se gomni taalam ni boŋo gaa. A ga ni no koytaray fuula darzakoy.

4:10b.PRO.004.010 Ya ay izo, ma maa k'ay sanney ta, Ni fundo mo ga te aloomar.

4:11b.PRO.004.011 Ay na ni dondonandi laakal fondo ra. Ay na ni daŋ sasabandiyaŋ laawaley ra.

4:12b.PRO.004.012 Da ni ga dira, ni ce daara si kankam, Da ni ga zuru mo, ni si kati.

4:13b.PRO.004.013 Ma gaabandi dondonandiyaŋ gaa hala a ma boori, Ma s'a taŋ, m'a haggoy, zama ni fundi nooya.

4:14b.PRO.004.014 Ma si furo boro yaamey laawalo ra, Ma si dira boro laaley fonda ra.

4:15b.PRO.004.015 Ma hibi ka fun a gaa, ma si gana noodin. Ni ma boŋ bare a gaa ka bisa.

4:16b.PRO.004.016 Zama i si jirbi kala nd'i na hasaraw te jina. I ga te mo fasiya mo, Kala nd'i naŋ boro fo ma kati jina.

4:17b.PRO.004.017 Zama laala ŋwaari no i ga ŋwa. I goono ga toonye baji haŋ.

4:18b.PRO.004.018 Amma adilante fonda ga hima mo boyaŋ cine, Kaŋ ga kaari kayna-kayna kala zaaro ma to.

4:19b.PRO.004.019 Boro laaley fonda ga hima kubay, I si bay haŋ kaŋ gaa no i ga kati.

4:20b.PRO.004.020 Ay izo, ma hangan ay sanney se, Ma ni hanga jeeri ay deda se.

4:21b.PRO.004.021 I ma si gana ni jine, Ma haggoy d'ey ni bina bindo ra.

4:22b.PRO.004.022 Zama fundi no borey kaŋ ga du ey se, Baani no mo i gaahamey kulu se.

4:23b.PRO.004.023 Ma ni bina haggoy ka bisa hay kulu kaŋ ni ga haggoy, Zama a ra no fundi fondoyaŋ ga fun.

4:24b.PRO.004.024 Ma me-ka-say ganandi ka kaa ni gaa. Meyey kaŋ yaŋ ga sanni yaamo ci ma moor'ey.

4:25b.PRO.004.025 Ni moy ma guna jina, Ni mo-kuurey mo ma jina guna.

4:26b.PRO.004.026 Ma ni cey laawalo sasabandi, Ni fondey kulu mo ga tabbat.

4:27b.PRO.004.027 Ma si kamba kambe ŋwaari wala kambe wow haray, Ma ni ce ganandi ka fun laala do.

5

5:1b.PRO.005.001 Ay izo, ma hangan ay laakalo se. Ma ni hanga jeeri ay fahama gaa.

5:2b.PRO.005.002 Zama ni ma fayankayaŋ gaay, Ni meyo mo ma bayray haggoy.

5:3b.PRO.005.003 Zama waykuuru deena ga yu tolli-tolli, A meyo mo ga yuttu nda ji.

5:4b.PRO.005.004 Amma a bananta ga fottu no danga farre, A ga dumbu danga takuba me cine.

5:5b.PRO.005.005 A cey ga zulli ka koy buuyaŋ do, A ce taamey ga Alaahara fonda di.

5:6b.PRO.005.006 A si fundi fondo lasaabu. A teerey mo si kay. A mana bay mo hala yaadin no bo.

5:7b.PRO.005.007 Sohõ binde ay izey, wa hangan ay se. Araŋ ma si fay d'ay me sanney.

5:8b.PRO.005.008 Ma ni fonda moorandi waykuuru, Ma si maan a windo me.

5:9b.PRO.005.009 Zama ni ma si ni beera no boro fooyaŋ se, Wala ni jiirey mo futaykooni se.

5:10b.PRO.005.010 Zama yawyaŋ ma si kungu nda ni gaabo, Ni goy taabi ma si ye yaw kwaara.

5:11b.PRO.005.011 Ni kokora binde, ni ma soobay ka duray, Saaya kaŋ ni baso da ni gaahamo go ga zabu.

5:12b.PRO.005.012 Kala ni ma ne: «Kaari ay! Ay kaŋ wangu dondonandiyaŋ, ay bina donda kaseetiyaŋ.

5:13b.PRO.005.013 Ay mana baa hangan mo ay dondonandikoy sanno se. Ay mana hanga jeeri bora kaŋ n'ay dondonandi se.

5:14b.PRO.005.014 A cindi kayna ay halaci parkatak, Jama bindo ra nda borey marga ra.»

5:15b.PRO.005.015 Ma hari kaa ni bumbo gulla ra ka haŋ, Ma hari kaano kaa mo ni bumbo dayo ra.

5:16b.PRO.005.016 A ga saba no, ni hari mwa ma zuru ka koy taray, Wala a ma te hari zuru fondey boŋ?

5:17b.PRO.005.017 I ma bara ni hinne wane, Manti nin da yaw margante wane.

5:18b.PRO.005.018 Ni hari mwa ma goro albarkante, Ma te farhã nda ni zankataray wando.

5:19b.PRO.005.019 A ma te danga jeeri baakasinaykoy, Danga meena kaŋ ga boori. A fafey ma wasa ni se waati kulu, A baakasina ma ni bina kaanandi han kulu.

5:20b.PRO.005.020 Zama ifo se no, ay izo, ni bina ga daray waykuuru banda, Hala ni ma wayboro yaw ganday?

5:21b.PRO.005.021 Zama boro te-goyey, Rabbi jine no i go. A ga boro laawaley kulu sasabandi mo.

5:22b.PRO.005.022 Boro laalo laalayaŋo ga ye k'a di, I g'a gaay mo da nga zunubi korfey.

5:23b.PRO.005.023 A ga bu dondonandiyaŋ-jaŋey sabbay se. A saamotaray beero ra no a ga te boŋdaray.

6

6:1b.PRO.006.001 Ay izo, da ni na ni gorokasin yadda sambu, Da ni jin ka kamba kar yaw se,

6:2b.PRO.006.002 Ni me sanno na ni zorti, Ni me sanno na ni di nooya.

6:3b.PRO.006.003 Sohõ ay izo, kala ni ma woone te ka ni boŋ kaa kambe, Za kaŋ a ciya ni jin ka furo ni gorokasin kambe ra: Koy ka ni boŋ kaynandi ka ŋwaaray ni gorokasino gaa.

6:4b.PRO.006.004 Ma si ni moy no jirbi, Ni mo-kuurey mo, i ma si dusungu.

6:5b.PRO.006.005 Hala ni ma yana nda ni boŋ jina, Danga jeeri kaŋ fun kolikoy kambe ra, Danga curo kaŋ fun nga hirriko kambe ra.

6:6b.PRO.006.006 Ma koy nkondo do, nin hawfuno. Ma laakal d'a teerey ka te laakal.

6:7b.PRO.006.007 Nga wo, a sinda jine boro wala jine funa wala bonkooni.

6:8b.PRO.006.008 Kulu nda yaadin, a ga nga ŋwaaro soola kaydiya ra, A ga nga ŋwaaro margu-margu heemar waate.

6:9b.PRO.006.009 Kala waati fo no ni go ga jirbi, nin hawfuno? Waati fo no ni ga tun ni jirbo gaa?

6:10b.PRO.006.010 A cindi jirbi kayna, a cindi dusungu kayna, Da kambe koli kayna ka kani jina --

6:11b.PRO.006.011 Yaadin gaa no ni talkatara ga kaa ni gaa danga zay cine, Ni jaŋa mo danga sooje cine.

6:12b.PRO.006.012 Boro yaamo, ilaalo no, A ga dira nda me-ka-say.

6:13b.PRO.006.013 A ga nga moy kar, a ga salaŋ nda nga cey, A ga cabeyaŋ te nda nga kambayzey.

6:14b.PRO.006.014 Garkasay go a bina ra. A ga laala ceeci han kulu, a ga kormoto say-say.

6:15b.PRO.006.015 Woodin se a masiibey ga kaŋ a boŋ baaru si, I g'a ceeri nda waasi -- woodin mo safari si.

6:16b.PRO.006.016 Hari iddu go no kaŋ Rabbi ga konna, Oho, hala iyye zaati kaŋ a bina g'i fanta:

6:17b.PRO.006.017 Mo boŋbeeraykoy, da deene tangarikom, Da kambey kaŋ yaŋ ga boro kaŋ sinda taali wi,

6:18b.PRO.006.018 Da bine kaŋ ga hari laalo miila, Da cey kaŋ ga zuru nda waasi ka koy hasaraw teeyaŋ do,

6:19b.PRO.006.019 Da tangari seeda kaŋ ga tangari ci, Da boro kaŋ ga fitina daŋ nya-izey nda care game ra.

6:20b.PRO.006.020 Ay izo, ma ni baaba lordi gaay, Ni nya lordey mo, ma s'i furu.

6:21b.PRO.006.021 Ni m'i haw ni bina ra duumi, Ni m'i sarku ni jinda gaa.

6:22b.PRO.006.022 Saaya kaŋ ni goono ga dira, i ga furo ni jine. Saaya kaŋ ni goono ka kani, i ga ni hallasi. Saaya kaŋ ni mo hay mo, i ga fakaaray ni se.

6:23b.PRO.006.023 Zama i lordey ya fitilla no, I dondonandiyaŋey mo kaari no. Dondonandiyaŋ kaseetiyaŋ ya fundi fondo no.

6:24b.PRO.006.024 I ga ni hallasi wayboro laalo gaa, Ka ni hallasi wayboro yaw me-kaano gaa.

6:25b.PRO.006.025 Ma s'a booriyaŋo bini ni bina ra, A ma si ni di da nga mo karyaŋo.

6:26b.PRO.006.026 Waykuuru sabbay se ŋwaari kayna ga bisa boro gaabi, Wayboro zina-teeri mo ga fundi darzakoy koli.

6:27b.PRO.006.027 E! Boro ga danji daŋ ni gande ra ni bankaaray ma jaŋ ka ton, wala?

6:28b.PRO.006.028 Wala ni ga danj'ize taamu ce taamey ma jaŋ ka kukure?

6:29b.PRO.006.029 Yaadin no boro kaŋ ga margu nda nga gorokasin wande go. Boro kaŋ lamb'a gaa kulu si taali alhakku yana bo.

6:30b.PRO.006.030 I si donda zay, d'a zay zama a ma nga fundo kungandi waati kaŋ a maa haray.

6:31b.PRO.006.031 Amma d'i n'a di, a g'a yeti sorro iyye. A windi arzaka kulu no a g'a bana nd'a.

6:32b.PRO.006.032 Boro kaŋ na zina te da wayboro sinda fahamay no. Boro kaŋ na goy woodin te, Nga bumbo fundo no a goono ga ceeci nga ma halaci.

6:33b.PRO.006.033 Marayyaŋ nda kaynandiyaŋ no a ga di. I s'a haawi tuusu mo.

6:34b.PRO.006.034 Zama canse wo boro futay no, A si fay d'a bo, banayaŋ zaaro ra.

6:35b.PRO.006.035 A baa si nda fansa kulu. A futa si kani, baa ni n'a no nooyaŋ boobo.

7

7:1b.PRO.007.001 Ay izo, m'ay sanney haggoy, M'ay lordey jisi ni bina ra.

7:2b.PRO.007.002 M'ay lordey haggoy ka funa, Ay dondonandiyaŋey mo danga ni mo gure cine.

7:3b.PRO.007.003 Ni m'i haw ni kambayzey gaa. Ni m'i hantum ni bina walhã boŋ.

7:4b.PRO.007.004 Ma ne laakal se: «Ni ya ay wayme no.» Ma fahamay mo te ni dumi.

7:5b.PRO.007.005 Zama i ma ni hallasi ka ni wa da waykuuru, Nga, wayboro yaw sanni kaanokoy.

7:6b.PRO.007.006 Ay windo finetarey gaa ay niigaw, daabirjo ra haray.

7:7b.PRO.007.007 Kala borey kaŋ yaŋ sinda carmay game ra ay di arwasu fo. Ay n'a fayanka arwasey kaŋ sinda fahamay ra.

7:8b.PRO.007.008 A goono ga waybora fuwo batama casu. A na fonda di ka koy a kwaara haray,

7:9b.PRO.007.009 Wiciri kambu, almaari haray, cin kubay biyo ra.

7:10b.PRO.007.010 A binde, a go, a kubay da wayboro fo kaŋ gonda waykuuru bankaaray da bina kaŋ ga bar-bare.

7:11b.PRO.007.011 Kaŋ kusuumante no, wayboro boŋ-ibaay-koy, A cey si kay nga windo ra.

7:12b.PRO.007.012 Han fooyaŋ a go fondey gaa, Han fooyaŋ a go batamey ra, Fondo gaarey kulu boŋ a goono ga lamba.

7:13b.PRO.007.013 Waybora din binde na arwaso di k'a garbe sunsum. A n'a guna da mo-koogay ka ne a se:

7:14b.PRO.007.014 «Saabuyaŋ sargayyaŋ go ay do hunkuna, Ay n'ay sarto bana.

7:15b.PRO.007.015 Woodin se no ay fatta ka ni kubay. Ay na ni moyduma ceeci da anniya, Ay di nin mo.

7:16b.PRO.007.016 Ay n'ay dima daaru nda kunta baano yaŋ, Misira kaymi suubanante no.

7:17b.PRO.007.017 Ay na waddi nda zawul da alowes* da cirinfi say-say ay daarijo gaa.

7:18b.PRO.007.018 Iri ma koy ka baakasinay haŋ ka kungu ka kani hala susubay, Iri ma maa kaani iri boŋ se da baakasinay.

7:19b.PRO.007.019 Zama windikoyo si no, A koy naaruyaŋ hala nangu mooro.

7:20b.PRO.007.020 A konda nooru foola nga kamba ra, Hando farso no a ga ye ka kaa.»

7:21b.PRO.007.021 Waybora hin a da nga me kaana, A n'a halli da nga deena kaana.

7:22b.PRO.007.022 Arwaso n'a gana fap! folloŋ, Danga haw kaŋ ga koy faawa do, Wala mo danga hawante kaŋ ga koy saamo goojiyaŋ do.

7:23b.PRO.007.023 Hala hangaw n'a hay haama ra, Danga curo kaŋ ga cahã ka koy hirrimi do, A mana bay mo kaŋ nga fundo se no i n'a te.

7:24b.PRO.007.024 Sohõ binde, ay izey, wa hanga jeeri ay se. Araŋ ma haggoy d'ay me sanney.

7:25b.PRO.007.025 Ma si naŋ ni bina ma miila ka koy waybora din teerey do haray, Ma si kamba ka koy a fondey ra.

7:26b.PRO.007.026 Zama a na boro boobo maray ka zeeri. Oho, borey kaŋ yaŋ a wi kulu ya kunda bambata no.

7:27b.PRO.007.027 A windo ya Alaahara fondo no, A ga zulli no ka koy buuyaŋ fuwey do.

8

8:1b.PRO.008.001 Laakal mana ce no? Fahamay mana nga jinda tunandi bo?

8:2b.PRO.008.002 Batamey ra da fondey bindo ra da fondey kubayyaŋ do a go ga kay.

8:3b.PRO.008.003 Da meyey gaa, nangey kaŋ borey ga furo kwaara ra, Da furoyaŋ meyey do, a go ga jinde sambu ka ne:

8:4b.PRO.008.004 «Ya araŋ alborey, araŋ no ay go ga ce. Ay jinda mo go ga koy Adam-izey do haray.

8:5b.PRO.008.005 Araŋ kaŋ sinda carmay, wa faham da laakal. Araŋ mo, saamey, wa goro nda bine kaŋ ga faham.

8:6b.PRO.008.006 Wa hanga jeeri ay se, Zama ay ga muraaduyaŋ kaŋ gonda beeray salaŋ. Ay meyo feeriyaŋ ya hari kaŋ ga saba no.

