Proverbs (Q'eqchi')
1
1:1b.PRO.001.001 Aßan aßin li âtin li quixye laj Salomón, li ralal laj David li quicuan chokß rey saß li tenamit Israel.
1:2b.PRO.001.002 Cuan xyâlal li âtin li quixye re nak tixtenkßa jalan chic chixtaubal xnaßleb ut chixtaubal li us. Ut re ajcuiß xtenkßanquileb chixtaubal ru li âtin junjûnk li chßaßaj xtaubal ru.
1:3b.PRO.001.003 Eb li âtin aßin teßxtenkßaheb li cristian chixnaubal bar cuan li us ut bar cuan li incßaß us. Tixtenkßaheb chi cuânc saß tîquilal ut chi cuânc saß châbilal.
1:4b.PRO.001.004 Ut tixtenkßaheb ajcuiß chi cuânc xcßaßuxeb li incßaß nequeßxnau cßoxlac. Ut naxqßue xnaßlebeb li toj sâjeb re nak teßxcßoxla chi us cßaßru teßxbânu.
1:5b.PRO.001.005 Li ani cuan xnaßleb ut sêb xchßôl chixqßuehak retal li âtin aßin re nak tixtau xtzßakob lix naßleb.
1:6b.PRO.001.006 Ut re ajcuiß nak tixtau ru li âtin li nequeßxye li cuanqueb xnaßleb, li âtin li chßaßaj xtaubal ru.
1:7b.PRO.001.007 Li ani târaj tâcuânk xnaßleb, tento nak tixxucua ru li Kâcuaß. Eb li mâcßaßeb xnaßleb nequeßxtzßektâna li châbil naßleb ut nequeßxtzßektâna ajcuiß lix kßusbaleb.
1:8b.PRO.001.008 Ex cualal incßajol, cheqßuehak saß êchßôl lê kßusbal naxqßue lê yucuaß. Ut mêtzßektâna lê tijbal naxqßue lê naß.
1:9b.PRO.001.009 Kßaxal lokß chokß êre nak tex-abînk chiru lê naß êyucuaß. Chanchan nak tâqßuehekß junak êkßol chêcux ut junak corona saß êjolom.
1:10b.PRO.001.010 Ex cualal incßajol, cui eb laj mâc teßraj êbalakßinquil, mêcanab êrib chiruheb.
1:11b.PRO.001.011 Usta teßxye êre, “Quimkex kiqßuin. Chex-oquênk saß kayânk. Toxic ut takaram saß xbe li mâcßaßeb xmâc ut takacamsiheb nak yôkeb chi numecß.
1:12b.PRO.001.012 Chanchan nukßbil takabânu nak takacamsiheb. Chanchan teßnukßekß xban li jul nak takacamsiheb chi mâcßaß saß xchßôleb.
1:13b.PRO.001.013 Ut sa chic tocuânk. Tâcanâk chokß ke chixjunil li takelkßa chiruheb ut cuânk chic kabiomal.
1:14b.PRO.001.014 Ocankex saß kayânk. Mâre us toêlk êban lâex. Ut saß comonil takayal xsahil li takêchani,” mâre chaßkeb êre.
1:15b.PRO.001.015 Abanan lâex, ex cualal incßajol, mexxic saß xyânkeb aßan ut mêbânu li incßaß us li nequeßxbânu eb aßan.
1:16b.PRO.001.016 Eb aßan teßraj ru xbânunquil li incßaß us ut teßraj ru camsînc.
1:17b.PRO.001.017 ¿Cßaßru aj e nak teßxram saß xbeheb li cristian, cui li cristian nequeßxnau nak yôkeb xrambal?
1:18b.PRO.001.018 Eb li cuînk aßan nequeßxyîb li raßal re tâtßanekß jalan. Abanan aßaneb ajcuiß nequeßtßaneß chi saß. Incßaß nequeßxqßue retal nak nequeßxqßue rib saß chßaßajquilal.
1:19b.PRO.001.019 Joßcaßin nak nequeßosoß eb li cuînk li nequeßxrahi ru li jalan aj e. Nequeßxsach lix yußameb xban li cßaßru nequeßxrahi ru.
1:20b.PRO.001.020 Li naßleb aßin yô chi abîc resilal yalak bar saß eb li be joß ajcuiß saß eb li cßayil.
1:21b.PRO.001.021 Yôqueb chi cuulac resil saß eb li naßajej bar nequeßchßûtla cuiß nabal li cristian. Ut yô ajcuiß chi abîc saß eb li oquebâl re li tenamit.
1:22b.PRO.001.022 Lâex, li mâcßaß ênaßleb, ¿jokße têcanab xbânunquil li tôntil naßleb li mâcßaß na-oc cuiß? Ut lâex li nequekßetkßeti êrib, ¿jokße têcanab xtzßektânanquil li châbil naßleb?
1:23b.PRO.001.023 Quixye li Kâcuaß: —Cheqßuehak retal lê kßusbal li ninqßue ut lâin tinqßuehok ênaßleb ut texintenkßa chixtaubal ru lix yâlal.
1:24b.PRO.001.024 Lâin xexinbok ut xinye êre nak texchâlk cuiqßuin. Abanan lâex incßaß queßraj rabinquil li cßaßru quinye êre.
1:25b.PRO.001.025 Quetzßektâna ban lê naßleb li quinqßue. Incßaß queraj xcßulbal lê kßusbal.
1:26b.PRO.001.026 Cuulac re xkßehil nak lâin texinseße xban li raylal tâchâlk saß êbên. Texinseße nak câmkak êre xban êxiu.
1:27b.PRO.001.027 Nak tâchâlk saß êbên li xiu ut li chßaßajquilal, incßaß chic têtau cßaßru têbânu xban li raylal li yôkex chixcßulbal. Chanchan nak nachal li ikß li naxsuti rib nak tâchâlk li raylal saß êbên ut tixsach êru.
1:28b.PRO.001.028 Saß li cutan aßan tinêyâba raj chic. Abanan lâin incßaß texinsume. Tinêsicß raj chic, abanan incßaß tinêtau,
1:29b.PRO.001.029 xban nak xetzßektâna lê naßleb xinqßue êre ut incßaß xeraj xqßuebal inlokßal lâin li Kâcuaß.
1:30b.PRO.001.030 Incßaß xeraj xcßulbal lê naßleb xinqßue êre. Xetzßektâna ban lê kßusbal li xinqßue.
1:31b.PRO.001.031 Joßcan nak anakcuan cßulumak chixjunil li raylal xchal saß êbên xban li mâusilal xebânu toj retal textitzßk riqßuin li cßaßak re ru incßaß us xebânu.
1:32b.PRO.001.032 Eb li mâcßaßeb xnaßleb nequeßcam xban nak incßaß nequeßraj xcßulbal lix naßlebeb. Joßcaneb ajcuiß li jip xchßôleb. Nequeßcam xban nak nequeßxtzßektâna li naßleb naqßueheß reheb.Abanan li ani naxqßue xchßôl chirabinquil li ninye lâin, aßan tâcuânk saß tuktûquil usilal ut incßaß tâxucuak xban li raylal.
1:33b.PRO.001.033 Abanan li ani naxqßue xchßôl chirabinquil li ninye lâin, aßan tâcuânk saß tuktûquil usilal ut incßaß tâxucuak xban li raylal.
2
2:1b.PRO.002.001 Ex cualal incßajol, cheqßuehak êchßôl chixcßulbal li cuâtin ut checßulak saß lê chßôl lin chakßrab.
2:2b.PRO.002.002 Qßuehomak êchßôl chirabinquil li châbil naßleb. Ut qßuehomak êchßôl chixtaubal ru li sêbal chßôlej.
2:3b.PRO.002.003 Qßuehomak êchßôl chixsicßbal li châbil naßleb ut sêbak êchßôl chixtaubal ru lix yâlal.
2:4b.PRO.002.004 Qßuehomak êchßôl chixtaubal li châbil naßleb. Chesicßak toj retal têtau joß nak nasiqßueß li plata, malaj ut joß nak nasiqßueß li cßaßru terto xtzßak.
2:5b.PRO.002.005 Cui têtau li naßleb aßin, tênau chic xxucuanquil ru li Kâcuaß. Ut tênau chic chanru xnaßleb li Dios.
2:6b.PRO.002.006 Li Kâcuaß naqßuehoc kanaßleb ut li râtin naxcutanobresi li kacßaßux ut nocoxtenkßa chixtaubal ru lix yâlal.
2:7b.PRO.002.007 Li Kâcuaß naxqßue châbil naßleb reheb li tîqueb xchßôl ut naxcoleb li nequeßcuan saß tîquilal chiru.
2:8b.PRO.002.008 Aßan na-iloc reheb li ralal xcßajol li nequeßcuan saß tîquilal ut naxcoleb.
2:9b.PRO.002.009 Cui tâcuabi li cuâtin lâat, tânau chic bar cuan li us ut bar cuan li tîquilal. Ut cuânk chic ânaßleb chixtaubal ru chanru li cuânc saß châbilal.
2:10b.PRO.002.010 Sêbak chic âchßôl xban nak cuânk chic ânaßleb ut sahak chic âchßôl.
2:11b.PRO.002.011 Xban nak sêb chic âchßôl tânau chic cßoxlac ut naru tâcol âcuib chiru li cßaßak re ru tâchâlk saß âbên.
2:12b.PRO.002.012 Ut tânau chic xcolbal âcuib chiruheb li incßaß useb xnaßleb, li junes mâusilal nequeßxcßoxla.
2:13b.PRO.002.013 Eb li cuînk aßan nequeßxcanab xbânunquil li us xban nak nequeßcuulac chiru cuânc saß xkßojyînal ru li mâc.
2:14b.PRO.002.014 Nequeßsahoß xchßôl chixbânunquil li incßaß us. Nequeßxkßaxtesi rib chixbânunquil li mâusilal.
2:15b.PRO.002.015 Eb aßan incßaß us lix naßlebeb xban nak nequeßxkßaxtesi rib chixbânunquil li incßaß us.
2:16b.PRO.002.016 Cui lâat cuan ânaßleb, tânau xcolbal âcuib chiruheb li ixk li incßaß useb xnaßleb li nequeßkßunbesin riqßuin châbil âtin.
2:17b.PRO.002.017 Li ixk aßan naxcanab lix bêlom li sumsu cuiß saß xsâjilal ut naxkßet li râtin li quixye nak quisumla chiru li Dios.
2:18b.PRO.002.018 Li ani naxic saß li rochoch li ixk aßan, ac chßolchßo nak yô chi xic saß xbehil li câmc.
2:19b.PRO.002.019 Li ani nacuulac riqßuin li ixk aßan incßaß chic nequeßraj xbânunquil li us ut incßaß chic nequeßxtau li châbil yußam.
2:20b.PRO.002.020 Joßcan nak lâex chebânuhak li us joß nequeßxbânu li cuanqueb saß tîquilal.
2:21b.PRO.002.021 Eb li tîqueb xchßôl teßcuânk saß li naßajej qßuebil reheb xban li Dios. Aran teßcuânk chi junelic.Abanan eb li nequeßxbânu li mâusilal teßsachekß ruheb ut teßisîk saß lix naßajeb.
2:22b.PRO.002.022 Abanan eb li nequeßxbânu li mâusilal teßsachekß ruheb ut teßisîk saß lix naßajeb.
3
3:1b.PRO.003.001 Ex cualal incßajol, misach saß êchßôl lin chakßrab. Chi anchal ban lê chßôl chepâbak lê taklanquil inban.
3:2b.PRO.003.002 Cui têbânu li naxye lin chakßrab, tânajtokß ru lê yußam saß ruchichßochß. Ut tâcuânk li tuktûquilal êriqßuin.
3:3b.PRO.003.003 Mêcanab xpâbanquil li yâl. Junelic ban cuânk saß êchßôl. Mêcanab li uxtânânc u. Junelic ban cuânkex saß tîquilal re nak tâcßutûnk nak châbil lê naßleb.
3:4b.PRO.003.004 Cui têbânu aßin, sahak xchßôl li Dios êriqßuin ut châbilak êresilal chiruheb li cristian.
3:5b.PRO.003.005 Cauhak êchßôl riqßuin li Kâcuaß. Mêcßojob êchßôl êjunes êrib yal xban nak cuan ênaßleb.
3:6b.PRO.003.006 Junelic julticak êre li Dios riqßuin chixjunil li cßaßru têbânu ut aßan tâberesînk êre.
3:7b.PRO.003.007 Mêcßoxla nak kßaxal cuan ênaßleb êjunes êrib. Chexucuâk ban ru li Kâcuaß ut canabomak xbânunquil li incßaß us.
3:8b.PRO.003.008 Cui têcanab xbânunquil li mâusilal, kßaxal us chokß êre. Chanchan nak yôkex chixcßulbal lê ban xban nak cuânk chic êmetzßêu ut êcacuilal.
3:9b.PRO.003.009 Cheqßuehak xlokßal li Kâcuaß riqßuin li cßaßru cuan êre. Têmayeja li xbên ru lê racuîmk chiru li Kâcuaß.
3:10b.PRO.003.010 Cui têmayeja li xbên ru lê racuîmk, kßaxal cuißchic nabal li ru lê racuîmk têxoc ut kßaxal cuißchic nabalak lê vino toj retal tâhoyekß.
3:11b.PRO.003.011 Ex cualal incßajol, mêtzßektâna lê kßusbal li naxqßue li Kâcuaß. Chi moco chextitzßk chirabinquil lê tijbal li naxqßue.
3:12b.PRO.003.012 Li Kâcuaß naxkßus li ani naxra. Chanchan jun li yucuaßbej naxkßus li ralal xcßajol xban nak naxraheb.
3:13b.PRO.003.013 Us xak reheb li nequeßxtau xnaßlebeb. Ut us xak re li ani sêb xchßôl.
3:14b.PRO.003.014 Kßaxal us nak cuânk kanaßleb chiru nak cuânk kabiomal. Kßaxal cuißchic lokß nak cuânk kanaßleb chiru nak cuânk katumin xban nak kßaxal cuißchic nacßanjelac ke.
3:15b.PRO.003.015 Li naßleb kßaxal cuißchic terto xtzßak chiru li tertôquil pec. Mâcßaß naru xjuntakßêtanquil cuiß.
3:16b.PRO.003.016 Cui cuan ênaßleb najtak ru lê yußam saß ruchichßochß. Ut naru ajcuiß nacuan lê biomal ut lê lokßal.
3:17b.PRO.003.017 Cui cuan ênaßleb, sahak saß êchßôl junelic. Ut naru ajcuiß nequexcuan saß tuktûquil usilal.
3:18b.PRO.003.018 Cui cuan ênaßleb, naru nacuan êyußam chi junelic. Us xak re li ani naxnau xxocbal saß xchßôl li naßleb aßin.
3:19b.PRO.003.019 Xban nak cuan xnaßleb li Kâcuaß Dios quixqßue li ruchichßochß saß xnaßaj, ut quixyîb ajcuiß li choxa saß xnaßaj riqßuin lix sêbal xchßôl.
3:20b.PRO.003.020 Xban nak cuan xnaßleb quixjach li haß riqßuin li chßochß. Ut quixyîb ajcuiß li chok re nak tixqßue li hab saß ruchichßochß.
3:21b.PRO.003.021 Ex cualal incßajol, mêcanab xbânunquil li châbil naßleb. Junelic ban cuânk saß êchßôl li us.
3:22b.PRO.003.022 Cui têbânu chi joßcan, tâcuânk lê yußam chi junelic ut sahak saß êchßôl.
3:23b.PRO.003.023 Ut cauhak lê chßôl nak texxic yalak bar. Nequenau nak mâcßaß têcßul.
3:24b.PRO.003.024 Nak texyoclâk, mâcßaßak lê xiu ut sa texcuârk.
3:25b.PRO.003.025 Incßaß texxucuak xban li raylal tâchâlk saß êbên chi mâcßaß saß êchßôl. Chi moco texxucuak xban li raylal li nachal saß xbêneb li incßaß useb xnaßleb.
3:26b.PRO.003.026 Incßaß texxucuak xban nak li Kâcuaß tixqßue xcacuilal lê chßôl ut aßan tâcolok êre re nak incßaß textßanekß saß junak raßal.
3:27b.PRO.003.027 Mêkßetkßeti êrib chixbânunquil usilal reheb li tenkßâc teßraj, cui cuan chêru li cßaßru têtenkßa cuiß.
3:28b.PRO.003.028 Cui naru têqßue re li cßaßru têtenkßa cuiß, qßuehomak re saß li hônal aßan. Mêcanab chokß re cuulaj.