8:7b.PRO.008.007 Zama ay meyo ga cimi ci, Laala mo fanta hari no ay deena se.

8:8b.PRO.008.008 Ay me sanney kulu, adilitaray ra no i go, Haŋ kaŋ ga siiri si no i ra, wala haŋ kaŋ si saba.

8:9b.PRO.008.009 Taray kwaaray no i go boro kaŋ ga faham se, I ga saba mo borey kaŋ ga du bayray se.

8:10b.PRO.008.010 M'ay dondonandiyaŋey ta, manti nzarfu. Ma bayray ta ka bisa wura suubanante.

8:11b.PRO.008.011 Zama laakal boori nda tondi hiir'ize caadante yaŋ. Hay kulu kaŋ boro ga ba si kar a gaa.

8:12b.PRO.008.012 Ay, Laakal, ay na haggoyyaŋ ciya ay nangoray. Ay du bayray da laakal kaŋ ga haggoy.

8:13b.PRO.008.013 Rabbi humburkumay ga ti boro ma konna ilaalo. Boŋbeeray da fooma nda fondo laalo da me-ka-say, ay ga konn'ey.

8:14b.PRO.008.014 Saaware ya ay wane no, da laakal hanno. Ay ya fahamay no, ay gonda hina.

8:15b.PRO.008.015 Ay do no bonkooney ga may, Mayraykoyey mo ga ciiti dumbu.

8:16b.PRO.008.016 Ay do no jine borey ga may, Ngey nda laabukoy kayney mo, Kaŋ yaŋ ga ti laabo cimi-ciiti-teekoy kulu.

8:17b.PRO.008.017 Ay ga ba ay baakoy, Borey kaŋ yaŋ g'ay ceeci nda himma mo ga du ay.

8:18b.PRO.008.018 Duure nda beeray go ay banda, Oho, da arzaka kaŋ ga duumi da adilitaray mo.

8:19b.PRO.008.019 Ay nafa ga bisa wura, Oho, a bisa wura hansante. Ay riiba mo bisa nzarfu suubanante.

8:20b.PRO.008.020 Ay ga dira adilitaray fondey ra da cimi ciiti laawaley bindo ra.

8:21b.PRO.008.021 Zama borey kaŋ yaŋ ga ba ay, Ay ma naŋ i ma duure tubu, Ay m'i jisiri nangey toonandi.

8:22b.PRO.008.022 Ay ya Rabbi wane no za a muraadey mana sintin, Za a goy sintinayey jine, doŋ waney.

8:23b.PRO.008.023 Za zamana kaŋ ga duumi jine, za sintina, Za ndunnya mana baa te no i n'ay sinji.

8:24b.PRO.008.024 Za guusuyaŋey si no i n'ay fattandi, Za hari-moy kaŋ yaŋ harey ga baa si no.

8:25b.PRO.008.025 Za tondey mana sinji, Za tudey jine no i n'ay fattandi.

8:26b.PRO.008.026 Za a mana laabo da saajey te jina, Za a mana laabu baano sintina te ndunnya ra.

8:27b.PRO.008.027 Alwaato kaŋ a na beeney soola, ay go no. Saaya kaŋ a na teeko moyduma windi sanda korbay cine.

8:28b.PRO.008.028 Saaya kaŋ a na beene batama gaabandi, Saaya kaŋ guusuyaŋey hari-moy te gaabi.

8:29b.PRO.008.029 Saaya kaŋ a na teeko hirro daŋ a se, Zama haro ma si a lordo daaru, Alwaato kaŋ a na ndunnya sinjiyaŋ jeero te.

8:30b.PRO.008.030 Saaya din ay go a do, goni no goy ra. Zaari kulu ay ya a farhã hari no, Han kulu mo ay ga farhã a jine.

8:31b.PRO.008.031 Ay ga farhã ndunnya ra kaŋ ga ti a wane, Ay kaani maayaŋo go Adam-izey do mo.

8:32b.PRO.008.032 Sohõ binde, ay izey, wa hanga jeeri ay se, Zama albarkante no borey kaŋ yaŋ ga haggoy d'ay fondey.

8:33b.PRO.008.033 Wa maa dondonandiyaŋ. Araŋ ma te laakal, araŋ ma s'a muray mo.

8:34b.PRO.008.034 Albarkante no boro kaŋ ga maa ay se, Kaŋ zaari kulu a ga batu ay windi meyey bundey gaa.

8:35b.PRO.008.035 Zama nga kaŋ ga du ay, fundi no a ga du, A ga du gaakuri Rabbi do mo.

8:36b.PRO.008.036 Amma boro kaŋ ga zunubi te ay se, A goono ga nga fundo toonye. Boro kulu kaŋ ga konna ay, buuyaŋ no a ga ba.»

9

9:1b.PRO.009.001 Laakal na nga fuwo cina, A na bonjare iyye jabu a se.

9:2b.PRO.009.002 A na nga almaney wi, a na nga duvaŋo* hanse, A na nga taablo daaru mo.

9:3b.PRO.009.003 A na nga koŋŋey donton, Kwaara tudey boŋ a goono ga jinde sambu ka ne:

9:4b.PRO.009.004 «Boro kulu kaŋ sinda carmay ma gana ka kaa ne.» Boro kaŋ jaŋ fahamay mo, a ga ne a se:

9:5b.PRO.009.005 «Kaa k'ay ŋwaaro ŋwa, Ka duvaŋo kaŋ ay hanse din haŋ.

9:6b.PRO.009.006 Wa fay da carmay-jaŋay ka funa. Wa gana fahamay fonda ra.»

9:7b.PRO.009.007 Boro kaŋ na dondako gooji, Haawi no a goono ga candi ka kande nga boŋ gaa. Boro kaŋ kaseeti boro laalo gaa mo ga wowi candi ka kande nga boŋ gaa.

9:8b.PRO.009.008 Ma si kaseeti dondako gaa, a ma si konna nin. Ma kaseeti laakalkooni gaa, a ga ba nin.

9:9b.PRO.009.009 Ma laakalkooni dondonandi, nga mo ga tonton da laakal. Ma adilante dondonandi, a ga tonton da bayray.

9:10b.PRO.009.010 Rabbi humburkumay ya laakal sintinay no, I ma Hananyankoyo bay, nga mo fahamay no.

9:11b.PRO.009.011 Zama ay do no ni jirbey ga te iboobo, Ni jiirey mo ga tonton.

9:12b.PRO.009.012 Da ni gonda laakal, ni boŋ se no ni gonda laakal. Da ni ga dondayaŋ te mo, ni hinne no g'a jare.

9:13b.PRO.009.013 Wayboro kaŋ sinda laakal, kosongu boobo no a ga te, Saamo no si hay kulu bay.

9:14b.PRO.009.014 A ga goro nga windo me gaa kwaara ra. A go tudo boŋ da nga tita ka goro.

9:15b.PRO.009.015 Zama a ma borey kaŋ ga bisa yaŋ ce, Borey kaŋ yaŋ ga ngey fondey di sap-sap.

9:16b.PRO.009.016 Boro kaŋ si caram ma gana noodin. Nga mo kaŋ sinda fahamay, waybora ma ne a se:

9:17b.PRO.009.017 «Zaytaray harey ya yuyaŋ no, }waari mo kaŋ i ŋwa tugante ga kaan no.»

9:18b.PRO.009.018 Day a mana bay kaŋ buukoyaŋ go noodin, Waybora din yawey go Alaahara guusey ra mo.

10

10:1b.PRO.010.001 Suleymanu yaasay fooyaŋ neeya: Ize laakalkooni ga nga baabo bine kaanandi, Amma ize kaŋ ga saamo, a ga nga nya bine tiŋandi.

10:2b.PRO.010.002 Laala arzaka sinda nafa kulu, Amma adilitaray ga boro faaba buuyaŋ gaa.

10:3b.PRO.010.003 Rabbi si naŋ adilante fundo ma maa haray bo, Amma a ga boro laalo beeja hibandi.

10:4b.PRO.010.004 Boro kaŋ ga goy da hawfunay ga talka, Amma himmante kambe ga arzaka margu.

10:5b.PRO.010.005 Bora kaŋ margu-margu kaydiya waate no ga ti ize laakalkooni. Amma boro kaŋ ga jirbi heemar waate, Ize no kaŋ ga haawi candi.

10:6b.PRO.010.006 Albarka go adilante boŋ, Amma toonye ga boro laalo me daabu.

10:7b.PRO.010.007 I ma fongu adilante gaa, woodin ya albarka no, Amma boro laalo maa ga fumbu.

10:8b.PRO.010.008 Bine ra laakalkooni ga lordiyaŋ ta, Amma boro kaŋ meyo gonda saamotaray ga kaŋ.

10:9b.PRO.010.009 Boro kaŋ ga dira nda adilitaray, Baani samay no a ga dira. Amma boro kaŋ ga nga fondey siirandi, I ga bay a gaa.

10:10b.PRO.010.010 Mo-karko ga kande bina saray, Amma boro kaŋ meyo gonda saamotaray ga kaŋ.

10:11b.PRO.010.011 Adilante me ga ti fundi hari-mo, Amma toonye ga boro laalo me daabu.

10:12b.PRO.010.012 Konnari ga yanje fisi ka kaa taray, Amma baakasinay ga taali kulu daabu.

10:13b.PRO.010.013 Fayankakoy me ra i ga laakal gar, Amma boro kaŋ jaŋ fahamay, Barzu go no a banda daaro se.

10:14b.PRO.010.014 Laakalkooney ga bayray margu, Amma saamey me ga maan halaciyaŋ gaa.

10:15b.PRO.010.015 Arzakante duure ga te a se kwaara gaabikooni. Alfukaarey halaciyaŋ ga ti talkatara.

10:16b.PRO.010.016 Adilante goyo go fundi do haray. Boro laalo arzaka mo ga koy zunubi gaa.

10:17b.PRO.010.017 Boro kaŋ laakal da yaamaryaŋ, Fundi fonda ra no a go, Amma boro kaŋ na kaseetiyaŋ furu, a daray.

10:18b.PRO.010.018 Boro kaŋ na konnari tugu gonda tangari, Boro kaŋ ga kormoto ci ya saamo no.

10:19b.PRO.010.019 Sanni boobo ra i si jaŋ hattayaŋ, Amma boro kaŋ hin nga me, laakal goy no a goono ga te.

10:20b.PRO.010.020 Adilante deene wo danga nzarfu suubanante no, Boro laalo bine gonda nafa kayna.

10:21b.PRO.010.021 Adilante me ga boro boobo kuru, Amma borey kaŋ yaŋ sinda carmay ga bu fahamay-jaŋey se.

10:22b.PRO.010.022 Rabbi albarka ga kande arzaka, A s'a margu nda bine saray mo.

10:23b.PRO.010.023 Saamo do, laala teeyaŋ wo danga foori hari no. Yaadin no laakal go boro kaŋ gonda fahamay se.

10:24b.PRO.010.024 Haya kaŋ boro laalo ga humburu, Nga no ga kaa a gaa. Amma adilante muraadu ga feeri.

10:25b.PRO.010.025 Waati kaŋ hari haw bambata ga bisa, Boro laalo ga te ka si, Amma adilante tiksa ga duumi.

10:26b.PRO.010.026 Danga hari mooro hinjey gaa, Danga dullu moy ra, Yaadin no hawfuno go boro kaŋ n'a donton se.

10:27b.PRO.010.027 Rabbi humburkumay ga aloomar kuukandi, Amma boro laaley jiirey ga dunguriya.

10:28b.PRO.010.028 Adilante beeje ga ciya bine farhã, Amma boro laaley jine fonnayyaŋ ga halaci.

10:29b.PRO.010.029 Rabbi fonda ya wongu fu gaabikooni no adilante se, Amma halaciyaŋ no goy laalo teeko se.

10:30b.PRO.010.030 I si adilante ganandi hal abada, Amma boro laaley si goro laabo ra.

10:31b.PRO.010.031 Adilante me go ga laakal kaa taray, Amma i ga sanni-siiro-koy deene dumbu.

10:32b.PRO.010.032 Adilante me ga bay haŋ kaŋ gonda maayaŋ kaano, Amma boro laalo me ga sanni siiro yaŋ salaŋ.

11

11:1b.PRO.011.001 Gulinci neesiji ya fanta hari no Rabbi se, Amma cimi neesiji wo, a farhã hari no.

11:2b.PRO.011.002 Da boŋbeeray kaa, haawi mo ga gana ka kaa, Amma boŋ-baanay-koyey do laakal go no.

11:3b.PRO.011.003 Adilantey booriyaŋo g'i boy, Amma amaana ŋwaakoy hattayaŋo ga i halaci.

11:4b.PRO.011.004 Arzaka si hay kulu hinfa futay zaari hane, Amma adilitaray ga boro faaba buuyaŋ gaa.

11:5b.PRO.011.005 Boro kaŋ sinda taali adilitara g'a fonda hanse, Amma boro laalo ga kaŋ nga bumbo laalayaŋo do.

11:6b.PRO.011.006 Adilantey adilitara g'i faaba, Amma i ga amaana ŋwaakoy di ngey biniya ra.

11:7b.PRO.011.007 Da boro laalo bu, a beeja ga halaci. Haŋ kaŋ boro yaamey beeje mo ga halaci.

11:8b.PRO.011.008 I ga adilante soolam k'a kaa taabi ra, Ka boro laalo yeti a gurbo ra.

11:9b.PRO.011.009 Me no Irikoy wanga ga nga gorokasin halaci nd'a, Amma bayray do no adilante ga du faaba.

11:10b.PRO.011.010 Waati kaŋ adilante ga te albarka, kwaara ga farhã. Waati kaŋ boro laaley ga halaci no, borey ga cilili.

11:11b.PRO.011.011 Adilante albarka ga kwaara beerandi, Amma boro laalo meyo g'a zeeri.

11:12b.PRO.011.012 Boro kaŋ donda nga gorokasin, a sinda laakal, Amma boro kaŋ gonda fahamay ga nga dangayyaŋ te.

11:13b.PRO.011.013 Boro kaŋ ga bar-bare nda mimanda, Gundu no a ga kaa taray, Amma boro kaŋ gonda naanay nga biya ra ga hari tugu.

11:14b.PRO.011.014 Naŋ kaŋ laakal saaware si no, talkey ga kaŋ, Amma saawarekoy jama ra, zaama teeyaŋ go no.

11:15b.PRO.011.015 Boro kaŋ na yaw yadda sambu ga maa a doori gumo, Amma boro kaŋ wongu k'a yadda sambu fulanzam.

11:16b.PRO.011.016 Wayboro gomnikoy ga du beeray. Toonyekoyey mo ga du arzaka.

11:17b.PRO.011.017 Suujikoy goono ga gomni te nga fundo se, Amma bine-bi-koy, nga gaahamo no a ga taabandi.

11:18b.PRO.011.018 Boro laalo ga gulinci alhakku ŋwa, Amma bora kaŋ na adilitaray duma wo, A banando ga tabbat.

11:19b.PRO.011.019 Boro kaŋ suuru adilitaray ra ga to fundi gaa. Laala ganako mo, nga boŋ buuyaŋ no a goono ga gana.

11:20b.PRO.011.020 Bine ra hattayankoyey ya fanta hariyaŋ no Rabbi se, Amma borey kaŋ yaŋ ga ti cimi teekoy ngey fondey ra, A kaani maayaŋ hariyaŋ no.

11:21b.PRO.011.021 Baa i ga kambe daŋ care kambe ra, Boro laalo si jaŋ ka du nga alhakko, Amma adilante dumo ga du faaba.

11:22b.PRO.011.022 Danga wura korbay gursuna* niine gaa, Yaadin no wayboro sogo kaŋ sinda fayanka.

11:23b.PRO.011.023 Adilante beeja ga ti booriyaŋ hinne no, Amma boro laalo beeja ya futay no.

11:24b.PRO.011.024 Boro kaŋ ga say-say go no, a ga tonton mo ka koy jina. Boro kaŋ ga wangu nda haŋ kaŋ ga hagu go no mo, Amma a si kande hay kulu kala talkataray.

11:25b.PRO.011.025 Boro kaŋ ga gomni te ga te maani. Hari nooko mo, nga bumbo i g'a no hari.

11:26b.PRO.011.026 Boro kaŋ na ntaasu ganji, talkey g'a laali, Amma albarka ga goro boro kaŋ n'a neera boŋ.

11:27b.PRO.011.027 Nga kaŋ na booriyaŋ ceeci nda kookari, Gaakuri no a goono ga ceeci, Amma boro kaŋ ga hasaraw ceeci, Hasaraw no ga kaa a gaa.

11:28b.PRO.011.028 Boro kaŋ jeeri nga duura gaa ga kaŋ, Amma adilante ga zaada danga kobto tayo.

11:29b.PRO.011.029 Boro kaŋ ga nga bumbo windo taabandi, Haw faaruyaŋ no a ga tubu. Saamo mo ga ciya bannya bine-laakalkooni-koy se.

11:30b.PRO.011.030 Adilante albarka ya fundi tuuri no. Boro kaŋ ga borey fundey daŋ faaba fonda ra ya laakalkooni no.

11:31b.PRO.011.031 A go, i ga adilante bana za ndunnya ra, Sanku fa binde boro laaley da zunubikooney!

12

12:1b.PRO.012.001 Boro kaŋ ga ba goojiyaŋ ya bayray baako no, Amma boro kaŋ wangu kaseetiyaŋ, alman daa no a se.

12:2b.PRO.012.002 Boro hanno ga du gaakuri Rabbi do, Amma a ga dabari-laalo-koy zeeri.

12:3b.PRO.012.003 I si boro sinji laala boŋ bo, Amma i si adilante tiksa hibandi.

12:4b.PRO.012.004 Wayboro bine-hanante-koy ya darza fuula no nga kurnye se, Amma haawi teeko wo ga hima biri ra fumbi.

12:5b.PRO.012.005 Adilantey fonguyaŋey ya cimikoyyaŋ no, Amma boro laaley saawarey ga ti gulinci.

12:6b.PRO.012.006 Boro laaley sanney ya gumandi no boro wiyaŋ se, Amma adilantey me g'i faaba.

12:7b.PRO.012.007 I ga boro laaley bare ka gum hala i ma si no, Amma adilantey dumo ga sinji.

12:8b.PRO.012.008 Boro ga du sifayaŋ nga laakal goyo boŋ, Amma i ga donda boro kaŋ laakal ga siiri.

12:9b.PRO.012.009 Boro kaŋ i man'a ye hay fo hanno no, Day a gonda bannya, A bisa boro kaŋ ga nga boŋ beerandi, A sinda baa ŋwaari mo.

12:10b.PRO.012.010 Adilante ga laakal nda nga almano fundi, Amma boro laalo suujo ya bine-biibay no.

12:11b.PRO.012.011 Boro kaŋ na nga fari far ga kungu nda ŋwaari, Amma boro kaŋ na boro yaamey gana, a koy sinda boŋ.

12:12b.PRO.012.012 Boro laalo ga yalla nda laala hirrimi ham, Amma adilante tiksa ga nafa no.

12:13b.PRO.012.013 Me sanni yaamo ra hirrimi go no boro laalo se, Amma adilante ga taabi yana.

12:14b.PRO.012.014 Boro ga kungu nda gomni nga me nafayaŋo do, I ga boro bana mo nda nga kambe goyey.

12:15b.PRO.012.015 Saamo diyaŋo gaa, nga fonda ga saba no, Amma laakalkooni ga hangan saaware se.

12:16b.PRO.012.016 Saamo futa ga bangay sahãadin, Amma laakalkooni ga haawi daabu.

12:17b.PRO.012.017 Boro kaŋ na cimi ci, adilitaray no a ga bangandi, Amma tangari seedakoy, kala gulinci.

12:18b.PRO.012.018 Boro go no kaŋ ga salaŋ nda cahãyaŋ danga takuba gooruyaŋ cine, Amma laakalkooni deene ya baani no.

12:19b.PRO.012.019 Me kaŋ ga cimi ci ga tabbat hal abada, Amma deena kaŋ ga tangari te ga ban fap! folloŋ.

12:20b.PRO.012.020 Gulinci go no borey kaŋ yaŋ ga ilaalo sijiri biney ra se, Amma bina farhã go no baani saawarekoy se.

12:21b.PRO.012.021 Masiiba si no kaŋ ga du adilantey, Amma boro laalo ga to da doori.

12:22b.PRO.012.022 Me kaŋ ga taari ya fanta hari no Rabbi se, Amma bora kaŋ ga goy da cimi ya a farhã hari no.

12:23b.PRO.012.023 Laakalkooni ga nga bayra tugu, Amma saamey biney ga saamotaray fe.

12:24b.PRO.012.024 Kookarantey kambey ga te mayray, Amma i ga tilas goy dake hawfuney boŋ.

12:25b.PRO.012.025 Boro bine ra fitina ga naŋ a ma sumbal, Amma gomni sanni ga bina kaanandi.

12:26b.PRO.012.026 Adilante ga ti jina candiko nga gorokasin se, Amma boro laaley fondey g'i darandi.

12:27b.PRO.012.027 Hawfuno si nga koli ham fooru bo, Amma himmante duure ya darza hari no.

12:28b.PRO.012.028 Adilitaray fonda ra fundi go no, A fondayzey ra mo buuyaŋ si no.

13

13:1b.PRO.013.001 Ize laakalkooni ga nga baaba dondonandiyaŋ ta, Amma dondako si maa kaseetiyaŋ.

13:2b.PRO.013.002 Boro ga albarka ŋwa nga me nafa do, Amma amaana ŋwaako fundo ga toonye ŋwa.

13:3b.PRO.013.003 Boro kaŋ ga haggoy nda nga me ga nga boŋ hallasi, Amma boro kaŋ na nga me taŋ, Halaciyaŋ ga ti a baa.

13:4b.PRO.013.004 Hawfuno go ga bini, amma a si du hay kulu, Day kookarante fundo ga zaada.

13:5b.PRO.013.005 Adilante ga konna taari, Amma boro laalo ya fanta hari no, A ga haawi hari te mo.

13:6b.PRO.013.006 Adilitaray ga boro kaŋ fondo ga kay batu, Amma laala ga zunubikooni bare ka gum.

13:7b.PRO.013.007 Boro go no kaŋ ga nga boŋ himandi arzakante, A go mo, a sinda hay kulu. Boro go no mo kaŋ ga nga boŋ himandi talka, A gonda duure boobo mo.

13:8b.PRO.013.008 Boro fundo fansa ya a duura no, Amma alfukaaru si maa kaseetiyaŋ.

13:9b.PRO.013.009 Adilante kaaro ga farhandi, Amma boro laalo fitilla ga bu.

13:10b.PRO.013.010 Boŋbeeray fonda ra hay kulu si no kala yanje, Amma laakal go no borey kaŋ yaŋ ga saaware hanno ta do.

13:11b.PRO.013.011 Arzaka kaŋ i du goy yaamo do ga ye ka ciya ikayna, Amma boro kaŋ ga margu-margu nga kambe goyo do ga du tontoni.

13:12b.PRO.013.012 Muraadu kaŋ mongo ka feeri ga naŋ bine ma dooru, Amma d'i du ngey bine ibaay hari, fundi tuuri no.

13:13b.PRO.013.013 Boro kaŋ donda Sanno ga halaciyaŋ candi ka kande nga boŋ gaa, Amma boro kaŋ humburu lordo ga du nga alhakku.

13:14b.PRO.013.014 Laakalkooni dondonandiyaŋ ya fundi hari-mo no, Kaŋ ga boro fay da buuyaŋ kumsay.

13:15b.PRO.013.015 Fahamay hanno ga gaakuri candi, Amma naanay feeriko fonda ga sandi.

13:16b.PRO.013.016 Laakalkooni kulu ga nga goyo te bayray boŋ, Amma saamo ga nga saamotara bangandi.

13:17b.PRO.013.017 Diya laalo ga kaŋ bone ra, Amma diya naanaykoy ya baani no.

13:18b.PRO.013.018 Talkataray da haawi go boro kaŋ wangu goojiyaŋ se, Amma boro kaŋ haggoy da kaseetiyaŋ ga du beeray.

13:19b.PRO.013.019 Muraadu kaŋ feeri ga kaan fundi se, Amma fanta hari no saamey se i ma fay da laala teeyaŋ.

13:20b.PRO.013.020 Ma dira laakalkooney banda, ni ga te laakal mo, Amma saamey hangasin ga di bone.

13:21b.PRO.013.021 Bone ga zunubikooni ce kondo ŋwa, Amma i ga gomni bana adilante se.

13:22b.PRO.013.022 Boro hanno ga tubu naŋ hala nga haamey se, Amma i ga zunubikooni duure jisi adilantey se.

13:23b.PRO.013.023 Talkey farey ra, ŋwaari boobo go no, Amma cimi ciiti jaŋay g'a haabu ka ku.

13:24b.PRO.013.024 Boro kaŋ mana nga izo barzu goono ga wangu nga izo no, Amma boro kaŋ ga ba r'a g'a gooji nda anniya.

13:25b.PRO.013.025 Adilante ga ŋwa hal a fundo ma kungu, Amma boro laalo gunda ga jaŋ.

14

14:1b.PRO.014.001 Wayboro laakalkooni ga nga fuwo cina, Amma wayboro saamo ga nga wano zeeri nda nga kambey.

14:2b.PRO.014.002 Boro kaŋ ga dira nga adilitaray toonante ra ga humburu Rabbi, Amma boro kaŋ ga nga fonda siirandi ga dond'a no.

14:3b.PRO.014.003 Saamo me ra gonda sar'ize a boŋbeera sabbay se, Amma laakalkooney deeney g'i hallasi.

14:4b.PRO.014.004 Nangu kaŋ sinda haw, i ŋwaari garba ga hanan, Amma yeeji gaabi do i ga te tontoni boobo.

14:5b.PRO.014.005 Seeda daahirante si tangari, Amma tangari seedakoy, kala tangari kaŋ a ga ci.

14:6b.PRO.014.006 Dondayankoy ga laakal ceeci, a si du a, Amma bayray wo, hari doogono no fahamante se.

14:7b.PRO.014.007 Ma fun boro kaŋ si caram do, Zama ni si bayray meyo gar a do.

14:8b.PRO.014.008 Haggoyyankoy laakalo ga ti a ma faham da nga fonda, Amma saamey saamotara ya gulinci no.

14:9b.PRO.014.009 Saamey ga taali himandi hahaarayaŋ hari, Amma boro toonante do gomni miila go no.

14:10b.PRO.014.010 Boro bine ga nga boŋ azaaba bay, A farhã mo, boro fo si maa r'a.

14:11b.PRO.014.011 I ga boro laaley windey bare ka gum, Amma adilantey bukkey ga te albarka.

14:12b.PRO.014.012 Fondo go no kaŋ go kayante boro diyaŋo gaa, Amma a bananta ya buuyaŋ fondo no.

14:13b.PRO.014.013 Baa haari teeyaŋ si ganji bine gonda hasaraw. Haari wo, a ga hin ka kokor da bine tiŋay.

14:14b.PRO.014.014 Boro kaŋ ye da banda nga bina ra ga kungu nda nga fonda, Boro hanno mo nda haŋ kaŋ go a wano ra.

14:15b.PRO.014.015 Boro kaŋ sinda carmay ga sanni kulu cimandi, Amma laakalkooni ga haggoy nda nga te-goyey hala a ma boori.

14:16b.PRO.014.016 Laakalkooni ga humburu, a ga fay da laala teeyaŋ mo, Amma saamo ga boŋ jare ka ne nga na hay kulu tabbatandi.

14:17b.PRO.014.017 Bine-waaso-koy ga saamotaray goy te. Boro kaŋ ga dabari laalo kaa taray mo, i ga konn'a.

14:18b.PRO.014.018 Boro kaŋ sinda carmay ga saamotaray tubu, Amma bayray ga te laakalkooni se boŋ gaa taalam.

14:19b.PRO.014.019 Boro laaley ga aniya ka sumbal boro hanney jine, Zambantey mo yaadin cine no adilantey fu meyey gaa.

14:20b.PRO.014.020 Talka ya wangay hari no baa nga gorokasin se, Amma arzakante gonda baako boobo.

14:21b.PRO.014.021 Boro kaŋ donda nga gorokasin, Zunubi no a goono ga te, Amma boro kaŋ ga bakar talkey se ya bine kaani koy no.

14:22b.PRO.014.022 Goy laalo soolakoyey, manti i goono ga fondo taŋ no? Amma suuji nda cimi ga ciya gomni te-koy baa.

14:23b.PRO.014.023 Goy kulu ra gonda riiba, Amma me sanni hinne si kande kala talkataray.

14:24b.PRO.014.024 Laakalkooney boŋ taalam ga ti i arzaka, Amma saamey saamotara ya saamotaray hinne no.

14:25b.PRO.014.025 Cimi seeda ciiko ga fundiyaŋ faaba, Amma tangari ciiko ga hiila candi.

14:26b.PRO.014.026 Rabbi humburkumay ra naanay gaabikooni go no. Bora din izey mo ga du tuguyaŋ do.

14:27b.PRO.014.027 Rabbi humburkumay ya fundi hari zuru mo yaŋ no, Kaŋ ga boro fay da buuyaŋ hirrimey.

14:28b.PRO.014.028 Bonkooni darza ga ti a jama baayaŋo, Amma boro jaŋay ga ti koy kayney halaciyaŋ.

14:29b.PRO.014.029 Boro kaŋ ga suuru nda bine tunyaŋ gonda fahamay hanno, Amma boro bine-waaso-koy ga saamotaray beerandi.

14:30b.PRO.014.030 Laakal kaanay ya fundi no gaaham se, Amma canse ya biri fumbi no.

14:31b.PRO.014.031 Boro kaŋ na alfukaaru toonye na nga Takakwa foy, Amma boro kaŋ na suuji cabe laamikoyey se goono g'a beerandi no.

14:32b.PRO.014.032 I ga boro laalo zeeri nga goy laala ra, Amma adilante gonda tuguyaŋ do nga buuyaŋ hane.

14:33b.PRO.014.033 Laakal go ga nga goray te fahamante bina ra, Amma saamey game ra, a ga bangay.

14:34b.PRO.014.034 Adilitaray ga kunda beerandi, Amma zunubi ya haawi hari no dumi kulu se.

14:35b.PRO.014.035 Bonkooni gaakuri ga koy goy-ize kaŋ ga goy da laakal do haray, Amma a bine tunyaŋ ga zumbu boro kaŋ ga haawi goy te boŋ.

15

15:1b.PRO.015.001 Sanni yeyaŋ baano ga futay bare, Amma sanni waaso ga futay tunandi.

15:2b.PRO.015.002 Laakalkooni deena ga bayray hanno ci, Amma saamey me ga saamotaray gusam.

15:3b.PRO.015.003 Rabbi moy go nangu kulu, I ga ihanney nda ilaaley kulu guna.

15:4b.PRO.015.004 Deene baanikom ya fundi tuuri no, Amma wo kaŋ siiri ya bine funyaŋ hari no.

15:5b.PRO.015.005 Saamo ga donda nga baabo goojiyaŋ, Amma boro kaŋ na mo ye kaseetiyaŋ gaa ga du laakal.

15:6b.PRO.015.006 Adilante windi ra, arzaka boobo go no, Amma boro laalo duure ra, kala laakal tunay.

15:7b.PRO.015.007 Laakalkooney meyey ga bayray say-say, Amma saamey biney wo manti yaadin no.

15:8b.PRO.015.008 Boro laalo sargay ya fanta hari no Rabbi se, Amma toonante adduwa ya a farhã hari no.

15:9b.PRO.015.009 Boro laalo fondo wo, fanta hari no Rabbi se, Amma boro kaŋ ga adilitaray gana, a ga ba r'a.