3:29b.PRO.003.029 Ut mêcßoxla xbânunquil raylal reheb lê rechcabal, xban nak mâre cßojcßo xchßôl êriqßuin.
3:30b.PRO.003.030 Incßaß texpletik chi mâcßaß rajbal riqßuineb li incßaß yôqueb xbânunquil raylal êre.
3:31b.PRO.003.031 Mêcakaliheb li nequeßxbânu mâusilal, chi moco chetzol êre li cßaßru nequeßxbânu.
3:32b.PRO.003.032 Li Kâcuaß xicß narileb li nequeßxbânu li incßaß us, ut cuan chi sum âtin riqßuineb li cuanqueb saß tîquilal.
3:33b.PRO.003.033 Li Kâcuaß naxqßue raylal saß xbêneb lix jun cablal li nequeßxbânu mâusilal. Ut narosobtesiheb lix jun cablal li tîqueb xchßôl.
3:34b.PRO.003.034 Li Kâcuaß naxseßeheb li nequeßxnimobresi rib. Abanan naruxtâna ruheb li nequeßxcubsi ribeb.Châbil tâyehekß chirixeb li cuanqueb xnaßleb. Abanan xutânal teßxcßul li incßaß nequeßxtau xnaßleb.
3:35b.PRO.003.035 Châbil tâyehekß chirixeb li cuanqueb xnaßleb. Abanan xutânal teßxcßul li incßaß nequeßxtau xnaßleb.
4
4:1b.PRO.004.001 Ex cualal incßajol, cherabihak lê tijbal li yôquin chixyebal êre. Cheqßuehak retal chi us re nak têtau ênaßleb.
4:2b.PRO.004.002 Lâin yôquin chixcßutbal li châbil naßleb chêru. Incßaß taxak têcanab xbânunquil.
4:3b.PRO.004.003 Lâin ajcuiß alalbej lâin. Ut quincßul ajcuiß chak inkßusbal saß incaßchßinal nak toj cuanquin chiru lin yucuaß. Rarôquin xbaneb lin naß inyucuaß.
4:4b.PRO.004.004 Ut lin yucuaß nak quixqßue chak innaßleb quixye cue chi joßcaßin: —Chicanâk taxak saß âchßôl lâ kßusbal li yôquin xqßuebal âcue. Ut chabânuhak taxak li cßaßru yôquin xyebal âcue re nak us tatcuânk saß ruchichßochß.
4:5b.PRO.004.005 Chatauhak taxak ânaßleb ut chatauhak taxak xyâlal. Ut incßaß taxak tâsachk saß âchßôl li cßaßru yôquin chixyebal âcue.
4:6b.PRO.004.006 Chaqßue taxak âchßôl chixtaubal li châbil naßleb. Incßaß tâcanab xbânunquil, ut aßan tâcolok âcue.
4:7b.PRO.004.007 Tento nak tâtau ânaßleb ut tâtau lix yâlal xban nak aßan li kßaxal lokß chiru chixjunil li cßaßru cuan âcue.
4:8b.PRO.004.008 Cui tâqßue xcuanquil li châbil naßleb, tâqßuehekß ajcuiß âcuanquil lâat. Ut cui châbil ânaßleb, tâqßuehekß âlokßal.
4:9b.PRO.004.009 Cui châbil ânaßleb, tâqßuehekß âlokßal lâat. Chanchan nak tâqßuehekß âkßol yîbanbil riqßuin utzßußuj, ut chanchan tâqßuehekß âcorona saß âjolom nak tâqßuehekß âlokßal.—
4:10b.PRO.004.010 Ex cualal incßajol, cheqßuehak taxak saß êchßôl lê tijbal li yôquin chixyebal êre re nak tânajtokß ru lê yußam saß ruchichßochß.
4:11b.PRO.004.011 Lâin yôquin chixyebal êre li châbil naßleb. Ut yôquin chixcßutbal li châbil be chêru.
4:12b.PRO.004.012 Nak texbêk saß li châbil be incßaß têtich lê rok. Cui cuânkex saß xyâlal, mâcßaß tâchßißchßißînk êre.
4:13b.PRO.004.013 Cheqßuehak saß êchßôl lê naßleb li yôquin chixqßuebal. Ut mêcanab xbânunquil li us, xban nak riqßuin aßan nacuan lê yußam chi junelic.
4:14b.PRO.004.014 Mêbânu êre joß nequeßxbânu li incßaß useb xnaßleb. Mêtzol êre li cßaßru nequeßxbânu.
4:15b.PRO.004.015 Mexxic bar cuanqueb cuiß li incßaß useb xnaßleb. Ut mêbânu li cßaßru nequeßxbânu eb aßan. Bânuhomak ban li us.
4:16b.PRO.004.016 Eb aßan incßaß saheb xchßôl cui incßaß nequeßxbânu li mâusilal. Ut incßaß nequeßcuar chixcßoxlanquil li incßaß us.
4:17b.PRO.004.017 Li mâusilal li nequeßxbânu chanchan chic lix cua rucßaheb.
4:18b.PRO.004.018 Lix yußameb li tîqueb xchßôl, aßan cutan saken. Chanchan nak nasakêu li cutan ekßela. Rajlal cutan yôqueb chixtaubal xyâlal toj retal tâtzßaklok re ru lix yußameb.
4:19b.PRO.004.019 Abanan eb li incßaß useb xnaßleb cuanqueb saß xkßojyînal ru li mâc xban li mâusilal nequeßxbânu. Moco teßxnau ta cßaßru tâchâlk saß xbêneb.
4:20b.PRO.004.020 Ex cualal incßajol, cheqßuehak retal chi us li yôquin chixyebal êre ut qßuehomak êchßôl chixbânunquil.
4:21b.PRO.004.021 Mêcanab xbânunquil li cßaßru ninye. Checanab ban saß êchßôl.
4:22b.PRO.004.022 Xban nak li ani naxbânu li cßaßru ninye, aßan tâcuânk xyußam ut tâcuânk xcacuilal.
4:23b.PRO.004.023 Cheqßuehak retal chi us li cßaßru têbânu xban nak riqßuin xbânunquil li us tâcuânk êyußam.
4:24b.PRO.004.024 Moco yalak chakß ta re ru tex-âtinak. Ut incßaß texyoßobânk ticßtiß.
4:25b.PRO.004.025 Junelic chebânuhak li tîquilal ut cheqßuehak retal cßaßru li us.
4:26b.PRO.004.026 Cheqßuehak retal chi us chanru nak texcuânk ut chebânuhak li tîquilal.Mêcanab xbânunquil li us. Junelic ban texcuânk saß tîquilal.
4:27b.PRO.004.027 Mêcanab xbânunquil li us. Junelic ban texcuânk saß tîquilal.
5
5:1b.PRO.005.001 Ex cualal incßajol, cheqßuehak retal li naßleb li yôquin chixyebal êre. Ut chicanâk taxak saß êchßôl lix yâlal li yôquin chixcßutbal chêru xban nak ninnau chanru li cuânc saß ruchichßochß.
5:2b.PRO.005.002 Cui têqßue saß êchßôl li cßaßru ninye êre, texcuânk saß xyâlal. Ut riqßuin li cßaßru têye, tâcßutûnk nak cuan lê naßleb.
5:3b.PRO.005.003 Li ixk li incßaß us xnaßleb naxnau kßunbesînc riqßuin chßinaßusil âtin. Sa rabinquil. Chanchan xquißal li yaßal cab. Li râtin naxkßunobresi xchßôl li junjûnk, joß li aceite li nakßuntesin.
5:4b.PRO.005.004 Li ani tâtßanekß saß rukß li ixk aßan târecßa xcßahil li raylal li tixcßul mokon. Chanchan xcßahil li bakcheß. Ut chanchan xkßesnal li chßîchß li caß pacßal xkßesnal.
5:5b.PRO.005.005 Li cßaßru naxbânu li ixk aßan, caßaj cuiß li câmc naxqßue. Ut aßan nacßamoc re saß xbalba.
5:6b.PRO.005.006 Li ixk aßan incßaß nacßoxlac chirix lix yußam. Chi moco naxqßue retal ma us naxbânu malaj ut incßaß.
5:7b.PRO.005.007 Anakcuan ut, ex cualal incßajol, cherabihak lix yâlal li yôquin chixchßolobanquil chêru. Junelic chebânuhak li cßaßru ninye êre.
5:8b.PRO.005.008 Mêcßam êrib riqßuineb li ixk li incßaß useb xnaßleb, chi moco texxic saß li rochocheb.
5:9b.PRO.005.009 Mexxic riqßuineb re nak incßaß têmux êrib riqßuineb, chi moco têsach lê yußam chi cuânc riqßuineb.
5:10b.PRO.005.010 Incßaß us nak jalan chic teßyalok xsahil li cßaßru êre li ac xecßanjela.
5:11b.PRO.005.011 Mâre mokon texyâbak xban li raylal ut li xutânal têcßul nak yôkex chi osocß xban li yajel xetau.
5:12b.PRO.005.012 Ut têye: —¿Cßaßut nak incßaß xinqßue saß inchßôl li kßusbal li quiqßueheß cue? ¿Cßaßut nak xintzßektâna?
5:13b.PRO.005.013 ¿Cßaßut nak incßaß quinqßue xcuanquil lin châbil naßleb li queßxqßue li queßtzoloc cue? Incßaß quicuaj rabinquil lin tijbal li queßxqßue.
5:14b.PRO.005.014 Caßchßin chic mâ quinsach cuib chi junaj cua saß li mâc. Xutânal xincßul chiruheb chixjunileb li tenamit, mâre chaßkat.
5:15b.PRO.005.015 At cualal, chatcuânk saß tîquilal riqßuin lâ cuixakil ut caßaj cuiß riqßuin aßan teßcuânk lâ cualal âcßajol.
5:16b.PRO.005.016 ¿Cßaßru aj e nak teßcuânk âcualal âcßajol saß be? ¿Cßaßru aj e nak tâcanabeb chi tzßektzßo yalak bar?
5:17b.PRO.005.017 Eb lâ cualal âcßajol tzßakal âcueheb. ¿Cßaßut nak tâcanabeb re nak jalan chic teßxtenkßa?
5:18b.PRO.005.018 Kßaxal lokß nak cuânkeb lâ cualal âcßajol. Chisahokß taxak saß âchßôl riqßuin lâ cuixakil li xatsumlâk cuiß saß âsâjilal.
5:19b.PRO.005.019 Lâ cuixakil, aßan châbil ut chßinaßus. Chanchan xchßinaßusal li quej. Chisahokß taxak âchßôl riqßuin xban nak junelic tatxra ut tixcßojob âchßôl.
5:20b.PRO.005.020 ¿Cßaßut nak tâxic âchßôl chirix junak ixk incßaß us xnaßleb? Ut, ¿cßaßut nak tâkßalu cui mâcuaß tzßakal âcuixakil?
5:21b.PRO.005.021 Li Kâcuaß yô chirilbal chanru lix naßleb li junjûnk. Ut junelic yô chixqßuebal retal cßaßru nequeßxbânu.
5:22b.PRO.005.022 Li incßaß useb xnaßleb, aß ajcuiß li mâusilal li nequeßxbânu nasachoc reheb. Chanchan bacßbôqueb xban li mâc nequeßxbânu.Xban nak mâcßaß xnaßleb naxqßue lix yußam chi sachc. Ut xban nak incßaß naxcuy rib, xjunes naxsach rib.
5:23b.PRO.005.023 Xban nak mâcßaß xnaßleb naxqßue lix yußam chi sachc. Ut xban nak incßaß naxcuy rib, xjunes naxsach rib.
6
6:1b.PRO.006.001 Ex cualal incßajol, cui lâex xecßûluban saß êbên xtojbal lix cßas lê ras êrîtzßin cui aßan incßaß tixtoj, malaj ut têsume xtojbal lix cßas junak incßaß nequenau ru,
6:2b.PRO.006.002 yôquex chixbokbal raylal saß êbên. Êjunes yôquex chixqßuebal êrib saß chßaßajquilal.
6:3b.PRO.006.003 Ex cualal incßajol, cui lâex xeqßue êrib saß chßaßajquilal, chenauhak xcolbal êrib chiruheb lê ras êrîtzßin li xesume oquênc chirix. Checubsihak êrib, ut yehomak re nak incßaß tixqßue saß êbên xtojbal lix cßas.
6:4b.PRO.006.004 Mêcanab êrib. Yîbomak ru lê chßaßajquilal. Mexcuar. Yîbomak ban ru chi junpât.
6:5b.PRO.006.005 Chenauhak xcolbal êrib chiruheb li cristian aßin joß nak naxcol rib li quej chiruheb laj yô. Chenauhak xcolbal êrib joß nak li xul li naxicßan naxcol rib chiru li raßal.
6:6b.PRO.006.006 Ilomakeb li sânc, lâex li incßaß nacuulac chêru cßanjelac. Qßuehomak retal li cßaßru nequeßxbânu ut tzolomak êrib riqßuineb.
6:7b.PRO.006.007 Eb li sânc mâ ani nataklan reheb chi moco cuan ta junak ani nayehoc reheb cßaßru teßxbânu.
6:8b.PRO.006.008 Abanan chiru li sakßehil nequeßxsicß lix tzacaêmk nak yô li kßoloc ut nequeßxchßutub re teßxxoc.
6:9b.PRO.006.009 Ut lâex li incßaß nequeraj cßanjelac, ¿jokße têcanab li cuârc? ¿Ma incßaß texcuaclîk? ¿Ma junelic yocyôkex?
6:10b.PRO.006.010 Lâex nequeye: —Chocuârk cuan chic junpâtak, chanquex. Ut kßalkßo êrukß saß êrochoch ut yôquex chi hilânc chi mâcßaß êcßaßux.
6:11b.PRO.006.011 Mâcßaß saß êchßôl nak tâchâlk li nebaßil saß êbên. Tâchâlk joß nak nachal laj êlkß cuan xchßîchß saß rukß.
6:12b.PRO.006.012 Eb li incßaß useb xnaßleb mâcßaß nequeßoc cuiß. Junes ticßtißic nequeßxbânu.
6:13b.PRO.006.013 Nequeßxmutzß lix nakßeb ru re xyebal cßaßru nequeßraj. Ut nequeßrecßasi li rokeb ut li rukßeb re xcßutbal li cßaßru nequeßraj.
6:14b.PRO.006.014 Junes mâusilal cuan saß xchßôleb. Junelic yôqueb xcßoxlanquil li mâusilal. Junes ticoc plêt nequeßxbânu.
6:15b.PRO.006.015 Joßcan nak tâchâlk raylal saß xbêneb chi mâcßaß saß xchßôleb. Ut saß junpât teßsachekß ruheb. Incßaß chic teßcolekß.
6:16b.PRO.006.016 Cuan cuukub li naßleb li incßaß nacuulac chiru li Dios. Aßan eb aßin:
6:17b.PRO.006.017 li ani naxnimobresi rib ut li ani naticßtißic, ut li ani naxcamsi ras rîtzßin chi mâcßaß xmâc,
6:18b.PRO.006.018 li ani naxcßoxla chanru nak tixbânu li mâusilal, ut li ani nacuulac chiru xbânunquil li incßaß us,
6:19b.PRO.006.019 li ani nakßaban ut li ani nayoßoban pletic saß xyânkeb li ras rîtzßin.
6:20b.PRO.006.020 Ex cualal incßajol, cheqßuehak saß êchßôl lê kßusbal li nequeßxqßue lê naß êyucuaß. Mêtzßektâna li naßleb nequeßxqßue.
6:21b.PRO.006.021 Junelic cuânk saß êchßôl lê chakßrabinquil ut mêcanab xbânunquil.
6:22b.PRO.006.022 Aßan tâberesînk êre nak yôkex chi bêc. Ut aßan tâcolok êre nak yôkex chi cuârc. Ut nak texcuaclîk, aßan tixcßut chêru cßaßru têbânu.
6:23b.PRO.006.023 Relic chi yâl nak li kachakßrabinquil ut li katijbal aßan naxcutanobresi li kacßaßux. Li kakßusbal naxqßue kanaßleb re nak takanau chanru nak tocuânk.
6:24b.PRO.006.024 Cui nequeqßue saß êchßôl lê kßusbal, tênau xcolbal êrib chiruheb li ixk li incßaß useb xnaßleb, li nequeßkßunbesin riqßuin châbil âtin.
6:25b.PRO.006.025 Mêra ruheb li ixk aßan yal xban lix chßinaßusaleb. Ut mêqßue êrib chixbalakßiheb yal xban li rilobâleb.