15:10b.PRO.015.010 Boro kaŋ na fondo taŋ, goojiyaŋ dungo ga kaa a gaa, Boro kaŋ wangu kaseetiyaŋ mo ga bu.

15:11b.PRO.015.011 Alaahara nda Halaciyaŋ go Rabbi jine, Sanku fa binde Adam-izey biney.

15:12b.PRO.015.012 Dondako si ba boro kaŋ ga deeni nga gaa. A si koy laakalkooney do mo.

15:13b.PRO.015.013 Bine kaŋ ga maa kaani ga moyduma farhandi, Amma bine saray do no, a bina ga fun.

15:14b.PRO.015.014 Boro kaŋ gonda laakal bina ga bayray ceeci, Amma saamey me ŋwaaro ya saamotaray no.

15:15b.PRO.015.015 Borey kaŋ yaŋ go taabi ra, i jirbey kulu gonda doori, Amma bine kaanikoy gonda batu duumi.

15:16b.PRO.015.016 Dambe kayna, nga nda Rabbi humburkumay, A ga bisa arzaka boobo kaŋ taabi go a banda.

15:17b.PRO.015.017 Dambe i ma kassi ŋwa naŋ kaŋ baakasinay go, D'i ma haw kaŋ i kuru ŋwa nda konnari a banda.

15:18b.PRO.015.018 Boro kaŋ bine tunyaŋ ga baa ga kusuuma tunandi. Amma boro kaŋ ga suuru bine tunyaŋ se ga yanje kanandi.

15:19b.PRO.015.019 Hawfuno fonda ga hima nda karji kosaray. Amma adilante fonda ga te dabe fondo.

15:20b.PRO.015.020 Ize laakalkooni ga nga baaba bine kaanandi, Amma saamo ga donda nga nya.

15:21b.PRO.015.021 Saamotaray ya farhã hari no boro kaŋ jaŋ laakal se. Amma boro fahamante ga nga dirawey sasabandi no.

15:22b.PRO.015.022 Naŋ kaŋ sinda saaware, miile-miiley ga feeri, Amma saawarekoy jama ra i ga tabbat no.

15:23b.PRO.015.023 Boro gonda farhã nga tuyaŋey ra, Sanni kaŋ ga hagu nga alwaati ra mo, Man a booriyaŋ misa!

15:24b.PRO.015.024 Laakalkooni se fundi fonda ga gana beene haray, Zama a ma fay da Alaahara ganda.

15:25b.PRO.015.025 Rabbi ga boŋbeeraykoy windi dagu, Amma a ga wayboro kaŋ kurnye bu hirro tabbatandi.

15:26b.PRO.015.026 Boro laaley dabarey ya fanta hari no Rabbi se, Amma sanni kaaney ga hanan.

15:27b.PRO.015.027 Riiba binikom koy ga nga windo taabandi, Amma boro kaŋ wangu ka me-daabu ta ga funa.

15:28b.PRO.015.028 Adilante bine ga lasaabu nda haŋ kaŋ nga ga tu, Amma boro laalo me ga hari laaley bambari.

15:29b.PRO.015.029 Rabbi ga mooru boro laaley, Amma a ga maa adilante adduwa.

15:30b.PRO.015.030 Moyduma farhante ga naŋ bine ma maa kaani, Baaru hanno mo ga naŋ biri ma te londi.

15:31b.PRO.015.031 Hanga kaŋ ga hangan fundi kaseetiyaŋ se ga goro laakalkooney do.

15:32b.PRO.015.032 Boro kaŋ wangu dondonandiyaŋ, Nga bumbo fundo no a ga donda, Amma boro kaŋ hangan kaseetiyaŋ se ga du fahamay.

15:33b.PRO.015.033 Rabbi humburkumay ya laakal dondonandiyaŋ no, Beeray mo ga lalabay gana.

16

16:1b.PRO.016.001 Bine saawarey ya boro wane yaŋ no, Amma me tuyaŋo, Rabbi do no a ga fun.

16:2b.PRO.016.002 Boro fondey kulu gonda hananyaŋ nga bumbo diyaŋ ra, Amma Rabbi ga biyey neesi.

16:3b.PRO.016.003 Ma ni goyey talfi Rabbi gaa, Ni miile-miiley mo ga tabbat.

16:4b.PRO.016.004 Rabbi na hay kulu taka nga bumbo miila se, Oho, baa boro laaley masiiba zaaro se.

16:5b.PRO.016.005 Bine ra boŋ beeraykoy kulu ya fanta hari no Rabbi se. Baa i na kambe daŋ care kambe ra, a si ciiti yana bo.

16:6b.PRO.016.006 Suuji nda cimi do no i ga zunubi sasabandiyaŋ te. Rabbi humburkumay do mo borey ga fay da laala.

16:7b.PRO.016.007 Da boro fonda ga kaan Rabbi se, A ga naŋ baa a ibarey ma baani goray te d'a.

16:8b.PRO.016.008 Arzaka kayna nda adilitaray a banda bisa duure boobo nda cimi-jaŋay a banda.

16:9b.PRO.016.009 Boro bine g'a fonda sijiri, Amma Rabbi no g'a cabe taamuyaŋ nangu.

16:10b.PRO.016.010 Irikoy ganayaŋ ciiti dumbuyaŋ go bonkooni me ra, A meyo si hatta mo ciiti gaa.

16:11b.PRO.016.011 Zaka nda neesiyaŋ hari cimikoyey ya Rabbi wane yaŋ no. Foola ra tiŋay tondey kulu mo a goy no.

16:12b.PRO.016.012 Fanta hari no koyey se i ma goy laalo te, Zama karga wo, adilitaray boŋ no a ga sinji.

16:13b.PRO.016.013 Me cimikoy ya farhã hari no bonkooney se, I ga ba boro kaŋ ga cimi ci.

16:14b.PRO.016.014 Bonkooni bine tunyaŋ ga hima buuyaŋ diya, Amma boro kaŋ gonda laakal g'a futa kanandi.

16:15b.PRO.016.015 Bonkooni moyduma hananyaŋ ra, fundi go no, A gomno mo, danga kokor banda buru kaŋ gonda hari no.

16:16b.PRO.016.016 Laakal duure bisa wura gumo-gumo. Oho, fahamay duure, boro m'a suuban ka bisa nzarfu.

16:17b.PRO.016.017 Adilante fondo ga ti i ma fay da laala no. Boro kaŋ na nga fonda haggoy goono ga nga fundo hallasi.

16:18b.PRO.016.018 Boŋbeeray banda, kala halaciyaŋ, Kaŋyaŋ mo goono ga boŋ jareyaŋ gana.

16:19b.PRO.016.019 Boro ma goro nda lalabu biya talkey banda ga bisa ni ma toonye arzaka fay da boŋbeeraykoy.

16:20b.PRO.016.020 Boro kaŋ na laakal ye sanni gaa ga du booriyaŋ. Boro kaŋ ga de Rabbi gaa mo ga du a albarka.

16:21b.PRO.016.021 Bine ra laakalkooni, i ga ne a te boŋ, Sanni kaano mo ga bayray tonton.

16:22b.PRO.016.022 Fahamay ya fundi hari-mo no boro kaŋ gond'a se, Amma saamey goojiyaŋ ga ti saamotaray.

16:23b.PRO.016.023 Laakalkooni bine g'a meyo dondonandi, A ga bayray tonton a me sanney se mo.

16:24b.PRO.016.024 Sanney kaŋ ga kaan ga hima yu fanta, I ga kaani no fundi se, baani mo biriyey se.

16:25b.PRO.016.025 Fondo go no kaŋ go kayante boro diyaŋ gaa, Amma a bananta buuyaŋ fondo no.

16:26b.PRO.016.026 Goy-teeri hara se no a ga goy, Zama a gunda no g'a tuti.

16:27b.PRO.016.027 Boro yaamo ga zamba miila, A meyo ra mo danga danji kaŋ ga ton no.

16:28b.PRO.016.028 Boro kaŋ me ga kasu ga kusuuma say-say. Kormotante mo ga coroyaŋ kaa care.

16:29b.PRO.016.029 Toonyante ga nga gorokasin fafagu, A ma naŋ a ma fondo kaŋ si boori gana.

16:30b.PRO.016.030 Boro kaŋ ga nga moy daabu, A g'a te no zama a ma fongu hattayaŋ muraadu. Boro kaŋ ga nga meyo kunsum mo ya laala candiko no.

16:31b.PRO.016.031 Hamni kwaaray ya darza boŋtobay no, D'i n'a gar adilitaray fonda ra.

16:32b.PRO.016.032 Boro kaŋ ga suuru nda bine tunay ga bisa hinkoy. Boro kaŋ ga nga biya may ga bisa boro kaŋ na kwaara ŋwa.

16:33b.PRO.016.033 I ga kurne catu ce boŋ, Amma a ciito kulu Rabbi do no a go.

17

17:1b.PRO.017.001 Gaata looma fo da laakal kanay a banda bisa windi kaŋ to da batu ka margu nda care kusuuma.

17:2b.PRO.017.002 Bannya kaŋ ga goy da laakal ga du mayray ize kaŋ ga haawi goy te boŋ. A ga du nga baa tubo ra nya-izey game ra mo.

17:3b.PRO.017.003 Haaguyaŋ kusu go nzarfu se, dudal mo wura se, Amma Rabbi no ga biney neesi.

17:4b.PRO.017.004 Goy laalo teeko ga laakal ye me laalo gaa. Tangarikom mo ga hanga jeeri hasaraw deena se.

17:5b.PRO.017.005 Boro kaŋ na alfukaaru hahaara, Nga Takakwa no a goono ga foy. Boro kaŋ farhã da masiiba mo si ciiti yana.

17:6b.PRO.017.006 Haama no ga ti dottijo zeeno darza fuula, Ize fooma hari mo a baaba no.

17:7b.PRO.017.007 Boŋ sifayaŋ sanni mana hagu saamo me ra, Sanku fa binde deene kaŋ ga tangari te dabarikooni se.

17:8b.PRO.017.008 Me-daabu nooyaŋ ga hima tondi darzakoy bora kaŋ ga du a diyaŋ gaa. Naŋ kaŋ a bare kulu mo a ga te a se riiba.

17:9b.PRO.017.009 Boro kaŋ na taali daabu, baakasinay no a ga ceeci, Amma boro kaŋ ga foyray te ga coroyaŋ kaa care.

17:10b.PRO.017.010 Deeniyaŋ ga furo fahamante do ka bisa barzu zangu saamo do.

17:11b.PRO.017.011 Boro laalo, kala murteyaŋ hinne kaŋ a ga ceeci. Woodin sabbay se no i ga diya bine-bi-koy donton a gaa.

17:12b.PRO.017.012 Boro ma kubay nda ganji urs* kaŋ i n'a izey sambu bisa boro ma kubay nda saamo nga saamotara ra.

17:13b.PRO.017.013 Boro kaŋ ga gomni bana nda laala, Laala si fay d'a windo hal abada.

17:14b.PRO.017.014 Kusuuma sintina go danga waati kaŋ i na hari taŋ, Woodin se ma fay da kakaw za a mana ciya yanje.

17:15b.PRO.017.015 Boro kaŋ ga taali-teeri hanandi, Da boro kaŋ ga adilante zeeri, I boro hinka kulu fanta hariyaŋ no Rabbi se.

17:16b.PRO.017.016 Ifo se no saamo ga goro nda arzaka nga kambe ra laakal dayyaŋ se, Za kaŋ a sinda fahamay?

17:17b.PRO.017.017 Coro hanno wo, baakasinay no a ga te waati kulu, I na nya-izey hay mo taabi haŋyaŋ jirbey se.

17:18b.PRO.017.018 Boro kaŋ sinda fahamay ga kamba karyaŋ te no ka ciya yadda sambuko nga gorokasin jine.

17:19b.PRO.017.019 Boro kaŋ ga ba kusuuma ga ba taali. Boro kaŋ na nga windi me daabirji kuukandi mo, Halaciyaŋ no a goono ga ceeci.

17:20b.PRO.017.020 Boro kaŋ gonda bine kaŋ ga siiri si du hari hanno. Nga mo kaŋ gonda deene kaŋ ga mulay ga kaŋ masiiba ra.

17:21b.PRO.017.021 Boro kaŋ na saamo hay, Bine saray hari no a du nga boŋ se. Saamo baaba sinda bine kaani.

17:22b.PRO.017.022 Bine kaŋ ga maa kaani, safari hanno no, Amma bine kaŋ sara ga biriyaŋ koogandi.

17:23b.PRO.017.023 Boro laalo ga me-daabu ta ganda ra, Zama nga ma ciiti fondo siirandi se.

17:24b.PRO.017.024 Laakal go fahamante moyduma jine, Amma saamey moy go ya-haray ndunnya me.

17:25b.PRO.017.025 Ize kaŋ si caram ya bine saray hari no nga baabo se, Forti mo no nyaŋo kaŋ n'a hay se.

17:26b.PRO.017.026 A si boori i ma adilante jukke, Wala i ma dabarikooni kar a daa hanna sabbay se.

17:27b.PRO.017.027 Boro kaŋ na nga sanni dunguriyandi, bayray no a se. Nga mo kaŋ gonda biya yeeno ya fahamante no.

17:28b.PRO.017.028 Baa saamo, d'a na nga me di, I g'a lasaabu sanda laakalkooni no. D'a na nga me-kuurey daabu mo, I ga di a sanda a waani.

18

18:1b.PRO.018.001 Boro kaŋ na nga boŋ fay waani, Nga boŋ muraadu no a goono ga ceeci. A ga laakal hanante kulu kakaw.

18:2b.PRO.018.002 Saamo sinda farhã kulu fahamay ra, Kala day a bina ma nga boŋ kaa taray.

18:3b.PRO.018.003 Saaya kaŋ boro laalo kaa, Kala donda-caray mo ma kaa, Kayna banda mo kala foyray.

18:4b.PRO.018.004 Boro me sanney go danga hari kaŋ ga guusu, Koyne, laakal hari-mo go danga gooru kaŋ ga zuru.

18:5b.PRO.018.005 A si boori i ma boro laalo beerandi, Hal i ma adilante ganji cimi ciiti.

18:6b.PRO.018.006 Saamo deene ga furo kakaw ra, A meyo mo ga karyaŋ ce a ma kaa.

18:7b.PRO.018.007 Saamo meyo ya a halaciko no, A deena mo ga ti a fundo se kumsay.

18:8b.PRO.018.008 Boro kaŋ ga ciinay, a sanno ga hima laam'izey no, I ga furo hala bine lokotey ra.

18:9b.PRO.018.009 Boro kaŋ ga hawfun nga goy ra ga te halaciko se nya-ize.

18:10b.PRO.018.010 Rabbi maa ya wongu fu gaabikooni no, Adilante ga zuru ka furo a ra ka goro baani.

18:11b.PRO.018.011 Arzakante arzaka a kwaara gaabikooni no, Danga cinari kuuku mo no a diyaŋo gaa.

18:12b.PRO.018.012 Za halaciyaŋ mana kaa boro ga te boŋbeeray, Beeray mo goono ga lalabu ce gana.

18:13b.PRO.018.013 Boro kaŋ na sanni ye za a mana maa, Saamotaray da haawi no a gaa.

18:14b.PRO.018.014 Boro biya ga suuru nda nga dooro, Amma bine sunnay, may no ga hin a suuru?

18:15b.PRO.018.015 Fayankakoy bine ga du bayray, Laakalkooni hanga mo ga bayray ceeci.

18:16b.PRO.018.016 Boro nooyaŋo ga nangoray soola a se, A ga kond'a mo boro beerey jine.

18:17b.PRO.018.017 Boro kaŋ jin ka kande nga sanno, A cimo no i ga di. Amma a gorokasin ga kaa k'a gosi.

18:18b.PRO.018.018 Goŋ ga kakaw feeri, A ga fay hinkoy hinka game ra mo.

18:19b.PRO.018.019 Nya-izetaray kaŋ sara ga bisa kwaara gaabikooni sasabandiyaŋ sanday. Kakaw sanni mo ga hima sanda cinari me daabirji karangaley.

18:20b.PRO.018.020 Boro gunde ga kungu nd'a me sanney, A ga kungu nd'a me-kuurey nafa.

18:21b.PRO.018.021 Buuyaŋ nda fundi go deene hina ra, Boro kaŋ ga ba hina din mo ga kungu nd'a nafa.

18:22b.PRO.018.022 Boro kaŋ du wande, hari hanno no a du. A du gomni Rabbi do mo.

18:23b.PRO.018.023 Alfukaaru ga ŋwaarayyaŋ te, Amma arzakante ga tu da sanni kaso.

18:24b.PRO.018.024 Coro boobo ga kande hasaraw boobo, Amma baako go no kaŋ ga ba ni ganda ka bisa nya-ize.

19

19:1b.PRO.019.001 Talka kaŋ goono ga dira nga cimi toonanta ra ga bisa me laalokoy kaŋ a go mo, saamo no.

19:2b.PRO.019.002 Koyne, a mana boori fundi se a ma goro bayray si. Woodin banda, boro kaŋ ga cahã nda nga ce, Hartayaŋ no a ga te.

19:3b.PRO.019.003 Adam-ize saamotara no g'a fundo halaci a se, A bina mo goono ga guutu Rabbi gaa.

19:4b.PRO.019.004 Arzaka ga kande hangasin boobo, Amma talka wo, fayante no a go baa nga gorokasin se.

19:5b.PRO.019.005 Tangari seedakoy si ciiti yana, Tangari ciiko mo si du faaba.

19:6b.PRO.019.006 Boro boobo ga gomni ŋwaaray nooyaŋ-boobo-koyo gaa, Boro kulu mo nooko coro no.

19:7b.PRO.019.007 Talka nya-izey kulu ga wang'a, Sanku fa binde a corey ga mooru a gaa. A g'i gana nda sanniyaŋ, amma i ban ka dira.

19:8b.PRO.019.008 Boro kaŋ du laakal ga ba nga fundo, Boro kaŋ na fahamay haggoy mo ga gomni gar.

19:9b.PRO.019.009 Tangari seedakoy si ciiti yana bo, Tangari ciiko mo ga halaci no.

19:10b.PRO.019.010 Kaani goray mana hagu saamo se, Sanku fa binde bannya ma du koytaray dabarikooniyaŋ boŋ.

19:11b.PRO.019.011 Boro laakalo ga naŋ a ma suuru nda bine tunay, Darza mo no a se a ma taali muray.

19:12b.PRO.019.012 Bonkooni futay ga hima muusu beeri daŋ futo dunduyaŋ, Amma a gomno ga hima subu tayo boŋ harandaŋ.

19:13b.PRO.019.013 Ize kaŋ ga saamu wo masiiba no a baabo se, Wande sanni-boobo-koy mo ga hima danga mimisi duumi.

19:14b.PRO.019.014 Windi nda arzaka ya tubu hari no za baabey do, Amma wande laakalkooni, Rabbi do no a ga fun.

19:15b.PRO.019.015 Hawfunay ga konda boro hala jirbi tiŋo ra, Dirgaykom mo ga maa haray.

19:16b.PRO.019.016 Boro kaŋ ga haggoy da lordi, Nga fundo no a goono ga haggoy, Amma boro kaŋ na saalay kaa nga fonda gaa ga bu.

19:17b.PRO.019.017 Boro kaŋ ga bakar alfukaarey se goono ga garaw daŋ Rabbi gaa, A g'a bana a se mo da nga gomno.

19:18b.PRO.019.018 Ma ni izo gooji, za kaŋ beeje go no, Ma si ni bine sinji a halaciyaŋo gaa.

19:19b.PRO.019.019 Boro kaŋ bine tunyaŋ ga baa ga du a alhakko, Zama baa ni n'a kaa kambe tilas kala ni ma ye k'a te koyne.

19:20b.PRO.019.020 Ma maa saaware, ma dondonandiyaŋ ta, Zama ni ma te laakal hala ni jirbey bananta ra.

19:21b.PRO.019.021 Dabari boobo no boro bina ra, Amma Rabbi saawara, nga no ga tabbat.

19:22b.PRO.019.022 Boro gomni hina me no i ga ba r'a, Talka mo bisa tangarikom.

19:23b.PRO.019.023 Rabbi humburkumay wo, Fundi do haray no a ga koy. Boro kaŋ gond'a ga jirbi wasa yaŋ ra, Masiiba mo si kaa a gaa.

19:24b.PRO.019.024 Hawfuno ga nga kambe sufu hawru ra, Amma a si kond'a nga meyo do.

19:25b.PRO.019.025 Ma dondako kar, Boro kaŋ jaŋ fahamay mo ga laakal dondon. Ma deeni fahamante gaa, Nga mo ga faham da bayray.

19:26b.PRO.019.026 Boro kaŋ na nga baabo toonye ka nga nya gaaray wo ize kaŋ ga kande haawi no, Kayna candiko mo no.

19:27b.PRO.019.027 Ay izo, da ni fay da dondonandiyaŋ hanganyaŋ, Ni ga kamba ka fay da bayray sanney.

19:28b.PRO.019.028 Seeda yaamo ga fooru nda cimi ciiti, Boro laaley me mo ga kungu nda laala.

19:29b.PRO.019.029 I ga ciitiyaŋ soola dondako se, Barzuyaŋ mo go no saamey banda daarey se.

20

20:1b.PRO.020.001 Duvan* ya hahaarayko no, Baji mo kosongukoy no. Boro kulu kaŋ bugu nd'ey sinda laakal.

20:2b.PRO.020.002 Bonkooni humburandiyaŋ wo, Danga muusu beeri daŋ futo dunduyaŋ no, Boro kaŋ n'a futa zukku na nga fundo daŋ kambe.

20:3b.PRO.020.003 Beeray no boro se a ma mooru kuta gaa, Amma saamo kulu ga ba yanje.

20:4b.PRO.020.004 Hawfuno wangu ka far kaydiya ra, Woodin se no a ga ŋwaaray heemar, a si du hay kulu mo.

20:5b.PRO.020.005 Boro bine ra saaware ga hima hari guuso, Amma boro kaŋ gonda fahamay g'a candi.

20:6b.PRO.020.006 Boro boobo ga ngey gomney fe, Amma cimi boro, may no ga hin ka du a?

20:7b.PRO.020.007 Boro adilante kaŋ ga dira nga cimi tooyaŋo ra, A banda a izey mo ga ciya albarkanteyaŋ.

20:8b.PRO.020.008 Bonkooni kaŋ goono ga goro ciiti karga boŋ ga laala kulu say nda nga moy.

20:9b.PRO.020.009 May no ka bara nda hina a ma ne: «Ay n'ay bina hanandi, Ay ya hanante no ay zunubey gaa?»

20:10b.PRO.020.010 Neesiji waani-waani, da zaka waani-waani, I boro hinka kulu fanta hari yaŋ no Rabbi se.

20:11b.PRO.020.011 Baa zanka, i g'a bay nga te-goyo do, Hal a goyo hanante no, wala haŋ kaŋ ga saba no.

20:12b.PRO.020.012 Hanga kaŋ ga maa, da mo kaŋ ga di, Rabbi no k'i boro hinka kulu te.

20:13b.PRO.020.013 Ma si ba jirbi, zama ni ma si talka. Ma ni moy hay, ni ga kungu nda ŋwaari mo.

20:14b.PRO.020.014 Dayko ga ne: «Manti hari hanno no, Manti hari hanno no,» Amma d'a koy, kala fooma kaŋ a ga te.

20:15b.PRO.020.015 Wura nda tondi hiir'ize caadante yaŋ go no, Amma meyo kaŋ ga waani, Danga jinay hanno cine no.

20:16b.PRO.020.016 Boro kaŋ na yaw yadda sambu, m'a kwaayo ta, Boro kaŋ na yawey yaddandi mo, ma tolme ta a gaa.

20:17b.PRO.020.017 Tangari ŋwaari ga kaan boro se, Amma kokor banda a meyo ga to da tond'izeyaŋ.

20:18b.PRO.020.018 Bine sijiriyaŋ kulu, saaware boŋ no a ga tabbat. Ni ma wongu te da laakal saaware mo.

20:19b.PRO.020.019 Mimandakom ga gundey bangandi, Woodin se ma si hangasinay da me-boobo-koy.

20:20b.PRO.020.020 Boro kaŋ na nga baaba wala nga nya laali, I g'a fitilla wi kubay bi tik ra.

20:21b.PRO.020.021 A ga te boro ma du tubu nda cahãyaŋ sintina gaa, Amma a bananta, a si goro nda albarka.

20:22b.PRO.020.022 Ma si ne: «Ay ga laala bana.» Ma hangan Rabbi se, nga mo ga ni faaba.

20:23b.PRO.020.023 Neesiji waani-waani ya fanta hari no Rabbi se, Gulinci kilo mo si boori.

20:24b.PRO.020.024 Boro ce daarey, Rabbi do no i go, Mate binde no boro ga te ka nga fonda fayanka?

20:25b.PRO.020.025 Hirrimi no boro se a ma salaŋ da cahãyaŋ ka ne: «Ay n'a fay waani.» Sarti sambuyaŋo banda, gaa a ma sanno neesi.

20:26b.PRO.020.026 Bonkooni kaŋ gonda laakal ga boro laaley teeni, A ma kande safayaŋ humburu i boŋ.

20:27b.PRO.020.027 Boro biya ya Rabbi fitilla no, A ga a ra haray lokotey kulu bangandi.

20:28b.PRO.020.028 Suuji nda naanay ga bonkoono hallasi, A karga mo ga sinji suuji boŋ.

20:29b.PRO.020.029 Arwasey fooma hari wo, i gaabo no, Dottijey darza mo, i hamni kwaara no.

20:30b.PRO.020.030 Barzu meyey ga laala hanse, Karyaŋ mo ga to hala gunde ra.

21

21:1b.PRO.021.001 Bonkoono bine go Rabbi kambe ra Danga hari zuray cine, A g'a bare nangu kulu kaŋ a miila.

21:2b.PRO.021.002 Boro fondo ga saba no a diyaŋ gaa, Amma Rabbi no ga biney neesi.

21:3b.PRO.021.003 Rabbi do, adilitaray da cimi ciiti bisa sargay teeyaŋ.

21:4b.PRO.021.004 Boŋ jareyaŋ da bina ra boŋbeeray, Kaŋ ga ti boro laalo fitilla, ya zunubi no.

21:5b.PRO.021.005 Himmante miila, yulwa hinne gaa no a ga koy, Amma cahãkom kulu, jaŋay do haray no a ga koy.

21:6b.PRO.021.006 Arzaka duure deene tangari do, Dullu no kaŋ i ga tuti nda waasi, I ceecikoy kulu mo, buuyaŋ no i goono ga ceeci.

21:7b.PRO.021.007 Boro laaley toonye goy g'i ŋwa, Zama i wangu ka cimi ciiti te.

21:8b.PRO.021.008 Boro kaŋ gonda taali ga jare, A fonda ga siiri no gumo, Amma hanante ciine ra, a goyo ga kay hal a ma boori.

21:9b.PRO.021.009 Boro ma goro lokoto ra jidan bisa boŋ ga bisa boro ma goro windi tafo ra wayboro sanni-boobo-koy banda.

21:10b.PRO.021.010 Boro laalo fundo ga yalla-yalla nda laala, A diyaŋ gaa a gorokasin si du gaakuri.

21:11b.PRO.021.011 D'i na dondako gooji, I ga ye ka kande boro kaŋ sinda carmay laakal do. D'i na laakalkooni mo dondonandi, A ga bayray ta.

21:12b.PRO.021.012 Adilante ga laakal da boro laaley windi, A ga di kaŋ Rabbi go ga boro laaley bare ka gum hal i ma halaci.

21:13b.PRO.021.013 Boro kaŋ na nga hanga daabu talka hẽeni se, Nga mo ga aniya ka hẽ, i si maa r'a mo.

21:14b.PRO.021.014 Nooyaŋ tugante ga futay kanandi, Me-daabu ganda ra mo ga dukuri kanandi.

21:15b.PRO.021.015 Farhã hari no adilante se a ma cimi ciiti te, Amma halaciyaŋ no goy laalo te-koy se.

21:16b.PRO.021.016 Boro kaŋ kamba fahamay fondo gaa ga du nangu buukoy jama ra.

21:17b.PRO.021.017 Watay baako ga talka, Duvan* da ji baako mo si ciya arzakante.

21:18b.PRO.021.018 Laalakoy ya fansa hari no adilante se, Amaana ŋwaako mo banandi no boro hanney se.

21:19b.PRO.021.019 Boro ma goro saaji fimbi ra ga bisa boro ma goro nda wayboro kakawko, Kaŋ ga guutu mo.

21:20b.PRO.021.020 Arzaka darzante da ji go no laakalkoyey nangoray ra, Amma boro kaŋ si caram ga arzaka gon.

21:21b.PRO.021.021 Boro kaŋ na adilitaray da suuji gana, Fundi nda adilitaray da beeray no a ga du.

21:22b.PRO.021.022 Boro kaŋ gonda laakal ga hinkoyey kwaara cinaro kaaru, K'i gaabi deyaŋ haro zeeri.

21:23b.PRO.021.023 Boro kaŋ na nga meyo da nga deena haggoy ga nga fundo hallasi taabi gaa.

21:24b.PRO.021.024 Boro kaŋ gonda boŋbeeray da fundi beeray, A maa ga ti dondako. Niine jareyaŋ futo no a ga goy d'a.

21:25b.PRO.021.025 Hawfuno ibaayo no g'a wi, Zama a kambey wangu goy.

21:26b.PRO.021.026 A ga bini, a goono ga canse zaari me-a-me, Amma adilante wo ga no, a si boro ganji.

21:27b.PRO.021.027 Boro laalo sargayey ya fanta hariyaŋ no, Sanku fa saaya kaŋ a kand'ey da miila laalo.

21:28b.PRO.021.028 Tangari seedakoy ga halaci, Amma boro kaŋ ga maa ka gana, A ga hin ka salaŋ waati kulu.

21:29b.PRO.021.029 Boro laalo ga mo-koogay cabe, Amma adilante ga nga fonda tabbatandi.

21:30b.PRO.021.030 Laakal, wala fahamay, wala saaware si no kaŋ ga gaaba nda Rabbi.

21:31b.PRO.021.031 I ga bari soola wongu hane se, Amma zaama teeyaŋo, Rabbi do no a ga fun.

22

22:1b.PRO.022.001 Maa hanno ya suubanyaŋ hari no ka bisa duure boobo, Gomni mo bisa wura nda nzarfu.

22:2b.PRO.022.002 Arzakante nda talka ga care kubay, Rabbi no k'i kulu te.

22:3b.PRO.022.003 Boro kaŋ gonda laakal ga masiiba fonnay, a ma tugu, Amma saamo ga bisa ka koy ka taabi haŋ.

22:4b.PRO.022.004 Lalabu nda Rabbi humburkumay, I alhakko ya arzaka nda beeray da fundi no.

22:5b.PRO.022.005 Karji nda hirrimi go no siirante fondo boŋ, Boro kaŋ na nga fundo haggoy ga mooru a gaa.

22:6b.PRO.022.006 Ma zanka biiri fondo kaŋ a ga gana ra, Baa waati kaŋ a zeen a s'a taŋ mo.

22:7b.PRO.022.007 Duurekoy ga koytaray ŋwa talka boŋ, Garaw ŋwaako mo bannya no garaw danko se.

22:8b.PRO.022.008 Boro kaŋ na laala duma ga mursay wi, A futa goobo mo ga gaze.

22:9b.PRO.022.009 Boro kaŋ gonda gomni miila ga du albarka, Zama nga ŋwaaro ra no a ga kaa ka no alfukaarey se.