6:26b.PRO.006.026 Li cuînk li naxic chixsicßbaleb li ixk li nequeßxcßayi rib, naxsach chixjunil lix tumin xban. Ut li cuînk li naxchßic rib riqßuin junak li sumsûquil ixk naxsach lix yußam.
6:27b.PRO.006.027 ¿Ma târûk ta biß tixqßue xam chire xchßôl li cuînk chi incßaß tâcßatk li rakß?
6:28b.PRO.006.028 ¿Ma târûk ta biß tâbêk saß xbên li ru xam chi incßaß tixcßat li rok?
6:29b.PRO.006.029 Joßcan ajcuiß li cuînk li tixchßic rib riqßuin rixakil li ras rîtzßin. Ac chßolchßo nak tixtoj xmâc.
6:30b.PRO.006.030 Li ani na-elkßac xban xtzßocajic incßaß natzßektânâc.
6:31b.PRO.006.031 Abanan cui tâtaßekß chi elkßac tento nak tixkßaxtesi rêkaj. Cuukub sut chic xqßuial li rêkaj tixqßue, usta tento nak tixkßaxtesi chixjunil li cßaßru cuan re.
6:32b.PRO.006.032 Li ani naxchßic rib riqßuin junak sumsu, aßan mâcßaß xnaßleb. Li jun aßan naxsach rib xjunes.
6:33b.PRO.006.033 Kßaxal ra tixcßul. Mâ ani târahok re ut xutânal tixcßul chi junelic.
6:34b.PRO.006.034 Li cuînk li yô xjoskßil xban xcakal xchßôl, mâ jokße târil xtokßobâl ru li tâmâcobk chiru.Incßaß tâcßojlâk xchßôl usta li cuînk li cuan xmâc târaj tixyîb ru li chßaßajquilal. Chi moco tâcßojlâk xchßôl cui tâsihîk nabalak cßaßru re.
6:35b.PRO.006.035 Incßaß tâcßojlâk xchßôl usta li cuînk li cuan xmâc târaj tixyîb ru li chßaßajquilal. Chi moco tâcßojlâk xchßôl cui tâsihîk nabalak cßaßru re.
7
7:1b.PRO.007.001 Ex cualal incßajol, checßûla taxak saß lê chßôl li cuâtin ut chebânu li naxye lin chakßrab.
7:2b.PRO.007.002 Checßûla saß lê chßôl lê chakßrabinquil li nequexintakla cuiß re nak us texcuânk saß lê yußam. Cherahak lin chakßrab joß nak nequera li xnakß êru.
7:3b.PRO.007.003 Chebacß chiru lê rukß re nak junelic yôkex chirilbal. Ut junelic cuânk saß lê chßôl.
7:4b.PRO.007.004 Cheqßue xlokßal li châbil naßleb joß nak nequeqßue xlokßal lê ranab. Qßue saß âchßôl li sêbal chßôlej joß nak nacaqßue saß âchßôl lâ cuechßalal.
7:5b.PRO.007.005 Cui cuan ênaßleb tênau xcolbal êrib chiruheb li ixk li nequeßmuxuc caxâr. Cui sêb êchßôl tênau xcolbal êrib chiruheb li ixk li nequeßkßunbesin.
7:6b.PRO.007.006 Saß jun li cutan yôquin chi iloc saß li ventana re li cuochoch.
7:7b.PRO.007.007 Ut queßcuil jun chßûtaleb li sâj al incßaß nequeßxnau cßoxlac. Ut quinqßue retal saß xyânkeb jun li sâj al toj mâjiß naxtau xnaßleb.
7:8b.PRO.007.008 Nak quicuulac saß xâla li be, cô saß li be li naxic cuan cuiß li rochoch jun li ixk incßaß us xnaßleb.
7:9b.PRO.007.009 Aßin quicßulman ecuu. Ac oc re li kßojyîn.
7:10b.PRO.007.010 Ut li ixk qui-el chak chixcßulbal li al. Li xtikibanquil joß nak nequeßxtikib ribeb li ixk li nequeßxcßayi ribeb. Ut sêb xchßôl chi kßunbesînc.
7:11b.PRO.007.011 Li ixk incßaß us xnaßleb sêb xchßôl chixbânunquil li cßaßru naraj. Ut incßaß nacuan saß li rochoch.
7:12b.PRO.007.012 Nacuulac chiru cuânc saß eb li be ut saß eb li cßayil. Ut naxxakab rib saß xxâla be chi ramoc.
7:13b.PRO.007.013 Nak quiril ru li al li ixk aßin, quixkßalu ut quirutzß ru. Chi mâcßaß xxutân quixye re:
7:14b.PRO.007.014 —Lâin quinyechißi nak tinqßue inmayej re xcßambal cuib saß usilal riqßuin li Dios. Ut anakcuan xinqßue lin mayej xinyechißi.
7:15b.PRO.007.015 Joßcan nak xin-el chak châcßulbal. Kßaxal tincuaj rilbal âcuu ut anakcuan xatintau.
7:16b.PRO.007.016 Xinyîb lin cuarib chi châbil. Xinqßue jun li châbil tßicr lino saß lin cuarib. Chßinaßus xbonol ut chalenak chak Egipto.
7:17b.PRO.007.017 Ut xinqßue ajcuiß li sununquil ban chiru yîbanbil riqßuin mirra, áloes, ut canela.
7:18b.PRO.007.018 Quim. Kayalak xsahil li cuânc saß cuibal. Kanumsihak li kßojyîn saß cuibal ut takara kib.
7:19b.PRO.007.019 Lin bêlom mâ ani saß cab anakcuan. Xcô chi najt saß xviâj.
7:20b.PRO.007.020 Nabal li tumin xcßam nak xcô. Toj mâjiß sukßîc chak re. Ac chßolchßo jokße tâcßulûnk, chan li ixk re li al.
7:21b.PRO.007.021 Li ixk aßan quirêchani li al riqßuin li âtin quixkßunbesi cuiß. Quixpuersi toj retal quixqßue chi tßanecß.
7:22b.PRO.007.022 Ut saß junpât cô li al saß rochoch li ixk. Chanchan li bôyx yô chi cßamecß re camsîc. Malaj ut chanchan li quej li oc re chi tßanecß saß li raßal.
7:23b.PRO.007.023 Incßaß naxnau nak yô chixsachbal lix yußam. Chanchan li xul narupupic. Naxic saß junpât chi tßanecß saß li raßal ut moco naxnau ta nak tâsachekß ru xban li naxbânu.
7:24b.PRO.007.024 Joßcan ut, ex cualal incßajol, cherabihak li cßaßru tinye êre. Canabomak êrib chirabinquil lê naßleb tinqßue.
7:25b.PRO.007.025 Mêjal êcßaßux ut mexxic riqßuin li ixk aßan. Mêtzßek êrib yal xban li ixk aßan.
7:26b.PRO.007.026 Nabaleb li ac xeßxsach xyußam xban li ixk aßan. Cauheb raj rib, abanan xqßueheb chi câmc.Li rochoch li ixk aßan, chanchan lix naßajeb li camenak. Cui lâex texxic aran, chanchan yôquex chi xic saß xbehil li câmc.
7:27b.PRO.007.027 Li rochoch li ixk aßan, chanchan lix naßajeb li camenak. Cui lâex texxic aran, chanchan yôquex chi xic saß xbehil li câmc.
8
8:1b.PRO.008.001 ¿Ma incßaß ta biß yô chi abîc resil li naßleb aßin yalak bar? Ut, ¿ma incßaß ta biß yô chi abîc resil li sêbal chßôlej?
8:2b.PRO.008.002 Yalak bar yô chi abîc resil saß eb li be, saß eb li xâla be, joß ajcuiß saß xbên bol.
8:3b.PRO.008.003 Ut yô ajcuiß chi abîc resil saß eb li oquebâl re li tenamit.
8:4b.PRO.008.004 Li Jun li cuan xnaßleb naxye: Chêjunilex lâex li cuanquex saß ruchichßochß, êriqßuin oc cue chi âtinac.
8:5b.PRO.008.005 Lâex li incßaß nequetau ênaßleb, chetauhak ênaßleb. Ut lâex li incßaß nequetau xyâlal, chetzolak êrib.
8:6b.PRO.008.006 Abihomak li oc cue chixyebal xban nak oc cue chi âtinac chirix li naßleb kßaxal lokß ut tîc.
8:7b.PRO.008.007 Lâin junelic yâl ninâtinac. Incßaß nacuulac chicuu li mâusilal.
8:8b.PRO.008.008 Chixjunil li ninye tîc. Lâin incßaß ninbalakßic.
8:9b.PRO.008.009 Chixjunileb li cuanqueb xnaßleb nequeßxtau ru li ninye, ut nequeßxnau nak yâl ut cuan xyâlal.
8:10b.PRO.008.010 Mêsicß li châbil plata chi moco li oro. Chesicß ban li châbil naßleb ut lê tijbal.
8:11b.PRO.008.011 Kßaxal us xsicßbal li châbil naßleb chiru li tertôquil pec li chßinaßus. Li châbil naßleb mâ jokße naru xjuntakßêtanquil riqßuin li cßaßru nakara ru arin saß ruchichßochß.
8:12b.PRO.008.012 Lâin li cuan innaßleb nintau xyâlal ut ninnau qßuehoc châbil naßleb.
8:13b.PRO.008.013 Li ani naxxucua ru li Dios, xicß naril li mâusilal. Lâin xicß nacuil li kßetkßetil ut li nimobresînc ib ut li ticßtißic.
8:14b.PRO.008.014 Lâin ninnau cßoxlac chi us. Lâin ninqßuehoc naßleb ut lâin ninxakaban reheb saß xcuanquil. Ut lâin ajcuiß ninqßuehoc sêbal chßôlej.
8:15b.PRO.008.015 Riqßuin li naßleb li ninqßue, eb li rey nequeßtaklan saß xyâlal ut nequeßrakoc âtin saß tîquilal.
8:16b.PRO.008.016 Riqßuin li naßleb li ninqßue, eb li rey cuanqueb saß xcuanquil saß tîquilal. Riqßuin lin naßleb nintenkßaneb chi rakoc âtin.
8:17b.PRO.008.017 Lâin nequebinra li nequeßcuulac chiruheb xbânunquil li châbil naßleb. Eb li nequeßxqßue xchßôl chixsicßbal nequeßxtau ajcuiß.
8:18b.PRO.008.018 Riqßuin li naßleb li ninqßue natauman li biomal ut li lokßal. Li naßleb li ninqßue natenkßan reheb re nak us nequeßel.
8:19b.PRO.008.019 Li châbil naßleb li ninqßue lâin, aßan kßaxal us chiru li oro li numsinbil saß xam. Li châbil naßleb li ninyechißi lâin, kßaxal us chiru li tzßakal plata.
8:20b.PRO.008.020 Li châbil naßleb li ninqßue, aßan naxcßut chanru nak texcuânk saß xyâlal ut saß tîquilal.
8:21b.PRO.008.021 Eb li nequeßcuulac chiruheb xbânunquil li châbil naßleb nequeßxcßul xmâtaneb ut xbiomaleb.
8:22b.PRO.008.022 Li châbil naßleb ac cuan riqßuin li Dios nak toj mâjiß naxyîb chak li ruchichßochß. Ac cuan ajcuiß chak saß xticlajic li ruchichßochß.
8:23b.PRO.008.023 Li châbil naßleb ac cuan ajcuiß chak nak toj mâjiß naxyîb chak li ruchichßochß li Dios.
8:24b.PRO.008.024 Li châbil naßleb ac cuan ajcuiß chak nak toj mâjiß nayîbâc chak li xnînkal ru palau. Ac cuan ajcuiß chak nak toj mâjiß nequeßyîbâc chak li nimaß ut li yußam haß.
8:25b.PRO.008.025 Nak toj mâjiß nequeßyîbâc chak li tzûl, ac cuan ajcuiß chak li châbil naßleb. Nak toj mâjiß queßqßueheß saß xnaßajeb li tzûl ac cuan ajcuiß chak.
8:26b.PRO.008.026 Toj mâjiß nayoßobtesîc chak li ruchichßochß, li châbil naßleb ac cuan ajcuiß chak. Nak toj mâcßaßakeb li cßalebâl chi moco li chßochß ac cuan ajcuiß chak.
8:27b.PRO.008.027 Li châbil naßleb ac cuan ajcuiß chak nak toj mâjiß queßyîbâc li choxa li cuan takekß saß xbên li ruchichßochß ut li palau.
8:28b.PRO.008.028 Ac cuan ajcuiß chak nak quiyîbâc li chok saß choxa. Ut ac cuan ajcuiß chak nak quiyîbâc li chamal palau.
8:29b.PRO.008.029 Ac cuan ajcuiß chak li châbil naßleb nak li Dios quixye re li palau bar tânumekß ut quixye re lix cau ok nak incßaß tânumekß jun pacßal. Ac cuan ajcuiß chak nak quixxakab saß xnaßaj li ruchichßochß.
8:30b.PRO.008.030 Riqßuin lix châbil naßleb li Kâcuaß quixyîb li ruchichßochß ut junelic sa saß xchßôl riqßuin. Li Kâcuaß quisahoß saß xchßôl riqßuin li châbil naßleb.
8:31b.PRO.008.031 Nasahoß inchßôl chirilbal li ruchichßochß li quixyîb. Ut nasahoß ajcuiß saß inchßôl riqßuineb li cristian li quixyoßobtesiheb.
8:32b.PRO.008.032 Joßcan ut, ex cualal incßajol, cherabihak li cßaßru ninye êre. Us xak êre cui têbânu li cßaßru ninye.
8:33b.PRO.008.033 Cheqßuehak retal li cßaßru ninye ut mêtzßektâna. Chicuânk ban ênaßleb.
8:34b.PRO.008.034 Us xak reheb li nequeßabin re li châbil naßleb. Us xak reheb li nequeßoybenin riqßuin ut eb li nequeßsicßoc re rajlal.
8:35b.PRO.008.035 Li ani nasicßoc re li châbil naßleb naxtau li junelic yußam. Ut li ani nasicßoc re naxtau li rusilal li Kâcuaß.Li ani natzßektânan re li châbil naßleb, raylal nachal saß xbên. Ut chixjunileb li xicß nequeßiloc re, aß li câmc nequeßxbok saß xbêneb.
8:36b.PRO.008.036 Li ani natzßektânan re li châbil naßleb, raylal nachal saß xbên. Ut chixjunileb li xicß nequeßiloc re, aß li câmc nequeßxbok saß xbêneb.
9
9:1b.PRO.009.001 Li ixk li cuan xnaßleb quixyîb li rochoch ut quixyîb ajcuiß cuukub li rokechal li nacûtun re.
9:2b.PRO.009.002 Quixcamsiheb li xul nak quixbânu lix ninkße saß li rochoch. Quixyîb li châbil vino ut quixqßue xtzacaêmk saß mêx.
9:3b.PRO.009.003 Ut quixtaklaheb lix môs ixk chixyebal resil reheb li tenamit.
9:4b.PRO.009.004 Queßoc chixyebal reheb li toj sâjeb: —Quimkex lâex li mâcßaß ênaßleb. Lâex li incßaß nequetau xyâlal, châlkex.
9:5b.PRO.009.005 Châlkex. Cuaßinkex cuiqßuin. Ucßumak li vino li xinyîb.
9:6b.PRO.009.006 Chetauhak lê naßleb ut chesicßak li us. Canabomak li tôntil naßleb re nak cuânk êyußam, chanquex.
9:7b.PRO.009.007 Cui tâkßus junak li kßetkßet li incßaß us xnaßleb, mâcßaß târaj re xban nak aßan tatxseße ut tatxhob.
9:8b.PRO.009.008 Mâqßue xnaßleb li ani naxhob ras rîtzßin xban xkßetkßetil xban nak aßan xicß chic tatril. Abanan cui tâqßue xnaßleb li naxnau cßoxlac, aßan tatxra.
9:9b.PRO.009.009 Cui tâqßue xnaßleb junak li naxnau cßoxlac, aßan kßaxal cuißchic tixtau xnaßleb. Chßolob xyâlal chiru li ani châbil ut aßan tixtzol rib chi us.
9:10b.PRO.009.010 Riqßuin xxucuanquil ru li Dios natauman li châbil naßleb. Li ani naxnau ru li Dios Santo naxtau xyâlal.
9:11b.PRO.009.011 Cui châbil lâ naßleb tânajtokß ru lâ yußam saß ruchichßochß.
9:12b.PRO.009.012 Cui lâat cuan ânaßleb, âcue ajcuiß li us. Ut cui lâat aj hobonel, lâat ajcuiß tatcßuluk re li raylal.
9:13b.PRO.009.013 Li ixk li mâcßaß xnaßleb incßaß naraj kßusecß ut incßaß naxtau xyâlal.
9:14b.PRO.009.014 Nacuulac chiru xchunubanquil rib chiru li rochoch malaj ut saß junak naßajej bar cuanqueb cuiß nabal li cristian.
9:15b.PRO.009.015 Ut naxbokeb li yôqueb chi numecß aran, li tîqueb xchßôl.
9:16b.PRO.009.016 Naxbokeb riqßuin li mâcßaßeb xnaßleb ut li incßaß nequeßxtau xyâlal, ut naxye reheb:
9:17b.PRO.009.017 —Us xyalbal xsahil li jalan aj e. Us xyalbal xsahil xbânunquil li cßaßak re ru chi mukmu, chan.Ut eb aßan incßaß nequeßxnau nak li yôqueb cuiß chi bokecß aßan xnaßajeb li camenak. Incßaß nequeßxqßue retal nak yôqueb chi xic saß xbehil li câmc.
9:18b.PRO.009.018 Ut eb aßan incßaß nequeßxnau nak li yôqueb cuiß chi bokecß aßan xnaßajeb li camenak. Incßaß nequeßxqßue retal nak yôqueb chi xic saß xbehil li câmc.
10
10:1b.PRO.010.001 Aßaneb aßin li proverbios li quixye laj Salomón: Li alalbej li cuan xnaßleb naxqßue xsahil xchßôl lix naß xyucuaß. Abanan li alalbej li incßaß naxtau xnaßleb naxqßue xrahil xchßôl lix naß xyucuaß.
10:2b.PRO.010.002 Li ani naxtau xbiomal riqßuin balakßic, mâcßaß na-oc cuiß lix biomal. Abanan li ani nacuan saß tîquilal naxcol rix lix yußam.
10:3b.PRO.010.003 Li Kâcuaß incßaß tixcanab li tîc xchßôl chixcuybal xtzßocajic xban nebaßil. Abanan eb li incßaß useb xnaßleb mâcßaß tixqßue reheb re risinquil lix tzßocajiqueb.
10:4b.PRO.010.004 Li ani cau nacßanjelac cuan xbiomal. Ut li ani incßaß nacßanjelac junelic nebaß.
10:5b.PRO.010.005 Li ani cuan xnaßleb nakßoloc saß li sakßehil. Ut li ani incßaß nacßanjelac saß xkßehil li kßoloc, aßan xutânal naxcßul.
10:6b.PRO.010.006 Li ani tîc xchßôl na-osobtesîc xban li Dios. Ut eb li incßaß useb xnaßleb mem teßcanâk xban li raylal li tâchâlk saß xbêneb.
10:7b.PRO.010.007 Li châbileb xnaßleb junelic teßjulticâk. Abanan li incßaß useb xnaßleb, mâ ani tâjulticânk reheb.
10:8b.PRO.010.008 Li ani cuan xnaßleb naxcßûluban lix tijbal. Ut li ani nacuulac chiru âtinac chi mâcßaß rajbal tâosokß.
10:9b.PRO.010.009 Li ani cuan saß tîquilal mâcßaß naxxucua. Ut li ani naxbânu li incßaß us, incßaß ajcuiß us na-el.
10:10b.PRO.010.010 Li ani naxmutzß li xnakß ru re xmukbal li mâusilal, nabal raylal tâchâlk saß xbên. Ut li ani naâtinac chi incßaß naxqßue retal li cßaßru naxye, xjunes naxsach rib.
10:11b.PRO.010.011 Li âtin li naxye li tîc xchßôl, aßan natenkßan re li junjûnk chixtaubal li châbil yußam. Abanan li incßaß useb xnaßleb mem teßcanâk nak tâchâlk li raylal saß xbêneb.
10:12b.PRO.010.012 Li ani xicß na-iloc nayoßoban plêt. Abanan li ani narahoc, aßan nacuyuc mâc.
10:13b.PRO.010.013 Li ani cuan xnaßleb naxnau âtinac saß xyâlal. Abanan li ani incßaß naxtau xnaßleb, naqßueheß xlob.
10:14b.PRO.010.014 Li ani cuan xnaßleb naxqßue xlokßal li châbil naßleb. Ut nak nequeßâtinac li incßaß nequeßxtau xyâlal, nachal nabal li raylal.
10:15b.PRO.010.015 Li biom naru naxcol rib riqßuin lix biomal. Abanan li nebaß mâcßaß naru naxcol cuiß rib xban nak mâcßaß cuan re.
10:16b.PRO.010.016 Li tîc xchßôl naxmâtani lix yußam. Abanan li naxbânu mâusilal naxmâtani li tojba mâc.
10:17b.PRO.010.017 Li ani naxqßue saß xchßôl lix tijbal tixtau li châbil yußam. Ut li ani incßaß naxqßue saß xchßôl lix tijbal tâsachk.
10:18b.PRO.010.018 Li ani xicß na-iloc chi mukmu, aßan aj ticßtiß. Ut li ani nacuulac chiru moloc ticßtiß, aßan mâcßaß xnaßleb.
10:19b.PRO.010.019 Li ani nacuulac chiru âtinac chi nabal naru namâcob riqßuin li cßaßru naxye. Abanan li ani cuan xnaßleb incßaß naâtinac chi mâcßaß rajbal.
10:20b.PRO.010.020 Li cßaßru nequeßxye li tîqueb xchßôl cuan xlokßal. Chanchan li châbil plata. Abanan lix cßaßuxeb li incßaß useb xnaßleb mâcßaß na-oc cuiß.
10:21b.PRO.010.021 Li châbil âtin nequeßxye li tîqueb xchßôl naxtenkßa nabal. Abanan eb li mâcßaßeb xnaßleb nequeßcam xban nak incßaß nequeßxtau xyâlal.
10:22b.PRO.010.022 Li ani na-osobtesîc xban li Dios, aßan cuan xbiomal, ut incßaß naxqßue rahil chßôlej.
10:23b.PRO.010.023 Eb li incßaß nequeßxnau cßoxlac nequeßxcßoxla nak li mâusilal nequeßxbânu, aßan re rajsinquil ruheb. Abanan li ani cuan xnaßleb nasahoß xchßôl xban nak cuan xnaßleb.
10:24b.PRO.010.024 Li cßaßru nequeßxxucua li incßaß useb xnaßleb, aßan ajcuiß li nachal saß xbêneb. Abanan eb li tîqueb xchßôl nequeßxcßul li cßaßru nequeßraj.
10:25b.PRO.010.025 Eb li incßaß useb xnaßleb nequeßosoß joß nak nanumeß li câk-sut-ikß. Abanan eb li tîqueb xchßôl cuânkeb chi junelic.
10:26b.PRO.010.026 Junak môs incßaß naraj trabajic, ra tixcßul lix patrón riqßuin. Chanchan nak narahoß li ruch re xban li vinagre malaj ut chanchan xrahil li sib na-oc saß xnakß ru.
10:27b.PRO.010.027 Li ani naxxucua ru li Dios tânajtokß ru lix yußam saß ruchichßochß. Abanan li nequeßxbânu mâusilal incßaß najt teßcuânk saß ruchichßochß.
10:28b.PRO.010.028 Eb li tîqueb xchßôl sahil chßôlej nequeßroybeni. Abanan eb li nequeßxbânu mâusilal, mâcßaß nequeßroybeni.
10:29b.PRO.010.029 Li Kâcuaß Dios naxcoleb li nequeßxbânu li us ut naxsach ruheb li nequeßxbânu li incßaß us.
10:30b.PRO.010.030 Li tîqueb xchßôl junelic us nequeßel riqßuin li cßaßru nequeßxbânu. Abanan eb li incßaß useb xnaßleb incßaß najt teßcuânk saß ruchichßochß.
10:31b.PRO.010.031 Li tîc xchßôl naqßuehoc naßleb riqßuin li châbil âtin naxye. Abanan li incßaß nequeßâtinac châbil âtin, incßaß chic teßâtinak.Eb li tîqueb xchßôl nequeßxnau âtinac riqßuin châbil âtin. Abanan eb li nequeßxbânu li mâusilal junes yibru âtin nequeßâtinac.
10:32b.PRO.010.032 Eb li tîqueb xchßôl nequeßxnau âtinac riqßuin châbil âtin. Abanan eb li nequeßxbânu li mâusilal junes yibru âtin nequeßâtinac.
11
11:1b.PRO.011.001 Li Kâcuaß sa xchßôl riqßuin li ani nabisoc chi tzßakal. Abanan xicß narileb li ani incßaß nequeßbisoc chi tzßakal.
11:2b.PRO.011.002 Li ani naxnimobresi rib tâcßutekß xxutân. Abanan li ani naxcubsi rib, aßan cuan xnaßleb.
11:3b.PRO.011.003 Li ani châbil xnaßleb, naxbânu li us xban xtîquilal xchßôl. Abanan eb li nequeßxbânu li incßaß us, aßan ajcuiß lix mâqueb nasachoc reheb.
11:4b.PRO.011.004 Li biomal incßaß naru nacoloc saß xkßehil li rakba âtin. Abanan li tîquilal nacoloc chiru li câmc.
11:5b.PRO.011.005 Li ani châbil nacoleß xban xtîquilal xchßôl. Abanan li nequeßxbânu mâusilal aß ajcuiß li mâusilal nequeßxbânu naqßuehoc reheb chi sachc.
11:6b.PRO.011.006 Li tîquilal nacoloc re li ani tîc xchßôl. Abanan eb laj mâc nachal raylal saß xbêneb xban li mâc nequeßxbânu.
11:7b.PRO.011.007 Nak nequeßcam li nequeßxbânu mâusilal, na-osoß ajcuiß li cßaßru nequeßxcßoxla xbânunquil. Ut li cßaßru xcßoxla raj xbânunquil incßaß chic tixbânu.
11:8b.PRO.011.008 Li tîc xchßôl nacoleß chiru li chßaßajquilal. Aß eb chic li incßaß useb xnaßleb nequeßcßuluc re li chßaßajquilal.
11:9b.PRO.011.009 Eb laj caß pacßal u nequeßxbânu raylal reheb li ras rîtzßin riqßuin li âtin nequeßxye. Abanan li tîc xchßôl naxcoleb li ras rîtzßin xban nak cuan xnaßleb.
11:10b.PRO.011.010 Nak eb li tîqueb xchßôl us nequeßel, eb li tenamit nequeßsahoß saß xchßôleb. Ut nak nequeßcam li incßaß useb xnaßleb, li tenamit kßaxal cuißchic nequeßsahoß saß xchßôleb.
11:11b.PRO.011.011 Nak eb li tîqueb xchßôl nequeßosobtesîc, na-osobtesîc ajcuiß li tenamit. Abanan eb li incßaß useb xnaßleb naru nequeßxpoß li tenamit riqßuin li cßaßru nequeßxye.
11:12b.PRO.011.012 Li ani mâcßaß xnaßleb naxhob li ras rîtzßin. Ut li ani cuan xnaßleb incßaß naxhob li ras rîtzßin.
11:13b.PRO.011.013 Li ani nacuulac chiru moloc âtin naxserakßi chixjunil li cßaßru mukmu. Abanan li ani cuan xnaßleb incßaß naâtinac chirix li cßaßru narabi.
11:14b.PRO.011.014 Cui mâ ani naqßuehoc xnaßleb li cuanqueb saß xcuanquil, li tenamit incßaß us na-el. Li tenamit naru na-el chi us cui li cuanqueb saß xcuanquil cuan nabal li nequeßqßuehoc xnaßlebeb.
11:15b.PRO.011.015 Li ani naxsume xtojbal xcßas junak incßaß naxnau ru, incßaß us na-el. Aßut li incßaß naxsume tojoc cßas, aßan naru nacuan chi mâcßaß xcßaßux.
11:16b.PRO.011.016 Junak ixk châbil xnaßleb naqßueheß xlokßal. Ut junak cuînk sêb xchßôl nabiomoß.
11:17b.PRO.011.017 Li ani naxbânu usilal re li ras rîtzßin, chokß re ajcuiß aßan naxbânu li us. Ut li ani incßaß naxbânu usilal, chokß re ajcuiß aßan naxsicß li incßaß us.
11:18b.PRO.011.018 Li mâtan li nequeßxcßul li incßaß useb xnaßleb nalaj na-osoß. Abanan li mâtan li nequeßxcßul li cuanqueb saß tîquilal, aßan mâcßaß rosoßjic.
11:19b.PRO.011.019 Li ani cuan saß tîquilal cuan xyußam chi junelic. Aßut eb li nequeßxbânu li mâusilal yôqueb chixbokbal li câmc saß xbêneb.
11:20b.PRO.011.020 Li Kâcuaß Dios xicß narileb li incßaß useb xnaßleb. Aßut li nequeßxbânu li us sa xchßôl riqßuineb.
11:21b.PRO.011.021 Relic chi yâl nak eb li incßaß useb xnaßleb tento nak teßxcßul lix tojbal xmâc. Abanan eb li tîqueb xchßôl teßcolekß chiru li tojba mâc.
11:22b.PRO.011.022 Lix chßinaßusal li ixk li mâcßaß xnaßleb, aßan chanchan jun li argolla oro li qßuebil chi rußuj junak li âk.
11:23b.PRO.011.023 Li tîqueb xchßôl junes li us nequeßraj xbânunquil. Abanan li cßaßru nequeßroybeni li incßaß useb xnaßleb, aßan lix joskßil li Dios.
11:24b.PRO.011.024 Cuanqueb cristian nequeßsihin ut kßaxal cuißchic nabal li nequeßxcßul. Ut cuanqueb ajcuiß li cristian caßchßin ajcuiß nequeßsihin ut nequeßcana saß nebaßil xban nak caßchßin ajcuiß nequeßxsi.
11:25b.PRO.011.025 Li ani nacuulac chiru sihînc, nabal chic tâqßuehekß re. Li ani naxtenkßa li ras rîtzßin, tâtenkßâk ajcuiß aßan.
11:26b.PRO.011.026 Li ani naxxoc nabal li trigo chokß re namajecuâc xbaneb li tenamit. Abanan eb li tenamit nequeßxtzßâma rusilal li Dios saß xbêneb li nequeßxcßayi li trigo.
11:27b.PRO.011.027 Li ani naxsicß li us, us ajcuiß naxcßul. Ut li ani naxsicß li incßaß us, aßan ajcuiß tixcßul.
11:28b.PRO.011.028 Li ani naxcßojob xchßôl saß xbên lix biomal tâosokß joß nak na-osoß li chaki kßên. Abanan li tîqueb xchßôl châbil cuânkeb. Chanchanakeb jun tôn li cheß rax rax ru.
11:29b.PRO.011.029 Li ani incßaß naril lix jun cablal mâcßaß chic cuan re nacana. Ut li mâcßaß xnaßleb nacana chokß xmôs li cuan xnaßleb.
11:30b.PRO.011.030 Li tîquilal naqßuehoc yußam. Li ani cuan xnaßleb naxchßolob xyâlal re nak jalaneb chic teßxtau li junelic yußam.Relic chi yâl nak li tîqueb xchßôl nequeßxcßul lix kßajcâmunquil arin saß ruchichßochß. ¿Ma tojaß ta chic eb laj mâc ut eb li incßaß useb xnaßleb incßaß teßxcßul xtojbal lix mâqueb?
11:31b.PRO.011.031 Relic chi yâl nak li tîqueb xchßôl nequeßxcßul lix kßajcâmunquil arin saß ruchichßochß. ¿Ma tojaß ta chic eb laj mâc ut eb li incßaß useb xnaßleb incßaß teßxcßul xtojbal lix mâqueb?
12
12:1b.PRO.012.001 Li ani naxqßue saß xchßôl li xtijbal, aßan cuan xnaßleb. Ut li ani naxtzßektâna lix kßusbal, aßan mâcßaß xnaßleb.
12:2b.PRO.012.002 Li ani châbil xnaßleb na-uxtânâc ru xban li Dios. Ut li ani sêb xchßôl chixbânunquil li incßaß us tâqßuehekß chixtojbal xmâc xban li Dios.
12:3b.PRO.012.003 Mâ ani naru naxcßojob xchßôl saß xbên li mâusilal. Abanan li tîqueb xchßôl cßojcßôqueb xchßôl saß xbên li tîquilal.