22:10b.PRO.022.010 Ma dondako gaaray, kuta mo ga fun, Oho, yanje nda kayna mo ga ban.

22:11b.PRO.022.011 Boro kaŋ ga ba bine hananyaŋ, A me sanni gaakuro sabbay se bonkooni ga te a se coro.

22:12b.PRO.022.012 Rabbi moy ga bayraykoy haggoy, Amma a ga boro kaŋ ga amaana ŋwa sanni zeeri.

22:13b.PRO.022.013 Hawfuno ga ne: «Muusu beeri go no taray, I g'ay wi fondey ra.»

22:14b.PRO.022.014 Waykuuru me ya guusu no kaŋ ga ku, Boro kaŋ Rabbi ga fanta no ga kaŋ a ra.

22:15b.PRO.022.015 Saamotaray goono ga kunsum zanka bine ra, Amma goojiyaŋ goobu no g'a gaaray a se nangu mooro.

22:16b.PRO.022.016 Boro kaŋ na alfukaaru toonye zama nga ma riiba ŋwa se, Da boro kaŋ na arzakante no, Jaŋay ra no i ga kokor.

22:17b.PRO.022.017 Ma ni hanga jeeri ka maa sanney kaŋ gonda laakal, Ma ni laakal ye mo ay bayra gaa.

22:18b.PRO.022.018 Zama hari kaano no da ni n'i haggoy ni bina ra, D'i kulu goro ni meyo ra care banda.

22:19b.PRO.022.019 Zama ni deyaŋo ma goro Rabbi do, Woodin se no ay na ni bayrandi nd'ey hunkuna, Oho, hala nin bumbo.

22:20b.PRO.022.020 Manti ay hantum ni se harey kaŋ ga boori ka bisa, Saawarey waney nda bayray waney,

22:21b.PRO.022.021 Zama ay ma ni bayrandi nda cimi sanni tabbatantey, Hala ni ma du ka cimi sanney ye borey kaŋ na ni donton se?

22:22b.PRO.022.022 Ma si alfukaaru kom zama nga ya talka no, Ma si taabante mo kankam faada meyo gaa.

22:23b.PRO.022.023 Zama Rabbi ga faasa i se, A ga borey kaŋ g'i kom yaŋ din mo fundey kom.

22:24b.PRO.022.024 Ma si corotaray te da boro kaŋ bine ga waasu, Ma si hangasinay mo da futaykooni.

22:25b.PRO.022.025 Zama ni ma si a te-goyey dondon, Ka du ni fundo se hirrimi.

22:26b.PRO.022.026 Ma si goro yadda sambuyaŋ nookoy ra, Wala mo borey kaŋ yaŋ ga garaw sambuyaŋ yadda sambu.

22:27b.PRO.022.027 Da ni sinda banayaŋ hari, Ifo se no a ga ni daarijo kaa ni se ni cire?

22:28b.PRO.022.028 Fari hirri seeda zeeno kaŋ ni kaayey sinji, Ma s'a ganandi.

22:29b.PRO.022.029 Ni go ga di boro kaŋ gonda himma nga muraadey ra, wala? Bora din ga kay koyey jine, A si kay talkey jine bo.

23

23:1b.PRO.023.001 Saaya kaŋ ni goono ga goro dabarikooni banda ŋwaari do, Ma laakal hal a ma boori nda haŋ kaŋ go ni jine.

23:2b.PRO.023.002 Da ni ya laakal zaaro no ŋwaari gaa, Ma zaama daŋ ni karra gaa.

23:3b.PRO.023.003 Ma s'a laam'izey bini, Za kaŋ fafagay ŋwaari no.

23:4b.PRO.023.004 Ma si ni boŋ fargandi duure ceeciyaŋ ra, Ma si ni laakal sinji a gaa.

23:5b.PRO.023.005 Waati kaŋ ni na ni moy sinji a gaa, Kala fap! a daray! Zama haciika arzaka ga te fata nga boŋ se, Danga zeeban cine kaŋ ga tun ka deesi ka koy kala beene.

23:6b.PRO.023.006 Ni ma si gunuwante ŋwaari ŋwa, Ma s'a laam'izey bini mo.

23:7b.PRO.023.007 Zama danga mate kaŋ a goono ga miila nga bina ra, Yaadin mo no a go. A ga ne ni se: «Ma ŋwa, ma haŋ,» Amma a bina si ni gaa bo.

23:8b.PRO.023.008 Looma kaŋ ni ŋwa, ni g'a yeeri, Ni sanni kaana mo ma daray ni se.

23:9b.PRO.023.009 Ma si salaŋ saamo hanga ra, Zama a ga donda ni sanney laakalo.

23:10b.PRO.023.010 Ma si fari hirri seeda zeeno ganandi, Ma si furo alatuumey farey ra mo.

23:11b.PRO.023.011 Zama i Fansakwa ya gaabikooni no, A ga faasa i se ni gaa.

23:12b.PRO.023.012 Ma ni bina ye dondonandiyaŋ ceeciyaŋ gaa, Ma ni hangey mo ye bayray sanni maayaŋ gaa.

23:13b.PRO.023.013 Ma si ni kambe candi ka fay da zanka goojiyaŋ, Zama baa ni n'a kar da goobu, a si bu bo.

23:14b.PRO.023.014 M'a kar da goobu, k'a fundo faaba Alaahara gaa.

23:15b.PRO.023.015 Ay izo, da ni bina te laakal, Kulu ay bumbo bina mo ga maa kaani.

23:16b.PRO.023.016 Oho, ay bina ga to da farhã, Saaya kaŋ ni meyo ga hayey kaŋ ga saba ci.

23:17b.PRO.023.017 Ni bina ma si canse zunubikooney gaa, Amma ni ma goro Rabbi humburkumay ra zaari me-a-me.

23:18b.PRO.023.018 Zama haciika a gonda alhakku, Ni beeja si fun mo.

23:19b.PRO.023.019 Ya ay izo, ma maa, ma te laakal mo, Ma ni bina daŋ fonda gaa.

23:20b.PRO.023.020 Ma si goro baji hankoy game ra, Wala borey kaŋ laakal ga zaaru ham ŋwaari gaa,

23:21b.PRO.023.021 Zama borey kaŋ ga bugu nda ngey kaŋ laakal ga zaaru ŋwaari gaa wo, I ga aniya ka talka, Dusungu mo ga boro daabu nda zaara-zaara.

23:22b.PRO.023.022 Ma hanga jeeri ni baaba kaŋ na ni hay se, Ma si donda ni nya waati kaŋ a zeen.

23:23b.PRO.023.023 Ma cimi day, ma s'a neera, Oho, nga nda laakal, da dondonandiyaŋ, da fahamay.

23:24b.PRO.023.024 Adilante baaba ga farhã gumo, Bora mo kaŋ na zanka laakalkooni hay ga du farhã a do.

23:25b.PRO.023.025 Naŋ ni nya da ni baaba ma maa kaani, Waybora kaŋ na ni hay, ma naŋ a ma farhã.

23:26b.PRO.023.026 Ay izo, m'ay no ni bina, Naŋ mo ni bina ma maa ay fondey kaani.

23:27b.PRO.023.027 Zama waykuuru ya goota no kaŋ ga guusu, Kaaruwa mo day kankamante no.

23:28b.PRO.023.028 Oho, a ga lamba danga kosarayko, A ga amaana ŋwaakoy baabandi Adam-izey game ra.

23:29b.PRO.023.029 May no goono ga te: «Way! Way!» May no ga ne: «Kaari!» May no ka gonda yanje? May no goono ga guutu? May no bora kaŋ gonda maray-marayyaŋ kaŋ sinda sabaabu? May no ka bara nda mo ciray-ciray yaŋ?

23:30b.PRO.023.030 Kala ngey, borey kaŋ ga gay duvan* haŋyaŋ do, Ngey kaŋ ga duvan margante ceeci.

23:31b.PRO.023.031 Ma si duvaŋo guna saaya kaŋ a te iciray, Saaya kaŋ a ga boosu gaasiya ra, Saaya kaŋ a ga zulli nda kaani.

23:32b.PRO.023.032 A bananta a ga nama danga gondi, A ga hay danga gazama.

23:33b.PRO.023.033 Ni moy ga hari yawyaŋ guna, Ni bina mo ga hari siiroyaŋ ci.

23:34b.PRO.023.034 Oho, ni ga ciya danga boro kaŋ goono ga kani teeku bindi ra, Wala boro kaŋ kani hi daabuley yollo boŋ beene.

23:35b.PRO.023.035 Ni ga ne, «I n'ay kar, amma ay mana maa doori. I n'ay soote-soota, ay mana maray mo. Waati fo no ay mo ga hay? Ay ma ye k'a ceeci koyne hala hõ.»

24

24:1b.PRO.024.001 Ma si canse boro laaley gaa, Ma si anniya ka goro i banda.

24:2b.PRO.024.002 Zama i biney goono ga toonye dabariyaŋ te no, I meyey mo goono ga hasaraw hariyaŋ fakaaray.

24:3b.PRO.024.003 Laakal do no boro ga windi cina, Fahamay do mo no i g'a sinji.

24:4b.PRO.024.004 Bayray do mo no i ga fu-izey toonandi nda arzaka kulu kaŋ gonda darza, Kaŋ yaŋ ga kaan mo.

24:5b.PRO.024.005 Laakalkooni gonda gaabi, Oho, boro kaŋ gonda bayray ga tonton da gaabi.

24:6b.PRO.024.006 Zama laakal saaware do no ni ga ni wongo te, Saawarekoy jama ra zaama go no.

24:7b.PRO.024.007 Laakal go beene, a bisa saamo hina, A si nga me fiti faada meyey ra mo.

24:8b.PRO.024.008 Boro kaŋ ga laala dabari te, borey ga ne a se zambante.

24:9b.PRO.024.009 Laakal-jaŋay dabarey teeyaŋ ya zunubi no, Dondako mo ya fanta hari no borey se.

24:10b.PRO.024.010 Da ni gaa ga yay kankami zaari ra, Ni gaabo ya ikayna fo no.

24:11b.PRO.024.011 Ma borey kaŋ yaŋ i go ga konda buuyaŋ do faaba, Ngey kaŋ yaŋ ga tatanji ka koy wiyaŋ do mo, Kala ni m'i gaay.

24:12b.PRO.024.012 Da ni ne: «A go, iri mana woodin bay.» Manti biney neesiyaŋ Koyo go ga laakal? Ni fundo kurukwa mo, a mana bay no? A si bana boro kulu se nga goyo alhakku no?

24:13b.PRO.024.013 Ay izo, ma yu ŋwa, zama a ga boori. Yu fanta haro mo ga kaan ni meyo ra.

24:14b.PRO.024.014 Yaadin cine no ni ma bay kaŋ laakal ga bara ni fundo se. Da ni n'a gar, suba hanno go no, Hay kulu si ni beeja kaa ni se mo.

24:15b.PRO.024.015 Ya nin, boro laalo, Ma si gum ka lamba adilante nangora se, Ni ma si a fulanzamyaŋo do halaci mo.

24:16b.PRO.024.016 Zama adilante ga kaŋ sorro iyye, A ga ye ka tun koyne, Amma masiiba ga boro laalo zeeri.

24:17b.PRO.024.017 Ma si farhã da ni ibara kaŋ, Ni bina mo ma si maa kaani d'a kati.

24:18b.PRO.024.018 Zama Rabbi ma si di, a ma dukur mo, A ma bare ka fay da nga bine tuna a boŋ.

24:19b.PRO.024.019 Ma si ni bina taabandi goy laalo teekoy sabbay se, Ma si canse boro laaley gaa mo.

24:20b.PRO.024.020 Zama boro laalo sinda suba hanno, I ga boro laalo fitilla wi mo.

24:21b.PRO.024.021 Ay izo, ma humburu Rabbi, da bonkooni mo, Ma si hangasinay da ngey kaŋ ga bara-ne-bara-ne.

24:22b.PRO.024.022 Zama i masiiba ga kaa korab! folloŋ. May no ga bay halaciyaŋ kaŋ ihinka kulu ga kande?

24:23b.PRO.024.023 Sanni woone yaŋ mo laakalkooney wane yaŋ no. Baar'a-baar'a si boori ciiti do.

24:24b.PRO.024.024 Boro kaŋ ne boro laalo se: «Nin wo adilante no,» Dumey g'a laali, kundey g'a fanta.

24:25b.PRO.024.025 Amma ngey kaŋ ga deeni a gaa, Woodin ga boori. Albarka hanno mo ga zumbu i gaa.

24:26b.PRO.024.026 Nga kaŋ ga tu da mate kaŋ ga saba ga hima baakasinay sunsumyaŋ da me-kuurey.

24:27b.PRO.024.027 Ma ni goyo soola taray, Ma soola ni boŋ se mo fari ra, Kokor banda mo ma ni windo cina.

24:28b.PRO.024.028 Ma si goro seeda ni gorokasino boŋ daliili kulu si, Ni ga ba ni ma fafagay te da ni meyo, wala?

24:29b.PRO.024.029 Ma si ne: «Kal ay ma te a se mate kaŋ cine a te ay se, Ay ga bora bana nga goyo boŋ.»

24:30b.PRO.024.030 Ay na hawfuno fari fonda gana, Boro kaŋ sinda laakal reyzin* kalo no ay casu.

24:31b.PRO.024.031 A go, a kulu goono ga daabu nda karji, A batama go ga daabu nda ganda karji, A tondi windo mo kaŋ.

24:32b.PRO.024.032 Saaya din ay guna, ay laakal mo hal a boori, Ay di, woodin n'ay gooji mo.

24:33b.PRO.024.033 A cindi jirbi kayna jina, A cindi dusungu kayna, A cindi kambe koliyaŋ kayna hala ni ma jirbi,

24:34b.PRO.024.034 Yaadin cine gaa no talkataray ga kaa ni gaa danga kosarayko, Ni jaŋa mo ga kaa danga wongaari.

25

25:1b.PRO.025.001 Woone yaŋ mo Suleymanu yaasayyaŋ no, kaŋ Yahuda bonkoono Hezeciya borey hantum:

25:2b.PRO.025.002 Irikoy darza no i ma hariyaŋ tugu, Amma bonkooney beeray ga ti i ma sanni fintal.

25:3b.PRO.025.003 Beeney kuuyaŋo, da ganda guusuyaŋo, Da bonkooney biney, i kulu si fintal.

25:4b.PRO.025.004 I ma ziibi kaa nzarfu ra, Sintili mo ga fatta, zam goy teeyaŋ hari no.

25:5b.PRO.025.005 I ma boro laaley ganandi ka kaa bonkooney jine, A karga mo ga sinji adilitaray ra.

25:6b.PRO.025.006 Ma si ni boŋ zamu bonkooni jine, Ma si kay mo aru beerey kayyaŋ nangu ra.

25:7b.PRO.025.007 Zama i ma ne ni se: «Hay! Kaaru ka kaa neewo» ga bisa i ma ni kaynandi boro beeri jine, Nga kaŋ ni moy di.

25:8b.PRO.025.008 Ma si fatta nda cahãyaŋ yanje teeyaŋ se, Zama a ma si ciya kokor banda ni ma jaŋ haŋ kaŋ ni ga te waati kaŋ ni gorokasin na ni haawandi.

25:9b.PRO.025.009 Ma ni sanni fintalyaŋ te, Nin da ni gorokasin hinne game ra, Ma si boro fo gundu bangandi.

25:10b.PRO.025.010 A ma si ciya nga, bora kaŋ maa din ma ni foy, ni goy yaamey baaro mo si ban.

25:11b.PRO.025.011 Sanni kaŋ hagu nga alwaati ra, A ga hima wura gudeyaŋ nzarfu cillayaŋ ra.

25:12b.PRO.025.012 Danga wura hanga korbay da taalam wura kaŋ i ziiri, Yaadin no boro kaŋ go ga kaseeti nda laakal ga hima hanga kaŋ ga sanni gana se.