12:4b.PRO.012.004 Junak li bêlomej naqßueheß xlokßal xban nak châbil xnaßleb li rixakil. Abanan li ixakilbej li incßaß us xnaßleb naxsach xcuanquil lix bêlom.
12:5b.PRO.012.005 Eb li tîqueb xchßôl junes li us nequeßxcßoxla. Abanan li incßaß useb xnaßleb junes balakßic nequeßxcßoxla.
12:6b.PRO.012.006 Li âtin li nequeßxye li incßaß useb xnaßleb, aßan chanchan jun li raßal re camsînc. Abanan li âtin li nequeßxye li tîqueb xchßôl, aßan nacoloc.
12:7b.PRO.012.007 Eb li incßaß useb xnaßleb teßsachekß ruheb ut teßosokß chi junaj cua. Abanan eb li tîqueb xchßôl cuânkeb chi junelic, joß eb ajcuiß li ralal xcßajol.
12:8b.PRO.012.008 Li ani cuan xnaßleb naqßueheß xlokßal. Abanan li incßaß useb xnaßleb nequeßtzßektânâc.
12:9b.PRO.012.009 Kßaxal us nak tocßanjelak re nak cuânk cßaßru ke usta totzßektânâk, chiru nak takanimobresi kib ut mâcßaßak katzacaêmk.
12:10b.PRO.012.010 Li ani tîc xchßôl naxnau xrabaleb lix xul. Abanan eb li incßaß useb xnaßleb mâcßaß nequeßril xtokßobâl ru.
12:11b.PRO.012.011 Li ani naxqßue xchßôl chi âuc tâcuânk nabal lix tzacaêmk. Abanan li ani nequeßxic xchßôl chirix li mâcßaß na-oc cuiß mâcßaßeb xnaßleb.
12:12b.PRO.012.012 Li tîqueb xchßôl cßojcßôqueb xchßôl saß xbên li tîquilal. Abanan li incßaß useb xnaßleb junes li incßaß us nequeßxrahi ru xbânunquil.
12:13b.PRO.012.013 Eb li incßaß useb xnaßleb nequeßxbok raylal saß xbêneb riqßuin li ticßtißic nequeßxbânu. Abanan eb li tîqueb xchßôl nequeßxnau xcolbal ribeb chiru li raylal.
12:14b.PRO.012.014 Li junjûnk tixcßul xkßajcâmunquil aß yal chanru lix yehom xbânuhom. Ut tixcßul lix tojbal aß yal chanru lix naßleb.
12:15b.PRO.012.015 Li ani mâcßaß xnaßleb naxcßoxla nak us yô chixbânunquil. Abanan li cuan xnaßleb naxqßue saß xchßôl li naßleb naqßueheß re.
12:16b.PRO.012.016 Li ani mâcßaß xnaßleb saß junpât najoskßoß. Abanan li ani cuan xnaßleb mâcßaß naraj re usta nahobeß.
12:17b.PRO.012.017 Li ani tîc xchßôl naxye li yâl nak naxic chi âtinac chirix li ras rîtzßin. Abanan eb li incßaß tîqueb xchßôl incßaß nequeßxye li yâl nak nequeßxic chi âtinac chirixeb li ras rîtzßin.
12:18b.PRO.012.018 Cuanqueb li nequeßâtinac chi incßaß nequeßxcßoxla li cßaßru nequeßxye. Ut li âtin li nequeßxye ra nanak cuiß. Abanan li âtin li nequeßxye li cuanqueb xnaßleb, aßan naxcßojob xchßôl li ani ra saß xchßôl.
12:19b.PRO.012.019 Li ani naxye li yâl tâcuânk chi junelic. Abanan li ani naticßtißic incßaß najt tâcuânk.
12:20b.PRO.012.020 Eb li incßaß useb xnaßleb, junes balakßic nequeßxcßoxla. Abanan li châbileb xnaßleb junelic saheb saß xchßôl chixtenkßanquil li ras rîtzßin chi cuânc saß usilal.
12:21b.PRO.012.021 Mâ jun chßaßajquilal teßxcßul li tîqueb xchßôl. Abanan li incßaß useb xnaßleb tâchâlk chixjunil li chßaßajquilal saß xbêneb.
12:22b.PRO.012.022 Li Kâcuaß xicß narileb li nequeßticßtißic. Abanan nasahoß riqßuineb li nequeßxye li yâl.
12:23b.PRO.012.023 Li ani cuan xnaßleb incßaß naxnimobresi rib xban nak cuan xnaßleb: Abanan li mâcßaßeb xnaßleb nequeßxcßutbesi nak mâcßaß xnaßleb.
12:24b.PRO.012.024 Li ani nacuulac chiru trabajic, aßan chic tâtaklânk. Abanan li ani incßaß nacuulac chiru trabajic, aßan tâcanâk rubel xcuanquil li ani nataklan.
12:25b.PRO.012.025 Li rahil chßôlej natacuasin, abanan li châbil âtin naxqßue sahil chßôlej.
12:26b.PRO.012.026 Li ani tîc xchßôl naxtenkßa li ras rîtzßin chixtaubal li us. Abanan eb li incßaß useb xnaßleb nequeßxqßue li ras rîtzßin chi tßanecß.
12:27b.PRO.012.027 Li ani nacuulac chiru cßanjelac tâcuânk cßaßru re. Ut li ani incßaß nacuulac chiru cßanjelac incßaß tâcuânk cßaßru re.Li ani nacuan saß tîquilal tâcuânk xyußam. Ut li ani incßaß us xnaßleb, aßan tâcâmk.
12:28b.PRO.012.028 Li ani nacuan saß tîquilal tâcuânk xyußam. Ut li ani incßaß us xnaßleb, aßan tâcâmk.
13
13:1b.PRO.013.001 Li alalbej li cuan xnaßleb naxqßue saß xchßôl lix kßusbal naqßueheß xban lix yucuaß. Abanan li alalbej li incßaß naraj kßusecß incßaß naxqßue saß xchßôl lix kßusbal.
13:2b.PRO.013.002 Eb li châbileb xnaßleb usilal teßxcßul xban li us nequeßxye. Abanan eb li incßaß useb xnaßleb teßraj ru xbânunquil li mâusilal.
13:3b.PRO.013.003 Li ani naxbânu cuênt riqßuin li âtinac yô chixcolbal rix lix yußam. Ut li ani nacuulac chiru âtinac xjunes naxsach rib.
13:4b.PRO.013.004 Li incßaß nacuulac chiru trabajic yal naxrahi ru li cßaßak re ru ut incßaß naxtau. Abanan li ani natrabajic nacuan cßaßru re.
13:5b.PRO.013.005 Li ani tîc xchßôl xicß naril li ticßtiß. Ut eb li incßaß useb xnaßleb xicß chic nequeßileß ut xutânal nequeßel.
13:6b.PRO.013.006 Li châbileb xnaßleb nequeßcoleß xban nak tîqueb xchßôl. Abanan eb li incßaß useb xnaßleb, aß ajcuiß li mâc li nequeßxbânu, aßan tâsachok reheb.
13:7b.PRO.013.007 Cuanqueb li cristian nacßutun nak biomeb, usta mâcßaß cuan reheb. Ut cuanqueb ajcuiß li cristian nacßutun nak nebaßeb usta biomeb.
13:8b.PRO.013.008 Cuanqueb li cristian naru nequeßxcol rix lix yußameb riqßuin lix biomal. Abanan eb li nebaß mâcßaß nachßißchßißin reheb.
13:9b.PRO.013.009 Li tîqueb xchßôl cuanqueb xyußam chi junelic. Chanchan li saken. Abanan eb li incßaß useb xnaßleb incßaß teßcuânk xyußam. Teßsachekß ban. Chanchan nak nachup lix xameb.
13:10b.PRO.013.010 Eb li nequeßxnimobresi rib junes chßaßajquilal nachal saß xbêneb. Abanan eb li cuanqueb xnaßleb nequeßrabi li naßleb li naqßueheß reheb.
13:11b.PRO.013.011 Li ani cuan xbiomal chi incßaß xcßanjelac saß junpât tâosokß chiru. Abanan li ani cau nacßanjelac naxchßutub chi caßchßinkil lix tumin toj retal nabiomoß.
13:12b.PRO.013.012 Li ani incßaß naxcßul li cßaßru naroybeni narahoß xchßôl. Abanan eb li nequeßxcßul li cßaßru nequeßroybeni nasahoß saß xchßôleb.
13:13b.PRO.013.013 Li ani naxtzßektâna li chakßrab tâsachk. Abanan li ani naxqßue xcuanquil li chakßrab, aßan tixcßul xkßajcâmunquil.
13:14b.PRO.013.014 Li ani cuan xnaßleb naxqßue châbil naßleb ut li âtin li naxye naxqßue xyußam li ani naqßueheß xnaßleb. Ut li ani naqßueheß xnaßleb nacoleß chiru lix cuanquil li câmc.
13:15b.PRO.013.015 Li ani naxnau cßoxlac tâqßuehekß xlokßal. Ut eb li nequeßxbânu li mâusilal incßaß us nequeßel.
13:16b.PRO.013.016 Li ani cuan xnaßleb toj naxcßoxla chi us li cßaßru naxbânu. Abanan li mâcßaß xnaßleb naxbânu li cßaßru naraj xjunes ut naxcßut nak incßaß naxnau cßoxlac.
13:17b.PRO.013.017 Junak aj yehol esil incßaß us xnaßleb naxqßue chßaßajquilal. Abanan junak aj yehol esil châbil xnaßleb naxqßue usilal.
13:18b.PRO.013.018 Li ani incßaß naxqßue saß xchßôl lix kßusbal tixcßut xxutân ut tâcanâk saß nebaßil. Abanan li ani tixqßue saß xchßôl lix kßusbal, tâqßuehekß xlokßal.
13:19b.PRO.013.019 Eb li us nequeßel riqßuin li cßaßru nequeßxcßoxla xbânunquil nasahoß saß xchßôleb. Abanan eb li mâcßaßeb xnaßleb incßaß nequeßxcuy cuânc chi incßaß teßxbânu li mâusilal.
13:20b.PRO.013.020 Li ani naxcßam rib riqßuineb li cuanqueb xnaßleb tâcuânk xnaßleb. Ut li ani tixcßam rib riqßuineb li mâcßaßeb xnaßleb tâsachk.
13:21b.PRO.013.021 Eb laj mâc tâchâlk raylal saß xbêneb. Abanan eb li tîqueb xchßôl teßkßajcâmûk riqßuin usilal.
13:22b.PRO.013.022 Li ani châbil xnaßleb naxcanab li cßaßru re chokß reheb li ralal xcßajol. Abanan laj mâc, aßaneb chic li tîqueb xchßôl teßêchanînk re li cßaßru re.
13:23b.PRO.013.023 Junak li nebaß naru nacuan nabal cßaßru re cui tixcßanjela lix chßochß. Abanan naru tâmakßekß chiru xbaneb li incßaß nequeßxbânu li tîquilal.
13:24b.PRO.013.024 Li ani incßaß naxtij li ralal xcßajol incßaß naxraheb. Aßut li ani naxra li ralal xcßajol naxtijeb chalen saß xcaßchßinal.Eb li tîqueb xchßôl nequeßcuaßac toj nequeßcßojla xchßôleb. Abanan eb li incßaß useb xnaßleb toj teßtzßocâk ajcuiß nequeßcana.
13:25b.PRO.013.025 Eb li tîqueb xchßôl nequeßcuaßac toj nequeßcßojla xchßôleb. Abanan eb li incßaß useb xnaßleb toj teßtzßocâk ajcuiß nequeßcana.
14
14:1b.PRO.014.001 Li ixk li cuan xnaßleb naxnau rilbal lix jun cablal. Ut li ixk li mâcßaß xnaßleb, aßan ajcuiß nasachoc re lix jun cablal.
14:2b.PRO.014.002 Li ani tîc xyußam naxxucua ru li Kâcuaß. Ut eb li incßaß tîqueb xchßôl nequeßxtzßektâna li Kâcuaß.
14:3b.PRO.014.003 Li ani mâcßaß xnaßleb naxbok raylal saß xbên xban nak naxnimobresi rib riqßuin li cßaßru naxye. Abanan li cuan xnaßleb naxcol rix lix yußam xban nak naxcßoxla chi us li cßaßru naxye.
14:4b.PRO.014.004 Cui mâcßaßeb li bôyx re teßcßanjelak mâcßaßak ajcuiß li acuîmk xban nak riqßuin lix metzßêuheb li bôyx nacßanjelaman li chßochß ut nabal li acuîmk na-el.
14:5b.PRO.014.005 Li ani châbil naxye li yâl chirix li ras rîtzßin. Abanan li incßaß châbil incßaß naxye li yâl. Naxye ban li ticßtiß.
14:6b.PRO.014.006 Li ani incßaß naxtau xyâlal naxsicß lix naßleb, abanan incßaß naxtau. Li ani sêb xchßôl moco chßaßaj ta chokß re xtaubal xnaßleb.
14:7b.PRO.014.007 Isihomak êrib riqßuineb li mâcßaßeb xnaßleb xban nak riqßuineb aßan incßaß têtau li châbil naßleb.
14:8b.PRO.014.008 Li ani sêb xchßôl cuan xnaßleb chixqßuebal retal chanru lix yußam. Abanan li mâcßaßeb xnaßleb incßaß nequeßxnau xqßuebal retal chanru lix yußameb. Xjuneseb nequeßxbalakßi rib.
14:9b.PRO.014.009 Li mâcßaßeb xnaßleb mâcßaß nequeßraj re nak nequeßxbânu li mâusilal. Abanan eb li châbileb nasahoß saß xchßôleb chixbânunquil li us.
14:10b.PRO.014.010 Li junjûnk naxnau li rahil chßôlej li cuan saß xchßôl. Ut mâ ani tâtzßakônk riqßuin xsahil xchßôl li ani sa saß xchßôl.
14:11b.PRO.014.011 Eb li incßaß useb xnaßleb teßsachekß ru lix jun cablaleb. Abanan lix jun cablaleb li châbileb, us tâêlk.
14:12b.PRO.014.012 Cuanqueb li nequeßxcßoxla nak us li nequeßxbânu xjuneseb, abanan li cßaßru nequeßxbânu, aßan ajcuiß li nacßamoc chak re li câmc saß xbêneb.
14:13b.PRO.014.013 Cuanqueb li nequeßseßec usta raheb saß xchßôleb. Ut cuan nak li sahil chßôlej nasukßi chokß rahil chßôlej chokß reheb.
14:14b.PRO.014.014 Li mâcßaßeb xnaßleb cßojcßôqueb xchßôl riqßuin li incßaß us nequeßxbânu. Ut li châbileb saheb saß xchßôl riqßuin li us nequeßxbânu.
14:15b.PRO.014.015 Li incßaß naxnau cßoxlac naxpâb chixjunil li nayeheß re. Abanan li naxnau cßoxlac naxqßue retal chi us li cßaßru naxbânu.
14:16b.PRO.014.016 Li ani cuan xnaßleb naxucuac. Joßcan nak incßaß naxbânu li mâusilal. Abanan li mâcßaß xnaßleb nabal li mâusilal naxbânu ut incßaß naxucuac.
14:17b.PRO.014.017 Li ani najoskßoß saß junpât incßaß naxcßoxla chi us li cßaßru naxbânu. Ut li ani incßaß us xnaßleb xicß tâilekß.
14:18b.PRO.014.018 Eb li mâcßaßeb xnaßleb junelic mâcßaßakeb xnaßleb. Ut li nequeßxnau cßoxlac teßxcßul xtzßakob lix naßlebeb.
14:19b.PRO.014.019 Eb li incßaß useb xnaßleb teßxcubsi ribeb chiruheb li châbileb xnaßleb ut teßxtzßâma usilal chiruheb.
14:20b.PRO.014.020 Eb li nebaß tzßektânanbileb xbaneb li ramîg, usta ramîgueb. Abanan eb li biom nabal li ramîgueb.
14:21b.PRO.014.021 Li ani naxtzßektâna li ras rîtzßin namâcob. Us xak re li ani naril xtokßobâl ru li nebaß.
14:22b.PRO.014.022 Li ani junes li mâusilal naxcßoxla xbânunquil naxsach rib xjunes. Abanan eb li nequeßxbânu li us, teßrahekß ut teßuxtânâk ruheb.
14:23b.PRO.014.023 Li ani nacßanjelac naru nacuan cßaßru re. Abanan li ani junes âtinac naxbânu cuan saß nebaßil.
14:24b.PRO.014.024 Lix lokßaleb li sêbeb xchßôl, aßan lix naßlebeb. Ut eb li mâcßaßeb xnaßleb, naßnôqueb ru xban lix tôntileb.
14:25b.PRO.014.025 Li ani châbil naxye li yâl chirixeb li ras rîtzßin ut naxcol rix lix yußameb. Abanan li ani nabalakßic incßaß naxye li yâl.
14:26b.PRO.014.026 Li ani naxxucua ru li Kâcuaß Dios cau xchßôl ut eb li ralal xcßajol cuan cßaßru nequeßroybeni.
14:27b.PRO.014.027 Li ani naxxucua ru li Dios naxtau xyußam chi junelic ut nacoleß chiru lix cuanquil li câmc.
14:28b.PRO.014.028 Junak li rey li nataklan saß xbên nabal chi tenamit naqßueheß xlokßal. Abanan cui incßaß qßui li tenamit li nataklan cuiß moco nim ta xcuanquil.
14:29b.PRO.014.029 Li ani cuan xnaßleb incßaß najoskßoß chi junpât. Ut li ani incßaß nacuyuc naxcßutbesi nak mâcßaß xnaßleb.
14:30b.PRO.014.030 Li ani mâcßaß naxcßoxla sa cuan lix yußam ut cuan xcacuilal. Abanan li ani nacakalin incßaß nacuan chi sa saß xchßôl. Ut naxqßue ajcuiß xyajel lix tibel.
14:31b.PRO.014.031 Li ani naxbânu raylal re li nebaß, xicß naril li Dios li quiyîban re. Abanan li ani natokßoban ru li nebaß, aßan naxqßue xlokßal li Dios.
14:32b.PRO.014.032 Li ani incßaß useb xnaßleb, aß ajcuiß lix mâusilaleb nasachoc reheb. Ut eb li tîc xchßôleb incßaß nequeßxxucua ru li câmc xban nak cuan li cßaßru nequeßroybeni.
14:33b.PRO.014.033 Li ani nequeßxnau cßoxlac cuan xnaßlebeb. Ut eb li incßaß nequeßxnau cßoxlac mâcßaß li châbil naßleb riqßuineb.
14:34b.PRO.014.034 Junak li tenamit li cuan saß tîquilal cuan xlokßal. Ut li tenamit li incßaß nacuan saß tîquilal xutânal na-el.Junak li rey nasahoß xchßôl riqßuin li môs li châbil xnaßleb. Abanan najoskßoß riqßuin li môs li yibru xnaßleb.
14:35b.PRO.014.035 Junak li rey nasahoß xchßôl riqßuin li môs li châbil xnaßleb. Abanan najoskßoß riqßuin li môs li yibru xnaßleb.
15
15:1b.PRO.015.001 Li ani nasumen riqßuin kßunil âtin naxcubsi xjoskßil li ani yô chi âtinac saß joskßil. Aßut li ani nasumen saß joskßil, kßaxal cuißchic naxnimobresi ru li chßaßajquilal.
15:2b.PRO.015.002 Li âtin li naxye li cuan xnaßleb naxqßue xnaßleb li ani na-abin re. Abanan li âtin li nequeßxye li mâcßaßeb xnaßleb, aßan yal tôntil âtin nequeßxye.
15:3b.PRO.015.003 Li Kâcuaß cuan yalak bar ut yô chixqßuebal retal li cßaßru yôqueb li châbileb xnaßleb joß ajcuiß li incßaß useb xnaßleb.
15:4b.PRO.015.004 Li ani naâtinac saß tûlanil chanchan li cheß re junelic yußam xban nak naxtenkßa saß lix yußam li ani na-abin re. Abanan li incßaß us naâtinac naxqßue chi rahocß xchßôl li na-abin re li cßaßru naxye.
15:5b.PRO.015.005 Li ani mâcßaß xnaßleb naxtzßektâna lix kßusbal naqßueheß xban lix yucuaß. Abanan li sêb xchßôl naxqßue saß xchßôl lix kßusbal.
15:6b.PRO.015.006 Li ani tîc xchßôl cuan nabal cßaßru re saß rochoch. Abanan eb li incßaß useb xnaßleb incßaß nequeßxyal xsahil li cßaßruheb re.
15:7b.PRO.015.007 Eb li cuanqueb xnaßleb nequeßxqßue xnaßlebeb nabal. Ut eb li mâcßaßeb xnaßleb moco joßcan ta nequeßxbânu.
15:8b.PRO.015.008 Li Kâcuaß xicß naril lix mayejeb li incßaß useb xnaßleb. Abanan lix tijeb li tîqueb xchßôl li Kâcuaß naxcßul chi sa saß xchßôl.
15:9b.PRO.015.009 Li Kâcuaß xicß naril li cßaßru nequeßxbânu li incßaß useb xnaßleb. Abanan naxraheb li nequeßxbânu li tîquilal.
15:10b.PRO.015.010 Li nequeßxcanab xbânunquil li us tento xkßusbaleb chi cau. Li ani xicß naril lix kßusbal tâcâmk.
15:11b.PRO.015.011 Li Kâcuaß naxnau chixjunil li cßaßru cuan saß lix naßajeb li camenak ut li xbalba. ¿Ma tojaß ta chic incßaß tixnau li cßaßru cuan saß xchßôl li junjûnk?
15:12b.PRO.015.012 Li incßaß naxtau xyâlal incßaß naxra li ani naqßuehoc naßleb, chi moco nacuulac chiru cuânc saß xyânkeb li cuanqueb xnaßleb.
15:13b.PRO.015.013 Li sa saß xchßôl seßse na-iloc. Li ani ra saß xchßôl saß xnakß ru nacßutun nak ra saß xchßôl.
15:14b.PRO.015.014 Li ani naxtau xyâlal naxsicß li châbil naßleb. Abanan li mâcßaßeb xnaßleb junes li tôntil naßleb nequeßxsicß.
15:15b.PRO.015.015 Li rahobtesinbileb, chixjunil incßaß na-el chi us chiruheb. Abanan eb li saheb saß xchßôl chixjunil us na-el chiruheb.
15:16b.PRO.015.016 Kßaxal us xxucuanquil ru li Dios, usta nebaßo, chiru nak cuânk kabiomal ut cuânk karaylal.
15:17b.PRO.015.017 Kßaxal us nak takatzaca li tzacaêmk li cubenak xtzßak ut takara kib chiru nak takatzaca li châbil tzacaêmk terto xtzßak ut xicß takil kib.
15:18b.PRO.015.018 Li ani chßinpoß naxnimobresi ru li chßaßajquilal. Abanan li ani incßaß najoskßoß saß junpât, aßan naxyîb ru li chßaßajquilal saß usilal.
15:19b.PRO.015.019 Chixjunil chßaßaj xbânunquil chiru li ani incßaß nacuulac chiru cßanjelac. Abanan chiru li ani nacuulac chiru cßanjelac, mâcßaß chßaßaj xbânunquil.
15:20b.PRO.015.020 Li alalbej cuan xnaßleb naxqßue xsahil xchßôl lix naß xyucuaß. Abanan li alalbej incßaß naxtau xnaßleb naxtzßektâna lix naß xyucuaß.
15:21b.PRO.015.021 Li ani mâcßaß xnaßlebeb saheb saß xchßôl nak mâcßaßeb xnaßleb. Abanan li sêb xchßôleb nequeßxqßue retal chi us li cßaßru nequeßxbânu.
15:22b.PRO.015.022 Li ani incßaß naxpatzß xnaßleb incßaß us na-el riqßuin li cßaßru naxbânu. Abanan na-el chi us cui tâqßuehekß xnaßleb xbaneb nabal.
15:23b.PRO.015.023 Li ani naxnau xsumenquil junak li patzßoc nasahoß saß xchßôl. Ut kßaxal cuißchic us nak teßxye junak âtin nak tâajekß ru.
15:24b.PRO.015.024 Li ani naxnau cßoxlac tâxic saß choxa xban nak cuan saß tîquilal. Ut tixcol rib chiru lix naßajeb li camenak.
15:25b.PRO.015.025 Li Kâcuaß naxsach ru lix jun cablaleb li nequeßxkßetkßeti ribeb. Ut naxcol rix li cßaßru cuan reheb li xmâlcaßan.
15:26b.PRO.015.026 Li Kâcuaß xicß naril li cßaßru nequeßxcßoxla li incßaß useb xnaßleb. Abanan nacuulac chiru li cßaßru nequeßxcßoxla li tîqueb xchßôl.
15:27b.PRO.015.027 Li ani naxrahi ru chixjunil naxqßue saß raylal lix jun cablal. Abanan li ani incßaß naxcßûluban nak tâtuminâk ru, aßan sa tâcuânk.
15:28b.PRO.015.028 Li ani tîc xchßôl toj naxcßoxla chi us cßaßru tâsumênk cuiß. Abanan li incßaß useb xnaßleb yibru nequeßsumen cuiß xban nak incßaß nequeßxcßoxla cßaßru nequeßxye.
15:29b.PRO.015.029 Li Kâcuaß incßaß narabi lix tijeb li incßaß useb xnaßleb. Abanan eb li tîqueb xchßôl, li Kâcuaß narabi lix tijeb.
15:30b.PRO.015.030 Li ani seßse na-iloc naxqßue sahil chßôlej. Ut li châbil esilal naqßuehoc cacuilal.
15:31b.PRO.015.031 Li ani narabi lix kßusbal châbil tâcuânk. Ut tâcuânk xnaßaj saß xyânkeb li cuanqueb xnaßleb.
15:32b.PRO.015.032 Li ani incßaß naxqßue saß xchßôl lix kßusbal, aßan xjunes naxtzßektâna rib. Abanan li ani naxqßue saß xchßôl lix kßusbal naxtau xnaßleb.Li ani naxxucua ru li Kâcuaß naxtau xnaßleb. Ut li ani târaj tâqßuehekß xlokßal tento tixcubsi rib.
15:33b.PRO.015.033 Li ani naxxucua ru li Kâcuaß naxtau xnaßleb. Ut li ani târaj tâqßuehekß xlokßal tento tixcubsi rib.
16
16:1b.PRO.016.001 Eb li cristian nequeßxcßûb ru cßaßru nequeßxbânu, abanan li Kâcuaß, aßan yal re ma teßxbânu li cßaßru nequeßxcßûb ru malaj ut incßaß.
16:2b.PRO.016.002 Eb li cristian nequeßxcßoxla nak us chixjunil li nequeßxbânu. Abanan, li Kâcuaß naxnau ma us malaj ut incßaß us li cuan saß lix cßaßuxeb.
16:3b.PRO.016.003 Canab saß rukß li Dios chixjunil li cßaßru nacacßoxla xbânunquil. Ut aßan tâtenkßânk âcue re nak us tat-êlk riqßuin li cßaßru tâbânu.
16:4b.PRO.016.004 Cuan xyâlal nak quixyîb li cßaßak re ru li Dios. Ut quixyîbeb ajcuiß li incßaß useb xnaßleb re nak teßroybeni lix tojbal lix mâqueb.
16:5b.PRO.016.005 Li Kâcuaß xicß narileb li nequeßxkßetkßeti ribeb. Relic chi yâl nak incßaß teßcanâk chi incßaß teßxtoj rix lix mâqueb.
16:6b.PRO.016.006 Riqßuin xbânunquil li yâl ut li châbilal naru nacuyeß li mâc. Ut riqßuin xqßuebal xlokßal li Kâcuaß naru xcanabanquil li mâusilal.
16:7b.PRO.016.007 Nak li Kâcuaß nacuulac chiru li cßaßru nequeßxbânu li cristian, aßan ajcuiß naqßuehoc reheb chixcßambaleb rib saß usilal riqßuineb li xicß nequeßiloc reheb.
16:8b.PRO.016.008 Kßaxal us nak cuânk cßaßru âcue saß tîquilal, usta caßchßin ajcuiß, chiru nak cuânk nabal cßaßru âcue riqßuin balakßic.
16:9b.PRO.016.009 Eb li cristian nequeßxcßoxla li cßaßru nequeßxbânu. Abanan li Kâcuaß yal re ma teßxbânu malaj ut incßaß.
16:10b.PRO.016.010 Li rey moco xjunes ta naâtinac. Li Dios ban nayehoc re cßaßru naxbânu. Ut aßan narakoc âtin saß xyâlal.
16:11b.PRO.016.011 Li ani nabisoc chi tzßakal re ru, aßan naxbânu joß naraj li Kâcuaß. Ut li Kâcuaß naraj nak li cristian teßbisok chi tzßakal re ru.
16:12b.PRO.016.012 Incßaß us chokß reheb li rey xbânunquil li incßaß us xban nak riqßuin xbânunquil li tîquilal xakxôqueb lix cuanquileb.
16:13b.PRO.016.013 Eb li rey nequeßxra li ani nequeßxye li yâl ut nequeßsahoß saß xchßôleb riqßuineb li cuanqueb saß xyâlal.
16:14b.PRO.016.014 Li ani cuan xnaßleb incßaß tixchikß xjoskßil li rey xban nak cui teßxchikß xjoskßil, li rey naru naxtakla xcamsinquileb.
16:15b.PRO.016.015 Li rey naxbânu usilal reheb li nequeßxbânu li cßaßru naraj aßan. Chanchan li hab li naqßuehoc re li acuîmk chi kßanoc.
16:16b.PRO.016.016 Kßaxal us nak cuânk ânaßleb chiru nak cuânk nabal lâ biomal. Kßaxal us nak tâtau xyâlal chiru nak cuânk nabal lâ tumin.
16:17b.PRO.016.017 Li cßaßru nequeßxbânu li tîqueb xchßôl, aßan xcanabanquil li mâusilal. Ut nequeßxqßue retal chi us li cßaßru nequeßxbânu re nak teßxcol rix lix yußameb.
16:18b.PRO.016.018 Li ani naxkßetkßeti rib tâosokß. Ut li ani naxnimobresi rib tâcubsîk xcuanquil.
16:19b.PRO.016.019 Kßaxal us nak takacubsi kib saß xyânkeb li nebaß chiru nak takanimobresi kib saß xyânkeb li cuanqueb xbiomal.
16:20b.PRO.016.020 Li ani naxqßue saß xchßôl li naßleb li naqßueheß re, us tâêlk riqßuin li cßaßru naxbânu. Us xak re li ani naxcßojob xchßôl riqßuin li Kâcuaß.
16:21b.PRO.016.021 Li ani naxnau cßoxlac, “cuan xnaßleb” chanqueb re. Ut nequeßabin chiru xban nak naxnau âtinac chi châbil.
16:22b.PRO.016.022 Li ani cuan xnaßleb naxtau xyußam chi junelic. Ut xqßuebal xnaßlebeb li incßaß nequeßxtau xyâlal, aßan mâcßaß aj e.
16:23b.PRO.016.023 Li ani cuan xnaßleb naxcßoxla chi us li cßaßru naxye. Ut li âtin li naxye na-abîc.
16:24b.PRO.016.024 Li châbil âtin, aßan chanchan li xyaßal cab. Sa xtzacanquil ut naxqßue xcacuilal li katibel.
16:25b.PRO.016.025 Cuanqueb li cuînk nequeßxcßoxla nak us li nequeßxbânu xjuneseb. Abanan li cßaßru nequeßxbânu, aßan ajcuiß li nacßamoc chak re li câmc saß xbêneb.
16:26b.PRO.016.026 Li ani natrabajic, natrabajic xban nak tzacânc naraj. Xban nak cuaßac naraj, cau nacßanjelac.
16:27b.PRO.016.027 Eb li incßaß useb xnaßleb junes mâusilal nequeßxcßoxla xbânunquil. Ra nanak cuiß li râtineb. Chanchan li xam.
16:28b.PRO.016.028 Li incßaß useb xnaßleb nequeßyoßoban plêt. Ut li ani namoloc âtin nequeßxqßueheb saß chßaßajquilal li ramîgueb rib.
16:29b.PRO.016.029 Li ani najoskßoß saß junpât naxbalakßiheb li ras rîtzßin, ut naxcßameb chixbânunquil li incßaß us.
16:30b.PRO.016.030 Eb li incßaß useb xnaßleb nequeßxmutzß li ru nak nequeßoc chixcßoxlanquil chanru nak teßxbânu li mâusilal. Ut nequeßxcßux li reheb nak nequeßxbânu li mâusilal.
16:31b.PRO.016.031 Li ani natîx chi us, kßaxal lokß chokß re. Natîx chi us xban nak cuan saß tîquilal.