25:13b.PRO.025.013 Danga neezu* yeeno cine heemar waate, Yaadin mo no diya cimikoy ga hima borey kaŋ n'a donton yaŋ se, Zama a ga nga koyey biney yeenandi.

25:14b.PRO.025.014 Danga beene hirriyaŋ da haw kaŋ sinda hari, Yaadin mo no boro kaŋ ga fooma te da nga nooyaŋey tangari boŋ.

25:15b.PRO.025.015 Suuru kuuku no i ga ciitiko candi nd'a, Deene kaŋ ga baan mo ga biri ceeri.

25:16b.PRO.025.016 Ni du yu, wala? To. Ma ŋwa haŋ kaŋ ga wasa ni se, Zama ni ma si bini nd'a ka kungu, Hala ni m'a yeeri.

25:17b.PRO.025.017 Ni ce ma si taamu ni gorokasin kwaara kala alwaati-alwaati, Zama a ma si farga nda nin, Hal a ma konna nin.

25:18b.PRO.025.018 Boro kaŋ ga tangari seeda te nga gorokasin boŋ wo goobu, da takuba, Da hangaw kaŋ meyo gonda deene no.

25:19b.PRO.025.019 D'i de naanay ŋwaako gaa taabi jirbey ra, Danga hinje kaŋ ceeri no, wala ce kaŋ goori.

25:20b.PRO.025.020 Danga boro kaŋ ga kwaay kaa hargu waate, Danga boosay hari soso ra, Yaadin mo no boro kaŋ ga doon bine-saray-koy se ga hima.

25:21b.PRO.025.021 Da ni ibara haray, M'a no ŋwaari a ma ŋwa. D'a jaw, m'a no hari a ma haŋ.

25:22b.PRO.025.022 Zama woodin teeyaŋ gaa no ni ga danj'ize gusam a boŋo boŋ. Rabbi ga ni no alhakku mo.

25:23b.PRO.025.023 Azawa kambe haw ga kande hari. Yaadin mo no deene mimandakom ga moyduma sarayaŋ candi ka kande.

25:24b.PRO.025.024 Boro ma goro lokoto ra fu boŋ ga bisa boro ma goro fu beeri ra wayboro kosongukoy banda.

25:25b.PRO.025.025 Danga hari yeeno boro kaŋ farga se, Yaadin mo no baaru hanno kaŋ fun laabu mooro ga hima.

25:26b.PRO.025.026 Danga bangu kaŋ butugu, wala day kaŋ ziibi, Yaadin mo no adilante ga hima kaŋ bare ka teeni boro laaley jine.

25:27b.PRO.025.027 Yu ŋwaari boobo si boori. Yaadin mo no a mana hagu borey ma darza ceeci ngey boŋ se.

25:28b.PRO.025.028 Bora kaŋ mana hin nga boŋ ga hima kwaara kaŋ bagu, Kaŋ birni cinari mana cindi a se.

26

26:1b.PRO.026.001 Danga hayni waate neezu*, Danga heemar waate hari, Yaadin no beeray si hagu saamo se.

26:2b.PRO.026.002 Danga sasa kaŋ go nga bar-bare yaŋo gaa, Danga kumbu-hanga nga deesiyaŋo ra, Yaadin no laaliyaŋ kaŋ sinda daliili si di.

26:3b.PRO.026.003 Barzu go bari sabbay se, Alkaabe mo farka se, goobu mo saamey banda sabbay se.

26:4b.PRO.026.004 Ma si saamo sanni ye a se a saamotara hina me, Zama ni ma si ciya a cine.

26:5b.PRO.026.005 Ma tu saamo se a saamotara boŋ, Zama a ma si te laakalkoy nga boŋ diyaŋ gaa.

26:6b.PRO.026.006 Boro kaŋ na samba daŋ saamo kambe ra, Nga bumbo ce no a goono ga dumbu, a ga toonye ŋwa mo.

26:7b.PRO.026.007 Danga mate kaŋ simbarko cey sinda gaabi, Yaadin no misa ga hima saamo me ra.

26:8b.PRO.026.008 Danga boro kaŋ ga tondi haw finga-finga ra, Yaadin cine no boro kaŋ na saamo beerandi ga hima.

26:9b.PRO.026.009 Danga karji kaŋ ga furo nangu mooro baji hanko kambe ra, Yaadin cine no yaasay ga hima saamey me ra.

26:10b.PRO.026.010 Danga gaw kaŋ ga hay kulu hay ka maray, Yaadin no boro kaŋ na saamo sufuray, Da boro kaŋ na bisakoyaŋ sufuray ga hima.

26:11b.PRO.026.011 Danga hansi kaŋ ye nga yeero do, Yaadin mo no saamo kaŋ ye ka nga saamotara goyo te ga hima.

26:12b.PRO.026.012 Ni ga di boro kaŋ gonda laakal nga boŋ diyaŋo gaa? Saamo gonda beeje ka bisa bora din.

26:13b.PRO.026.013 Hawfuno ne: «Muusu beeri futo go no fonda boŋ, Muusu go no batama ra!»

26:14b.PRO.026.014 Danga mate kaŋ fu me daabirji ga bare nga guurey boŋ, Yaadin cine no hawfuno mo ga bare nga daarijo boŋ.

26:15b.PRO.026.015 Hawfuno ga nga kambe daŋ hawru ra, Amma a ga maa a tiŋay nga m'a kaa ka kond'a nga meyo do.

26:16b.PRO.026.016 Hawfuno gonda laakal nga boŋ diyaŋ gaa, Hal a ga bisa boro iyye wane kaŋ yaŋ ga waani ka sanni ye da fayanka.

26:17b.PRO.026.017 Boro kaŋ goono ga bisa, A na nga boŋ kankam da yanje kaŋ manti a wane no, A ga hima boro kaŋ na hansi di a hangey gaa.

26:18b.PRO.026.018 Danga boŋ-komay-koy kaŋ ga yulbe da hangaw da buuyaŋ catu,

26:19b.PRO.026.019 Yaadin no boro kaŋ na nga gorokasin halli ga hima. A ma ne mo: «Manti ay goono ga fooru no?»

26:20b.PRO.026.020 Tuuri-jaŋay se no danji ga bu. Naŋ kaŋ kormotante si no mo, yanje ga ban.

26:21b.PRO.026.021 Danga mate kaŋ danji-bi go danj'izey se, Tuuri mo go danji se, Yaadin no boro kaŋ ga kakaw ga hima yanje tunandiyaŋ se.

26:22b.PRO.026.022 Kormotante sanney ga hima biniyay loomayaŋ, I ga furo no jina haray gunde lokotey ra.

26:23b.PRO.026.023 Me kaŋ ga waasu nda bine laalo, I g'i himandi nda car-cambu kaŋ i taalam da nzarfu ziibo.

26:24b.PRO.026.024 Boro kaŋ gonda konnari ga munaficitaray te nda nga meyo, Amma halliyaŋ no a goono ga jisi nga bina ra.

26:25b.PRO.026.025 Saaya kaŋ a ga sanni kaaney te, Ma s'a no cimi, Zama fanta hari iyye no ka bara a bina ra.

26:26b.PRO.026.026 Baa kaŋ a konnaro goono ga daabu nda gulinci, A laalayaŋo ga fun taray marga jine.

26:27b.PRO.026.027 Boro kulu kaŋ na guusu fansi, Nga bumbo no ga kaŋ a ra. Koyne, boro kulu kaŋ na tondi gunguray, Tondo ga ye ka kaŋ a boŋ.

26:28b.PRO.026.028 Deene kaŋ na tangari te ga konna borey kaŋ yaŋ a maray. Me-kaanay meyo mo, zeeriyaŋ goy n'a ga te.

27

27:1b.PRO.027.001 Ma si suba alwaasi sambu ni boŋ se, Zama ni si bay haŋ kaŋ no jirbi folloŋ ga kande.

27:2b.PRO.027.002 Naŋ boro fo ma ni sifa, manti ni meyo bo, Naŋ yaw m'a te, manti ni bumbo meyo.

27:3b.PRO.027.003 Tondi ya hari kaŋ ga tin no, Taasi mo gonda tiŋay, Amma saamo bine tunay bisa i kulu tiŋay.

27:4b.PRO.027.004 Dukuri gonda bine-biibay daa, Bine tunay mo ga bambari no, Amma may no gonda hina ka kay canse se?

27:5b.PRO.027.005 Kaseetiyaŋ kaŋ go taray bisa baakasinay tugante.

27:6b.PRO.027.006 Marayyaŋ kaŋ baako ga te ya naanay wane no, Amma ibare sunsumyaŋey ya halliyaŋ no.

27:7b.PRO.027.007 Fundi kungante, baa yu fanta no a day g'a fanta, Amma haraykooni se hari forto kulu ga kaan no.

27:8b.PRO.027.008 Danga curayze kaŋ na nga fito naŋ ka soobay ka bar-bare, Yaadin no boro mo kaŋ fay da nga nangora.

27:9b.PRO.027.009 Tuusuyaŋ ji da turaare ga naŋ bine ma kaan, Yaadin cine no boro coro kaani go d'a, Kaŋ fun saaware hanno do.

27:10b.PRO.027.010 Ni bumbo coro da ni baaba coro, Ma si i furu. Ma si furo mo ni nya-ize windi ra zaari kaŋ masiiba kaa ni gaa. Gorokasin kaŋ ga maan ga bisa nya-ize kaŋ ga mooru.

27:11b.PRO.027.011 Ay izo, ma te laakal, m'ay bina kaanandi, Zama ay ma sanni yeti boro kaŋ n'ay wow se.

27:12b.PRO.027.012 Boro kaŋ ga goy laakal boŋ ga hasaraw fonnay ka tugu, Amma borey kaŋ yaŋ sinda carmay ga bisa ka koy ka taali alhakku bana.

27:13b.PRO.027.013 Boro kaŋ na yaw yadda sambu, m'a kwaayo ta. Boro kaŋ na waykuuru yadda sambu mo, Ma tolme ta a gaa.

27:14b.PRO.027.014 Boro kaŋ ga tun susubay za nda hinay, Ka nga coro sifa nda jinde beeri, I ga woodin lasaabu a se laaliyaŋ.

27:15b.PRO.027.015 Beene hari tolli-tolli yaŋ zaari fo summaare, Nga nda wayboro kosongukoy, i kulu afo no.

27:16b.PRO.027.016 Boro kaŋ ga ba nga m'a gaay, Haw no a goono ga ne nga ga gaay, A kambe ŋwaaro mo ga ji di.

27:17b.PRO.027.017 Guuru no ga guuru kaanandi, Yaadin no boro nda nga coro ga care hanse.

27:18b.PRO.027.018 Boro kaŋ ga jeejay* nya haggoy g'a izey ŋwa, Boro kaŋ ga may nga jine bora se mo ga du beeray.

27:19b.PRO.027.019 Danga mate kaŋ hari ga ni moyduma cabe ni se, Yaadin no boro fo bine ga ni wano cabe ni se.

27:20b.PRO.027.020 Alaahara nda halaciyaŋ si kungu, Koyne, boro moy si kungu hal abada.

27:21b.PRO.027.021 Haaguyaŋ kusu go nzarfu sabbay se, Feema mo wura sabbay se, Sifayaŋ mo go no boro sabbay se.

27:22b.PRO.027.022 Baa ni na saamo daŋ humburu ra k'a duru nda hinji ntaasu surfa bindi ra, Kulu nda yaadin a saamotara si fay d'a.

27:23b.PRO.027.023 Ma te anniya ka ni feeji kurey goray bay, Ma ni haw kurey guna a ma boori mo,

27:24b.PRO.027.024 Zama arzaka ya si duumi bo. Koytaray fuula mo ga to hala zamaney kulu me no?

27:25b.PRO.027.025 D'i na subu dumbu, kala kobto taji ma bagu koyne, Tondey gaa subu mo, i g'i wi ka dundum.

27:26b.PRO.027.026 Feej'izey go ni bankaaray kaymi sabbay se, Hincin izey mo fari daymi nooru no.

27:27b.PRO.027.027 Hincin wa ga wasa ni se me ŋwaari, Ni almayaaley ŋwaari no, Hala nda kwaara goray hari ni koŋŋey se.

28

28:1b.PRO.028.001 Boro laaley ga zuru baa boro kulu si g'i gaaray, Amma adilante gonda bine-gaabi danga muusu beeri daŋ futo.

28:2b.PRO.028.002 Laabu taali sabbay se no bonkooney ga baa a ra, Amma boro kaŋ gonda fahamay nda bayray do a ga te aloomar.

28:3b.PRO.028.003 Boro kaŋ gonda jaŋay kaŋ ga alfukaarey toonye, A ga hima beene hari kaŋ ga kaa nda haw nga banda, kaŋ si ŋwaari naŋ.

28:4b.PRO.028.004 Borey kaŋ yaŋ fay da asariya* haggoyyaŋ ga boro laaley saabu, Amma asariya haggoykoy ga gaaba nd'ey.

28:5b.PRO.028.005 Boro laaley mana faham nda cimi ciiti bo, Amma Rabbi ceecikoy ga faham da hay kulu.

28:6b.PRO.028.006 Talka kaŋ goono ga dira nga cimo ra ga bisa siirante, baa a ciya arzakante.

28:7b.PRO.028.007 Boro kulu kaŋ ga asariya haggoy te ize kaŋ gonda fayanka, Amma boro kaŋ ga hangasinay da laakal-zaaray ŋwaarikoyey ga nga baaba haawandi.

28:8b.PRO.028.008 Boro kaŋ na nga arzaka yulwandi riiba nda hari do goono g'a margu alfukaarey bakarawkoy se.

28:9b.PRO.028.009 Boro kaŋ na nga hanga kaa asariya maayaŋ gaa, Baa a adduwa ya fanta hari no.

28:10b.PRO.028.010 Boro kaŋ na adilante daŋ a ma fondo laalo gana, Nga bumbo ga kaŋ nga guuso ra, Amma boro timmante ga gomni tubu.

28:11b.PRO.028.011 Arzakante gonda laakal nga boŋ diyaŋ gaa, Amma talka kaŋ gonda fahamay g'a gundey kaa taray.

28:12b.PRO.028.012 Waati kaŋ adilantey ga du zaama, Darza boobo go no. Amma waati kaŋ boro laaley kaaru, borey ga tugu.

28:13b.PRO.028.013 Boro kaŋ na nga taaley tugu si te albarka, Amma boro kulu kaŋ n'i ci ka fay d'ey mo ga du suuji.

28:14b.PRO.028.014 Farhãkoy no boro kaŋ ga humburu _Irikoy|_ waati kulu, Amma boro kaŋ na nga bina sandandi ga kaŋ masiiba ra.

28:15b.PRO.028.015 Danga muusu beeri kaŋ ga dundu, Danga ganji urs* kaŋ goono ga koli, Yaadin cine no mayraykoy laalo ga hima talkey kaŋ sinda gaabi boŋ.

28:16b.PRO.028.016 Laabukoy kayna kaŋ sinda fahamay, Nga wo toonyante beeri no, Amma boro kaŋ wangu zamba riiba ga nga jirbey kuukandi.

28:17b.PRO.028.017 Boro kaŋ ga to da boro fo kuri alhakku, A ga zuru kala nga fundi me, Day boro kulu ma s'a konzo.

28:18b.PRO.028.018 Boro kaŋ ga dira nda adilitaray, i g'a faaba, Amma boro kaŋ ga hanga sanday te siiriyaŋ fonda ra ga kaŋ me folloŋ.

28:19b.PRO.028.019 Boro kaŋ ga nga laabo far ga du ŋwaari da yulwa, Amma boro kaŋ na boro yaamey gana, Talkataray ga wasa a se.

28:20b.PRO.028.020 Boro naanaykoy ga to da albarka, Amma boro kaŋ cahã arzaka duure se si jaŋ ciiti.

28:21b.PRO.028.021 A si boori i ma baar'a-baar'a te. A si boori mo boro ma asariya daaru zama nga ma du ŋwaari kayna se.