16:32b.PRO.016.032 Kßaxal us nak cuânk âcuyum chiru nak cauhak âcuib. Ut kßaxal us nak tânau xcuybal âcuib chiru nak tâcuêchani junak tenamit.Eb li cuînk nequeßxsicß cßaßru teßxbânu riqßuin bûlic. Abanan li Dios, aßan yal re saß xbên chixjunil.
16:33b.PRO.016.033 Eb li cuînk nequeßxsicß cßaßru teßxbânu riqßuin bûlic. Abanan li Dios, aßan yal re saß xbên chixjunil.
17
17:1b.PRO.017.001 Kßaxal us li tzacânc saß nebaßil chi sa saß kachßôl chiru nak yôko chi ninkßeîc rajlal ut yôko chi pletic.
17:2b.PRO.017.002 Junak môs cuan xnaßleb, aßan tâcuânk xcuanquil saß xbên li alalbej mâcßaß xnaßleb ut aßan tâtzßakônk riqßuin li cßaßru cuan re lix patrón saß xyânkeb li ralal xcßajol lix patrón.
17:3b.PRO.017.003 Li oro ut li plata isinbil lix tzßajnil riqßuin xam. Abanan li Kâcuaß narisi li mâusilal saß xchßôleb li cristian.
17:4b.PRO.017.004 Eb li incßaß useb xnaßleb nequeßxpâb chixjunil li incßaß us nequeßrabi. Ut eb laj ticßtiß nequeßxpâb li moco yâl ta li nayeheß reheb.
17:5b.PRO.017.005 Li ani nequeßhoboc reheb li nebaß, aß li Dios li quiyîban reheb nequeßxhob. Ut li ani nasahoß saß xchßôl chirilbal li raylal nequeßxcßul, aßan incßaß tâcanâk chi incßaß teßxtoj xmâc.
17:6b.PRO.017.006 Lix lokßaleb li ac tîxeb, aßaneb li ri. Ut lix lokßaleb li alalbej cßajolbej, aßaneb lix naß xyucuaßeb.
17:7b.PRO.017.007 Incßaß us chokß reheb li mâcßaß xnaßleb nak teßxnimobresi ribeb chi âtinac. Joßcan ajcuiß li cuînk li cuan xcuanquil, incßaß us cui naticßtißic.
17:8b.PRO.017.008 Li tuminânc u kßaxal terto xtzßak chiruheb li cßaynakeb chi tuminac u xban nak riqßuin aßan us nequeßel riqßuin chixjunil li nequeßxbânu.
17:9b.PRO.017.009 Li ani incßaß naâtinac chirix lix paltil li ramîg nacßutun nak naxra li ramîg. Ut li ani naâtinac chirix lix paltil naxqßue chßaßajquilal saß xyânkeb li ramîg.
17:10b.PRO.017.010 Li ani cuan xnaßleb naxqßue retal lix kßusbal. Aßut li mâcßaß xnaßleb usta tâqßue jun cientak lix lôb incßaß naxtau xyâlal.
17:11b.PRO.017.011 Li incßaß useb xnaßleb junes sicßoc plêt nequeßxbânu. Kßaxal ra li tojba mâc tâchâlk saß xbêneb.
17:12b.PRO.017.012 Kßaxal us nak tâcßul jun li oso yô xjoskßil li qui-elkßâc li ral, chiru nak tâchßic âcuib riqßuin jun li incßaß naxnau xyâlal xban nak kßaxal ra cuißchic tâcßul.
17:13b.PRO.017.013 Junelic cuânk li mâusilal saß lix jun cablal li ani naxbânu mâusilal re li nabânun usilal re.
17:14b.PRO.017.014 Li xtiquibanquil jun li plêt chanchan xtebal jun rok li haß xban nak junpât naniman ru. Joßcan nak kßaxal us chokß êre nak incßaß têchßic êrib saß li plêt.
17:15b.PRO.017.015 Incßaß us xyebal nak mâcßaßeb xmâc li nequeßxbânu li incßaß us. Ut incßaß ajcuiß us nak teßxye nak cuanqueb xmâc li mâcßaßeb xmâc. Li cuib chi naßleb aßin xicß naril li Kâcuaß.
17:16b.PRO.017.016 ¿Cßaßru aj e nak cuânk xtumin li mâcßaß xnaßleb? Mâcßaß aj e xban nak moco naru ta tixlokß xnaßleb riqßuin lix tumin.
17:17b.PRO.017.017 Li châbil amigo junelic narahoc, ut tixcßojob âchßôl nak yôkat chi cßuluc raylal joß junak tzßakal asbej.
17:18b.PRO.017.018 Li ani mâcßaß xnaßleb saß junpât naxcßûluban saß xbên xtojbal xcßas li ramîg chi incßaß naxcßoxla chi us.
17:19b.PRO.017.019 Li ani nacuulac chiru pletic naxra li mâc. Li ani naxnimobresi rib yô chixbokbal raylal saß xbên.
17:20b.PRO.017.020 Li incßaß useb xnaßleb mâ jokße teßxtau li us. Ut li ani nacuulac chiru balakßic riqßuin li cßaßru naxye naxbok chßaßajquilal saß xbên.
17:21b.PRO.017.021 Junak cuînk cuan ralal mâcßaß xnaßleb junelic ra saß xchßôl. Mâcßaß sahil chßôlej chokß re junak li yucuaßbej cuan junak ralal incßaß naxtau xyâlal.
17:22b.PRO.017.022 Junak cristian sa saß xchßôl, aßan naxqßue sahil chßôlej joß li châbil ban. Abanan junak cristian ra saß xchßôl, aßan naxqßue xrahil xchßôl li ras rîtzßin joß junak yajel.
17:23b.PRO.017.023 Eb li incßaß useb xnaßleb nequeßtuminâc ru chi mukmu re xsachbal xcuanquil li tîquilal.
17:24b.PRO.017.024 Li cuan xnaßleb junelic yô chixcßoxlanquil chanru nak tixtau xtzßakob lix naßleb. Abanan li incßaß naxtau xnaßleb moco chßolchßo ta ru li cßaßru naxbânu.
17:25b.PRO.017.025 Li alalbej li incßaß naxtau xnaßleb, aßan naxqßue xjoskßileb ut xrahil xchßôleb lix naß xyucuaß.
17:26b.PRO.017.026 Relic chi yâl nak incßaß us nak teßxye nak cuan xmâc li mâcßaß xmâc. Ut incßaß ajcuiß us nak teßxqßue saß raylal li nequeßtaklan saß xyâlal.
17:27b.PRO.017.027 Eb li cuan xnaßlebeb incßaß nequeßcuulac chiruheb âtinac. Ut li ani naxnau cßoxlac incßaß najoskßoß saß junpât.Nequeßxye nak li incßaß naxtau xyâlal cuan xnaßleb cui incßaß naâtinac. Nequeßxye nak naxnau cßoxlac cui mâcßaß naxye.
17:28b.PRO.017.028 Nequeßxye nak li incßaß naxtau xyâlal cuan xnaßleb cui incßaß naâtinac. Nequeßxye nak naxnau cßoxlac cui mâcßaß naxye.
18
18:1b.PRO.018.001 Li ani naxsicß li us chokß re xjunes rib, incßaß naxcßûluban li châbil naßleb naqßueheß re.
18:2b.PRO.018.002 Li mâcßaß xnaßleb incßaß naraj xtzolbal rib. Li cßaßru nacuulac chiru, aßan xserakßinquil li cßaßru naxcßoxla xjunes.
18:3b.PRO.018.003 Li ani naxbânu mâusilal naxcßut xxutân. Ut li ani naxnimobresi rib narisi xlokßal xjunes rib.
18:4b.PRO.018.004 Li châbil âtin li naxye li cuînk li cuan xnaßleb, aßan chanchan li yußam haß li nabêc rok ut incßaß nachakic.
18:5b.PRO.018.005 Incßaß us xyebal nak mâcßaßeb xmâc li incßaß useb xnaßleb. Incßaß us xqßuebal li mâc saß xbêneb li mâcßaß xmâc.
18:6b.PRO.018.006 Li mâcßaß xnaßleb naxchßic rib saß raylal riqßuin li cßaßru naxye. Ut riqßuin li âtin li naxye naxtzßâma xlob.
18:7b.PRO.018.007 Li âtin li naxye li mâcßaß xnaßleb, aßan li nasachoc re. Li âtin li naxye, aßan chanchan jun raßal chokß re.
18:8b.PRO.018.008 Li ticßtiß, aßan chanchan li cocß cab chiruheb li nequeßcuulac chiru ticßtißic chirix li ras rîtzßin. Abanan ra nanak cuiß li cßaßru nequeßxye.
18:9b.PRO.018.009 Li incßaß naraj trabajic, aßan juntakßêt riqßuin li nasachoc.
18:10b.PRO.018.010 Kßaxal lokß xcßabaß li Kâcuaß ut kßaxal nim xcuanquil. Caßaj cuiß riqßuin aßan nequeßxic chixsicßbal lix colbaleb li tîqueb xchßôl.
18:11b.PRO.018.011 Eb li biom nequeßxcßoxla nak lix biomaleb naru nacoloc reheb. Nequeßxcßoxla nak lix biomaleb, aßan chanchan jun li tzßac li najt xteram re teßxcol cuiß ribeb.
18:12b.PRO.018.012 Li ani naxnimobresi rib xjunes naxsach rib. Ut li ani naxcubsi rib naqßueheß xlokßal.
18:13b.PRO.018.013 Xutânal na-el li mâcßaß xnaßleb nak naxsume li âtin chi toj mâjiß narabi li cßaßru tâyehekß re.
18:14b.PRO.018.014 Li ani yaj tixcacuubresi xchßôl. Aßan tâtenkßânk re chi cacuûc. Abanan junak li yaj incßaß cau xchßôl, ¿ani târûk tâtenkßânk re chi cacuûc?
18:15b.PRO.018.015 Li cuanqueb xnaßleb ut li sêbeb xchßôl nequeßxsicß xtzßakob lix naßleb ut nequeßxtau.
18:16b.PRO.018.016 Riqßuin junak li mâtan li tâsi, naru naqßueheß âcue li cßaßru tâtzßâma. Ut naru nacat-oc chi âtinac riqßuineb li cuanqueb saß xcuanquil.
18:17b.PRO.018.017 Li ani nacuulac xbên cua chixyebal nak mâcßaß xmâc, nacßutun nak mâcßaß xmâc toj nak nacuulac li jun chic li yô chi jitoc re. Aßan nayehoc re nak cuan xmâc.
18:18b.PRO.018.018 Riqßuin bûlic naru teßxyîb ru lix chßaßajquilal li yôqueb chi pletic. Aßan naru tixrak li plêt usta cuanqueb xcuanquil li yôqueb chi pletic.
18:19b.PRO.018.019 Junak asbej tâhobekß, aßan li kßaxal cuißchic tâjoskßok. Tâcacuûk xchßôl joß junak li tenamit cau rib. Mâ ani târûk tâtenkßânk re xban nak kßaxal cau lix chßôl joß li chßîchß li natzßapoc re li puerta.
18:20b.PRO.018.020 Li ani tââtinak châbil, châbil ajcuiß tixcßul. Li ani incßaß us tââtinak, incßaß ajcuiß us li cßaßru tixcßul.
18:21b.PRO.018.021 Li ani châbil naâtinac, cuânk xyußam. Ut li ani incßaß us tââtinak tixbok li câmc saß xbên. Li ani nequeßcuulac chiru âtinac chi nabal, teßxcßul lix tojbal rix.
18:22b.PRO.018.022 Li ani naxtau rixakil naxtau li us. Ut naxtau ajcuiß rusilal li Dios.
18:23b.PRO.018.023 Li nebaß naâtinac riqßuin kßunil âtin re nak tâilekß xtokßobâl ru. Abanan li biom saß kßetkßetil nachakßoc.Cuan amigo incßaß chßaßaj nak nequeßxyôb junak chßaßajquilal. Abanan cuan li tzßakal amigo kßaxal cuißchic châbil chiru junak asbej.
18:24b.PRO.018.024 Cuan amigo incßaß chßaßaj nak nequeßxyôb junak chßaßajquilal. Abanan cuan li tzßakal amigo kßaxal cuißchic châbil chiru junak asbej.
19
19:1b.PRO.019.001 Kßaxal us li cuânc saß tîquilal usta nebaßako chiru nak incßaß takatau kanaßleb ut tâcuulak chiku ticßtißic.
19:2b.PRO.019.002 Junak cristian mâcßaß xnaßleb incßaß naxcßoxla chi us li cßaßru naxbânu. Xban nak naxbânu saß junpât aßan naqßuehoc re chi mâcobc.
19:3b.PRO.019.003 Eb li cristian nequeßxtzßek rib xjuneseb rib xban li mâusilal nequeßxbânu. Abanan eb aßan nequeßxye nak aß li Kâcuaß cuan re nak joßcan nequeßxcßul.
19:4b.PRO.019.004 Li ani cuan xbiomal cuan nabal li ramîg. Abanan li nebaß incßaß nacuan ramîg xban nak mâcßaß cuan re.
19:5b.PRO.019.005 Li ani naxic chi yehoc ticßtiß chiru laj rakol âtin tixcßul xtojbal xmâc. Ut mâcßaß naru tixcol cuiß rib.
19:6b.PRO.019.006 Nabaleb nequeßraj nak teßuxk usilal reheb xbaneb li cuanqueb xcuanquil xban nak nasihin. Nabaleb nequeßxcßam rib saß amiguil riqßuin li ani nasihin.
19:7b.PRO.019.007 Eb li nebaß nequeßtzßektânâc xbaneb li rechßalal. ¿Ma tojaß ta chic li ramîg incßaß teßtzßektânânk reheb? Usta nequeßxtzßâma usilal chiruheb, abanan eb aßan mâcßaß nequeßraj re.
19:8b.PRO.019.008 Li ani naxtau xnaßleb naxbânu li us xban nak naxra rib. Li ani naxqßue xlokßal li naßleb li naxtzol, us na-el riqßuin li naxbânu.
19:9b.PRO.019.009 Li ani naxic chi yehoc ticßtiß chiru laj rakol âtin tixcßul xtojbal xmâc. Li ani naticßtißic, aß li câmc naroybeni.
19:10b.PRO.019.010 Eb li mâcßaßeb xnaßleb moco xcßulubeb ta nak tâcuânk xbiomaleb. Joßcan ajcuiß eb li môs. Moco xcßulubeb ta nak teßtaklânk saß xbêneb li cuanqueb xcuanquil.
19:11b.PRO.019.011 Li ani naxnau cßoxlac, naxnau xcuybal rib ut incßaß najoskßoß saß junpât. Ut lix lokßal, aßan nak incßaß naxqßue saß xchßôl nak nabânûc mâusilal re.
19:12b.PRO.019.012 Nak najoskßoß li rey, chanchan nak najoskßoß li cakcoj. Abanan nak naxbânu junak usil aßan chanchan li hab li naxtßakresi li acuîmk.
19:13b.PRO.019.013 Junak li alalbej incßaß naxtau xyâlal, aßan jun rahil chßôlej chokß re lix yucuaß. Ut junak li ixakilbej junes chßilânc naxbânu, aßan chanchan li oques li na-oc saß cab rajlal.
19:14b.PRO.019.014 Riqßuineb li naßbej yucuaßbej naru nakacßul kajun cablal ut kabiomal. Abanan junak li châbil ixakilbej, caßaj cuiß li Dios naru naqßuehoc re.
19:15b.PRO.019.015 Li ani incßaß nacuulac chiru trabajic, junes cuârc naraj. Ut li ani incßaß nacßanjelac, naxcuy xtzßocajic xban nak mâcßaß xcua.
19:16b.PRO.019.016 Li ani naxbânu li naxye saß lix chakßrab li Dios, aßan naxcol rix lix yußam. Ut li ani naxtzßektâna lix chakßrab li Dios, aßan tâcâmk.
19:17b.PRO.019.017 Li ani naxbânu usilal reheb li nebaß, chanchan ajcuiß re li Kâcuaß yô chixbânunquil. Ut li Kâcuaß tâqßuehok rêkaj re.
19:18b.PRO.019.018 Nak toj naru xkßusbaleb li cocßal, us xkßusbaleb xban nak cui incßaß nacakßuseb naru nequeßxic saß xbehil li câmc.
19:19b.PRO.019.019 Li ani kßaxal cuißchic najoskßoß, tento tixcßul li raylal naxbok saß xbên. Incßaß us xcolbal rix xban nak cui tâcol rix, tâcßâyk xbânunquil.
19:20b.PRO.019.020 Kßaxal us nak têcßûluban lê naßleb li tâqßuehekß êre ut têqßue saß êchßôl lê kßusbal. Chi joßcan cuânk ênaßleb toj saß êtîxilal.