28:22b.PRO.028.022 Boro kaŋ gonda miila laalo ga cahã ka arzaka gana, A mana bay mo kaŋ jaŋay ga kaa nga gaa.

28:23b.PRO.028.023 Boro kaŋ deeni boro gaa, Kokor banda a ga du gaakuri ka bisa boro kaŋ na me-kaanay te da nga deene.

28:24b.PRO.028.024 Boro kaŋ na nga baabo wala nga nya kom, A ma ne mo, «Woodin manti taali no» -- Bora din ya halacikoy hangasin no.

28:25b.PRO.028.025 Boŋ jareko ga yanje tunandi, Amma boro kaŋ ga nga deyaŋo sinji Rabbi gaa ga te maani.

28:26b.PRO.028.026 Boro kaŋ jeeri nga bina gaa ya saamo no, Amma boro kaŋ ga taamu laakal gaa, i g'a faaba.

28:27b.PRO.028.027 Boro kaŋ ga no alfukaaru se, a si jaŋ bo, Amma boro kaŋ ga nga moy ganandi ga di laaliyaŋ boobo.

28:28b.PRO.028.028 Waati kaŋ boro laaley ga kaaru, jama ga tugu, Amma waati kaŋ i ga halaci, adilantey ga tonton.

29

29:1b.PRO.029.001 Boro kaŋ gaa i ga kaseeti alwaati kulu, Day a ga nga hanga sandandi, Sikka si i g'a halaci fap! folloŋ! kaŋ sinda safari.

29:2b.PRO.029.002 Waati kaŋ adilantey ga tonton, talkey ga farhã, Amma waati kaŋ boro laalo ga may, Talkey ga bine jisi.

29:3b.PRO.029.003 Boro kaŋ ga ba laakal ga nga baaba bine kaanandi, Amma boro kaŋ ga hangasinay da waykuurey ga nga arzaka halaci.

29:4b.PRO.029.004 Cimi ciiti do no bonkooni ga laabu tabbatandi, Amma me-daabu tako wo g'a bare ka gum no.

29:5b.PRO.029.005 Boro kaŋ na me-kaanay te nga gorokasin se, Hirrimi no a goono ga hirri a ce taamey se.

29:6b.PRO.029.006 Boro laalo taalo se saw go no, Amma adilante ga doon ka farhã.

29:7b.PRO.029.007 Adilante ga laakal da talkey kalima, Day boro laalo sinda fahamay kaŋ g'a bay.

29:8b.PRO.029.008 Dondayankoyey ga danji daŋ kwaara gaa, Amma laakalkooney ga futay kosaray.

29:9b.PRO.029.009 Da laakalkooni gonda kakaw sanni nga nda boro kaŋ sinda laakal game ra, D'a te bine, wala d'a haaru, Kulu nda yaadin fulanzamay si no.

29:10b.PRO.029.010 Bine-biyey ga wangu cimikoy, Day adilante wo g'a baafuna ceeci.

29:11b.PRO.029.011 Saamo ga nga bina kulu ci, Amma laakalkooni wo g'a naan ka gaay.

29:12b.PRO.029.012 Da mayraykoy na hanga jeeri tangari maayaŋ se, A ganakoy kulu mo ga ciya boro laalo yaŋ.

29:13b.PRO.029.013 Talka nda kankamko ga margu, Rabbi no g'i boro hinka kulu moy no kaari.

29:14b.PRO.029.014 Bonkooni kaŋ ga cimi ciiti te alfukaaru se, A karga ga sinji hala abada.

29:15b.PRO.029.015 Goobu nda kaseetiyaŋ ga laakal daŋ, Amma zanka kaŋ i muray ga haawi candi ka kande nga nya se.

29:16b.PRO.029.016 Waati kaŋ boro laaley ga tonton, Asariya taamuyaŋ mo ga tonton, Amma adilantey g'i kaŋyaŋo gomdo.

29:17b.PRO.029.017 Ma ni izo gooji, nga mo ga ni fundo no fulanzamay. Oho, a ga farhã daŋ ni bina ra.

29:18b.PRO.029.018 Nangu kaŋ sinda Irikoy bangandi, Borey ga boŋ hinyaŋ kulu furu, Amma boro kaŋ ga asariya haggoy ya bine-kaani-koy no.

29:19b.PRO.029.019 Sanni si bannya kaseeti, Zama baa a faham, a si ta bo.

29:20b.PRO.029.020 Ni di boro kaŋ ga cahã sanni gaa? I ma bine daŋ saamo gaa, ka bisa bora din.

29:21b.PRO.029.021 Boro kaŋ na nga bannya biiri nda dakeyaŋ za a go zanka, A ga aniya ka ciya a se ize.

29:22b.PRO.029.022 Boro kaŋ doona ka te bine ga yanje tunandi. Futaykooni mo, a taaley ga baa.

29:23b.PRO.029.023 Boro boŋbeera g'a kaynandi, Amma boŋ-baanay-koy ga du beeray.

29:24b.PRO.029.024 Boro kaŋ ga hangasinay da zay, Nga bumbo fundo no a goono ga konna. Baa i n'a daŋ zeyaŋ, a si ne hay kulu.

29:25b.PRO.029.025 D'i humburu boro, a ga kande hirrimi, Amma boro kaŋ ga nga deyaŋo daŋ Rabbi gaa ga goro baani.

29:26b.PRO.029.026 Boro boobo ga gaakuri ceeci mayraykoy do, Amma cimi ciiti ya, Rabbi do no a ga fun.

29:27b.PRO.029.027 Toonyante ya fanta hari no adilantey se. Boro cimikoy mo, fanta hari no boro laaley se.

30

30:1b.PRO.030.001 Agur, Yake izo sanney, jawaabi no: Bora ne: «Ay n'ay boŋ fargandi, ya Irikoy. Ay n'ay boŋ fargandi, ay ban mo.

30:2b.PRO.030.002 Zama ay bisa boro kulu alman alhaali, Ay sinda boro dumi fahamay.

30:3b.PRO.030.003 Ay mana laakal dondon, Ay sinda hananyaŋ bayray mo.

30:4b.PRO.030.004 May no ka kaaru beena ra yongo ka ye ka zumbu koyne? May no ka haw kaŋ ga faaru margu-margu nga kambe faata ra? May no ka hari haw nga kwaayo ra? May no ka ndunnya kulu meyey tabbatandi? Mate a maa, mate a izo mo maa, da ni ga bay?

30:5b.PRO.030.005 Irikoy sanni kulu neesante no, Nga wo koray no borey kaŋ ga de a gaa se.

30:6b.PRO.030.006 Ma si tonton a sanney gaa, Zama a ma si deeni ni gaa, I ma ni gar mo tangarikom no.

30:7b.PRO.030.007 Hari hinka no ay ceeci ni gaa, Ma si wangu nd'ey ay se, hala ay ga bu.

30:8b.PRO.030.008 Ma me sanni yaamo nda tangari sanni moorandi ay. Ma s'ay no talkataray wala arzaka duure. M'ay ŋwaayandi nda ŋwaari kaŋ ga saba nd'ay laamo.

30:9b.PRO.030.009 Ay ma si kungu ka ni kakaw ka ne: ‹May no ga ti Rabbi?› Ay ma si talka mo, hala ay ma zay k'ay Irikoyo maa sara.

30:10b.PRO.030.010 Ma si bannya mimanda a windikoyo se, Zama a ma si ni laali, I ma ni lasaabu taali-teeri mo.

30:11b.PRO.030.011 Izeyaŋ go no kaŋ i zamana ra i ga ngey baabo laali, I si ngey nyaŋo sifa mo.

30:12b.PRO.030.012 Izeyaŋ go no kaŋ ga hanan ngey boŋ diyaŋ gaa, Kulu nda yaadin i mana nyumay ngey kazaamatara gaa.

30:13b.PRO.030.013 Izeyaŋ go no kaŋ i mo gaa boŋbeera sinda misa! I moy mo, beene no i go.

30:14b.PRO.030.014 Izeyaŋ go no kaŋ hinjey ga hima takubayaŋ. I workondey mo danga zaamayaŋ cine no, Zama i ga talkey ŋwa i ma ban ndunnya ra, Laamikoyey mo ma ban borey ra.

30:15b.PRO.030.015 Ndollim gonda nga ize way hinka, I maayey ga ti: ‹W'ay no!› da ‹W'ay no!› Hari hinza go no kaŋ yaŋ si kungu abada, Oho, hala mo itaaci kaŋ yaŋ si ne: ‹A wasa.›

30:16b.PRO.030.016 Alaahara da waygunu gunde, Da laabu kaŋ si kungu nda hari, Da danji. I si ne: ‹A wasa.›

30:17b.PRO.030.017 Mo kaŋ na nga baaba hahaara, A donda nga nyaŋo ganayaŋ mo, Gooro ra gaarey g'a dagu-dagu, Zeeban izey mo g'a ŋwa.

30:18b.PRO.030.018 Hari hinza go no kaŋ n'ay dambarandi, Hala i bisa ay gaabi, Oho, hala mo itaaci kaŋ ay mana i bay. Ngey neeya:

30:19b.PRO.030.019 Zeeban deesiyaŋ beene batama ra, Da gondi diraw tondi boŋ, Da hi diraw teeku bindi ra, Da arwasu teerey wandiyo do.

30:20b.PRO.030.020 Wayboro kaŋ ga zina, a teerey neeya: A ga ŋwa, a ma nga me tuusu, a ma ne: ‹Ay mana goy laalo kulu te!›

30:21b.PRO.030.021 Hari hinza sabbay se no ndunnya ga jijiri, Hala itaaci se zaati, kaŋ yaŋ a si hin ka suuru nd'ey:

30:22b.PRO.030.022 Da bannya te bonkooni, Da saamo kungu nda ŋwaari,

30:23b.PRO.030.023 Da wayboro kaŋ i dond'a hiiji, Da koŋŋa na nga fu-koyo tubu.

30:24b.PRO.030.024 Hari taaci go no kaŋ yaŋ ga kayna ndunnya boŋ, Amma i gonda laakal gumo:

30:25b.PRO.030.025 Nkondo izey manti gaabikooniyaŋ no, Kulu nda yaadin i ga ngey ŋwaaro soola kaydiya ra.

30:26b.PRO.030.026 Tondi-boŋ-hansey ya jama no kaŋ sinda gaabi, Amma i ga ngey windey te tondey ra.

30:27b.PRO.030.027 Do-izey sinda bonkooni, Amma i ga dira sata-sata.

30:28b.PRO.030.028 Citta ga di nda nga kambe izey, A go mo koyey faadey ra.

30:29b.PRO.030.029 Hari hinza go no kaŋ yaŋ ga zankam ngey dirawey ra, Oho, hala itaaci zaati, Kaŋ yaŋ ga zankam ngey dirawey ra:

30:30b.PRO.030.030 Muusu beeri kaŋ gonda gaabi ka bisa ganji hamey kulu, A si kamba boro kulu se.

30:31b.PRO.030.031 Da wongu bari gu mo, da hincin jindi, Da bonkooni da nga wongu marga mo.

30:32b.PRO.030.032 Da ni na saamotaray te ka ni boŋ beerandi, Wala da ni na hari laalo fongu, Kala ma ni kambe dake ni meyo gaa.

30:33b.PRO.030.033 Zama wa karyaŋ ga kande ji, Niine musayyaŋ mo ga kande kuri, Yaadin mo no futay kankamandiyaŋ ga kande yanje.»

31

31:1b.PRO.031.001 Irikoy wane bonkoono sanney, jawaabo kaŋ a nyaŋo n'a dondonandi nd'a neeya:

31:2b.PRO.031.002 Ifo no, ya ay izo? Ifo no, ya ay ize gunda? Ifo nooya koyne, ya ay sarti izo?

31:3b.PRO.031.003 Ma si ni gaabi no wayboro se, ni fondey mo, Ma s'i no boro kaŋ ga koyey halaci se.

31:4b.PRO.031.004 Manti bonkooney muraadu no, ya Irikoy bora, Manti bonkooney muraadu no i ma duvan* haŋ, Wala mo manti koy kayney wane no i ma ba baji!

31:5b.PRO.031.005 A ma si ciya i ma haŋ ka dinya asariya, I ma kankamante fo kulu ciiti sara.

31:6b.PRO.031.006 I ma baji no boro kaŋ go buuyaŋ me gaa se. Duvan* mo, i m'a no boro kaŋ ga maa taabi nga fundo ra se.

31:7b.PRO.031.007 A m'a haŋ ka dinya nda nga talkatara, A ma si tonton ka fongu nda nga masiiba.

31:8b.PRO.031.008 Ma ni meyo feeri zama ni ma beebey gaa, Da borey kaŋ ga ti faaji izey kulu sabbay se mo.

31:9b.PRO.031.009 Ma ni meyo feeri ka adilitaray ciiti te, Ni ma cimi ciiti te alfukaarey da jaŋaykoyey se.

31:10b.PRO.031.010 May no ga du wayboro kaŋ bine ga hanan? Zama a daymi hay ga bisa tondi hiir'ize caadante yaŋ.

31:11b.PRO.031.011 A kurnyo bina ga de a gaa, a si jaŋ riiba mo.

31:12b.PRO.031.012 Wando fundo jirbey kulu, A ga gomni te a se, manti laala bo.

31:13b.PRO.031.013 A ga feeji hamni nda haabu mo ceeci. A gonda himma nga kambe goyey ra.

31:14b.PRO.031.014 A ga hima danga hiyaŋ kaŋ ga dira ka koy fatawci, Nangu mooro no a ga nga ŋwaaro ceeci ka kande.

31:15b.PRO.031.015 Za cino ga cindi no a ga tun, A ma nga almayaaley no ŋwaari, A ma goy fay-fay nga ize wayey se.

31:16b.PRO.031.016 A ga laakal nda fari hal a ma boori, Gaa a m'a day. Nga kambey riiba no a ga reyzin* kali tilam d'a.

31:17b.PRO.031.017 A ga guddu nda gaabi ka nga jasey gaabandi.

31:18b.PRO.031.018 A ga faham da nga dillaŋtaray jinayey, Kaŋ riiba ŋwaari hariyaŋ no. A fitilla mo si bu cin.

31:19b.PRO.031.019 A ga nga kambe daŋ bindaari gaa, A kambe izey mo goono ga hanjal gaay.

31:20b.PRO.031.020 A ga nga kambe salle alfukaarey se, Oho, a ga nga kambey salle jaŋaykoyey se.

31:21b.PRO.031.021 A si karhã da hargu alwaati nga almayaaley se, Zama a windo kulu goono ga hargu kwaay taalamanteyaŋ daŋ.

31:22b.PRO.031.022 A ga tangara baanoyaŋ te nga boŋ se, A bankaaray lin* kaymi hanno nda suniya no.

31:23b.PRO.031.023 A kurnyo mo, i g'a bay faada meyo gaa, Waati kaŋ a ga goro kwaara arkusey game ra.

31:24b.PRO.031.024 Waybora ga lin bankaarayyaŋ te ka neera. A ga guddamayaŋ no nga dillaŋey kambey ra.

31:25b.PRO.031.025 A daabiro ya gaabi nda beeray no, A laakal si tun alwaatey kaŋ ga kaa se.

31:26b.PRO.031.026 A ga nga meyo feeri nda laakal, Gomni dondonandiyaŋ go no a deena boŋ.

31:27b.PRO.031.027 A ga laakal nda nga windo muraadey hal a ma boori. A si hawfunay ŋwaari ŋwa.

31:28b.PRO.031.028 A izey ga tun ka ne a se albarkante, Hala nd'a kurnyo mo, a g'a sifa ka ne:

31:29b.PRO.031.029 «Wayboro ize boobo na hari hanno yaŋ te, Amma ni alhaalo bisa i kulu waney.»

31:30b.PRO.031.030 Gaakuri gonda hiila, sogoyaŋ mo hari yaamo no, Amma wayboro kaŋ ga humburu Rabbi, i g'a sifa.

31:31b.PRO.031.031 W'a no a kambe nafa haro ra. A goyey mo m'a saabu faada meyey ra.