19:21b.PRO.019.021 Eb li cristian nabal li cßaßak re ru nequeßxcßûb ru. Abanan caßaj cuiß li Dios yal re ma tâuxmânk chixjunil li nequeßxcßûb ru.
19:22b.PRO.019.022 Cuan xsahil xchßôleb li nequeßuxtânan u. Joßcan nak kßaxal us li nebaßil chiru li balakßic.
19:23b.PRO.019.023 Li ani naxxucua ru li Kâcuaß cuan xyußam. Junelic sa saß xchßôl ut incßaß nachal li chßaßajquilal saß xbên.
19:24b.PRO.019.024 Li incßaß nacuulac chiru cßanjelac naxchßic li rukß saß li plato. Abanan chi moco li tzacaêmk naraj xqßuebal saß re.
19:25b.PRO.019.025 Riqßuin lix kßusbal li incßaß us xnaßleb, nequeßxtzol ribeb li cubenakeb xcuanquil, usta mâcuaß aßan li yô xkßusbal. Joßcan ajcuiß li cuan xnaßleb. Naxqßue saß xchßôl lix kßusbal.
19:26b.PRO.019.026 Junak li alalbej narelkßa cßaßru re lix yucuaß ut narâlina lix naß, aßan kßaxal yibru ut xutânal tâêlk.
19:27b.PRO.019.027 Ex cualal incßajol, canabomak rabinquil li naßleb incßaß us, li na-isin êre riqßuin li châbil naßleb.
19:28b.PRO.019.028 Li naxic chi yehoc ticßtiß chiru laj rakol âtin, aßan incßaß naxqßue xcuanquil li tîquilal. Ut li incßaß useb xnaßleb junes mâusilal nequeßcuulac chiru xbânunquil.Ac cauresinbil chak li rakba âtin chokß reheb li nequeßhoboc. Ut ac cauresinbil ajcuiß li tzßûm chokß reheb li incßaß nequeßraj xtaubal xnaßleb.
19:29b.PRO.019.029 Ac cauresinbil chak li rakba âtin chokß reheb li nequeßhoboc. Ut ac cauresinbil ajcuiß li tzßûm chokß reheb li incßaß nequeßraj xtaubal xnaßleb.
20
20:1b.PRO.020.001 Li na-ucßac vino nayiboß ru lix naßleb. Ut li na-ucßac re li haß li nacaltesin nasach xnaßleb. Li ani nabânun re chi joßcan, aßan mâcßaß xnaßleb.
20:2b.PRO.020.002 Nak najoskßoß li rey, aßan chanchan nak najoskßoß li cakcoj. Li ani naxchikß xjoskßil li rey naxqßue xyußam saß xiu.
20:3b.PRO.020.003 Li ani incßaß napletic, aßan jun lokßal chokß re. Abanan li ani mâcßaß xnaßleb, junes ticoc plêt naxbânu.
20:4b.PRO.020.004 Li ani incßaß nacuulac chiru cßanjelac incßaß na-au saß xkßehil li âuc. Abanan nak nacuulac xkßehil li kßoloc naxic chi kßoloc. Mâcßaß naxtau xban nak incßaß nacßanjelac.
20:5b.PRO.020.005 Li châbil naßleb li cuan riqßuin junak cuînk incßaß nacßutun. Chanchan li haß cham cuan chßaßaj risinquil. Abanan li ani sêb xchßôl tixnau xqßuebal retal li châbil naßleb cuan riqßuin.
20:6b.PRO.020.006 Nabaleb li cristian nequeßxye nak châbileb. Abanan junak li châbil cristian, chßaßaj xtaubal.
20:7b.PRO.020.007 Us xak reheb li alal cßajolbej li xeßcuan xnaß xyucuaß saß tîquilal ut saß châbilal.
20:8b.PRO.020.008 Nak junak li rey nachunla saß li raklebâl âtin, yal riqßuin rilbal li junjûnk naxqßue retal ani cuan xmâc.
20:9b.PRO.020.009 Mâ ani naru nayehoc re nak tzßakal re ru li râm. Incßaß naru naxye nak mâcßaß chic li mâc riqßuin.
20:10b.PRO.020.010 Li Dios xicß naril li ani nabisoc chi incßaß tzßakal re ru.
20:11b.PRO.020.011 Usta toj sâj junak, abanan nacßutun chanru lix naßleb riqßuin lix yehom xbânuhom.
20:12b.PRO.020.012 Li Kâcuaß quixqßue li kaxic re nak to-abînk ut quixqßue ajcuiß li xnakß ku re nak to-ilok.
20:13b.PRO.020.013 Mênumsi li cutan chi cuârc xban nak naru texcanâk saß nebaßil. Aj-ajak ban êru chi cßanjelac re nak cuânk nabal lê tzacaêmk.
20:14b.PRO.020.014 Laj lokßonel naxye: “Incßaß us lâ cßay.” Abanan nak ac x-el riqßuin laj cßay naxye nak us li xlokß.
20:15b.PRO.020.015 Li ani naxnau xqßuebal châbil naßleb kßaxal cuißchic lokß chiru li oro ut li tertôquil pec.
20:16b.PRO.020.016 Li ani tixsume xtojbal xcßas junak incßaß naxnau ru, isihomak li rakß ut têqßue chokß prenda.
20:17b.PRO.020.017 Li ani natzacan riqßuin balakßic, sa nak naxtzaca. Abanan mokon raylal tâchâlk saß xbên. Chanchan yô chi tzacânc chßochß.
20:18b.PRO.020.018 Li cßaßru naxcßûb ru junak, us na-el xban nak naxqßue saß xchßôl li châbil naßleb qßuebil re. Joßcan nak têcßoxla chi us nak têtiquib junak plêt.
20:19b.PRO.020.019 Li ani nacuulac chiru moloc âtin naxye resil li cßaßru cuan chi mukmu. Joßcan nak mêjunaji êrib riqßuineb li nequeßcuulac chiru jaloc âtin.
20:20b.PRO.020.020 Li ani naxtzßektâna lix naß xyucuaß kßaxal ra tixcßul nak tâcâmk. Chanchan nak nachup li xam saß kßojyîn.
20:21b.PRO.020.021 Li ani naxtau lix biomal saß junpât chi incßaß xraylal, mokon incßaß tâosobtesîk.
20:22b.PRO.020.022 Mâ jun sut têcßoxla xqßuebal rêkaj li raylal na-ux êre. Canabomak ban saß rukß li Kâcuaß ut aßan tâtenkßânk êre.
20:23b.PRO.020.023 Li bisleb incßaß tzßakal moco us ta. Li Kâcuaß xicß naril nak junak incßaß tzßakal nabisoc.
20:24b.PRO.020.024 Li Kâcuaß, aßan naberesin re li junjûnk. Ut mâ ani nanaßoc re cßaßru nachal saß xbên.
20:25b.PRO.020.025 Xiu xiu chokß re junak cristian xyechißinquil li cßaßak re ru re li Dios cui incßaß tixcßoxla chi us xbên cua. Mâre mokon tixqßue retal nak incßaß târûk chixbânunquil.
20:26b.PRO.020.026 Li rey li cuan xnaßleb narakoc âtin saß xbêneb li incßaß useb xnaßleb ut naxqßueheb chixtojbal lix mâqueb.
20:27b.PRO.020.027 Li musikß li quiqßueheß reheb li cristian xban li Dios, aßan nacutanobresin re lix cßaßux li junjûnk. Chanchan jun li lámpara.
20:28b.PRO.020.028 Junak li rey xakxôk saß xnaßaj lix cuanquil cui narahoc ut cui nataklan saß xyâlal.
20:29b.PRO.020.029 Eb li toj sâjeb cuanqueb xlokßal xban nak cuan xmetzßêuheb. Abanan li ac chêqueb cuanqueb xlokßal xban nak cuanqueb xnaßleb.Li mâusilal naru xbanbal riqßuin xcßulbal li raylal. Ut riqßuin xcßulbal li tzßûm naru xjalbal li cßaßux.
20:30b.PRO.020.030 Li mâusilal naru xbanbal riqßuin xcßulbal li raylal. Ut riqßuin xcßulbal li tzßûm naru xjalbal li cßaßux.
21
21:1b.PRO.021.001 Joß nak li Kâcuaß naxberesi li nimaß, joßcan ajcuiß nak naxberesi lix cßaßuxeb li rey.
21:2b.PRO.021.002 Eb li cristian nequeßxcßoxla nak us chixjunil li nequeßxbânu. Abanan li Kâcuaß naxnau ma us malaj ut incßaß us li cuan saß lix cßaßuxeb.
21:3b.PRO.021.003 Chexcuânk saß châbilal ut saß tîquilal xban nak aßan li kßaxal lokß chiru li Dios chiru li cßatbil mayej.
21:4b.PRO.021.004 Li kßetkßetil ut li nimobresînc ib, aßan mâc. Joßcan ajcuiß lix cßaßuxeb li incßaß useb xnaßleb.
21:5b.PRO.021.005 Li ani nequeßxcßoxla chi us li cßaßru nequeßxbânu, us nequeßel riqßuin li cßaßru nequeßxbânu. Abanan li ani incßaß nequeßxcßoxla chi us li cßaßru nequeßxbânu, eb aßan incßaß us nequeßel riqßuin li cßaßru nequeßxbânu.
21:6b.PRO.021.006 Mâcßaß na-oc cuiß li biomal sicßbil riqßuin balakßic. Yal nanumeß. Xban li balakßic nequeßxbânu yôqueb chixbokbal li câmc saß xbêneb.
21:7b.PRO.021.007 Li mâusilal nequeßxbânu li incßaß useb xnaßleb, aßan ajcuiß tâsachok reheb xban nak incßaß nequeßraj cuânc saß tîquilal.
21:8b.PRO.021.008 Li incßaß useb xnaßleb junes mâusilal nequeßxbânu. Abanan li châbileb xnaßleb nequeßxbânu li tîquilal.
21:9b.PRO.021.009 Kßaxal us li cuânc saß junak cab nebaß chiru li cuânc saß junak xnimal ru cab riqßuin junak ixakilbej junes pletic naxbânu.
21:10b.PRO.021.010 Li incßaß useb xnaßleb junes mâusilal nequeßxcßoxla xbânunquil. Ut incßaß nequeßril xtokßobâl ruheb li ras rîtzßin.
21:11b.PRO.021.011 Riqßuin lix kßusbal li incßaß useb xnaßleb nequeßxtzol ribeb li cubenak xcuanquil, usta mâcuaß aßan li yô xkßusbal. Joßcan ajcuiß li cuan xnaßleb. Naxqßue saß xchßôl lix kßusbal.
21:12b.PRO.021.012 Li Dios, aßan tîc xchßôl ut naxnau cßaßru yô chi cßulmânc saß rochocheb li incßaß useb xnaßleb. Joßcan nak naxcanabeb chi osocß.
21:13b.PRO.021.013 Li ani incßaß narabi nak yô chixtzßâmanquil xtenkßanquil li nebaß, joßcan ajcuiß tixcßul aßan. Incßaß tâsumêk nak tixtzßâma xtenkßanquil.
21:14b.PRO.021.014 Li ani nasihin chi mukmu, aßan narisi xjoskßil li yô xjoskßil.
21:15b.PRO.021.015 Li tîquilal naxqßue xsahil xchßôl li tîc xchßôl. Abanan eb li nequeßxbânu mâusilal, nachal li sachecß saß xbêneb.
21:16b.PRO.021.016 Li ani naxcanab xbânunquil li châbil naßleb, tâchâlk li câmc saß xbên.
21:17b.PRO.021.017 Li ani nequeßxcßoxla chirix junes li naxqßue xsahil xchßôleb teßnebaßokß. Joßcan ajcuiß eb li nequeßcuulac chiru rucßbal li vino ut xqßuebal li sununquil ban incßaß teßbiomokß.
21:18b.PRO.021.018 Li tîqueb xchßôl incßaß teßqßuehekß chi cßuluc raylal. Eb li incßaß useb xnaßleb teßqßuehekß chi cßuluc raylal.
21:19b.PRO.021.019 Kßaxal us li cuânc saß chaki chßochß bar mâcßaß cuan chiru li cuânc riqßuin junak ixakilbej junes pletic naxbânu.
21:20b.PRO.021.020 Li ani cuan xnaßleb cuan xbiomal saß li rochoch ut cuan ajcuiß li sununquil ban. Abanan, li mâcßaß xnaßleb yal naxsach lix tumin chi mâcßaß rajbal.
21:21b.PRO.021.021 Li ani naraj cuânc saß tîquilal ut saß châbilal naxtau lix yußam ut lix lokßal.
21:22b.PRO.021.022 Li ani cuan xnaßleb narêchani jun li tenamit cau rib ut naxpoßi li tzßac li sutsu cuiß, li cßojcßôqueb cuiß raj xchßôleb li tenamit.
21:23b.PRO.021.023 Li ani incßaß naâtinac nabal, aßan yô chixcolbal rib chiru li raylal.
21:24b.PRO.021.024 Kßetkßet ut aj hobonel nayeheß reheb li ani nequeßxnimobresi rib, li incßaß nequeßrâtina ras rîtzßin saß xyâlal.
21:25b.PRO.021.025 Li ani incßaß nequeßcßanjelac nequeßcam. Xban nak incßaß nequeßcßanjelac, incßaß nequeßxtzaca li cßaßru nequeßxrahi ru.
21:26b.PRO.021.026 Nequeßxnumsi li cutan chixrabal ru li cßaßak re ru. Abanan li tîqueb xchßôl nequeßsihin. Moco pixeb ta.
21:27b.PRO.021.027 Li Kâcuaß xicß naril lix mayejeb li incßaß useb xnaßleb. ¿Ma tojaß ta chic tixcßul nak teßxqßue chi incßaß useb lix cßaßuxeb?
21:28b.PRO.021.028 Li ani naticßtißic chiru laj rakol âtin tâsachekß ru. Abanan li ani naxye li yâl, xakxo saß xnaßaj li râtin.
21:29b.PRO.021.029 Eb li incßaß useb xnaßleb nequeßxye nak cauheb rib. Abanan li tîqueb xchßôl nequeßxnau cuânc saß tîquilal.
21:30b.PRO.021.030 Chiru li Kâcuaß mâcßaß na-oc cuiß li naßleb re li ruchichßochß.Eb li cuînk nequeßxcauresiheb lix cacuây re nak teßxic chi pletic. Abanan, aß li Kâcuaß, aßan li naqßuehoc reheb chi numtâc saß xbêneb li tenamit.
21:31b.PRO.021.031 Eb li cuînk nequeßxcauresiheb lix cacuây re nak teßxic chi pletic. Abanan, aß li Kâcuaß, aßan li naqßuehoc reheb chi numtâc saß xbêneb li tenamit.
22
22:1b.PRO.022.001 Kßaxal us nak tâabîk resil nak châbil xnaßleb junak chiru nak cuânk nabal lix biomal. Kßaxal us nak tâqßuehekß xlokßal chiru nak cuânk nabal lix oro ut lix plata.
22:2b.PRO.022.002 Li biom ut li nebaß juntakßêteb xban nak li Dios quiyîban reheb.
22:3b.PRO.022.003 Eb li cuanqueb xnaßleb nequeßxqßue retal li mâusilal ut nequeßxcol ribeb chiru. Abanan eb li mâcßaßeb xnaßleb nequeßxcßul li raylal nachal saß xbêneb xban nak incßaß nequeßxnau xqßuebal retal.
22:4b.PRO.022.004 Li ani naxcubsi rib ut naxxucua ru li Kâcuaß, aßan tixcßul chokß xkßajcâmunquil lix yußam, lix biomal ut lix lokßal.
22:5b.PRO.022.005 Junes raylal nequeßxcßul li incßaß useb xnaßleb. Abanan li nequeßxbânu cuênt riqßuin lix yußameb incßaß nequeßxcßul chi joßcan.
22:6b.PRO.022.006 Nak toj coqßueb li cocßal, us xcßutbal chiruheb chanru li cuânc saß tîquilal ut nak ac xeßnînkan incßaß teßxcanab xbânunquil.
22:7b.PRO.022.007 Eb li biom nequeßnumta saß xbêneb li nebaß. Ut li ani natoßonin riqßuin li cuan xtumin, chanchan chic xmôs nacana cuiß.
22:8b.PRO.022.008 Li ani naxbânu mâusilal, mâusilal ajcuiß tixcßul. Ut tâcuulak xkßehil nak incßaß chic târûk tixcßutbesi lix joskßil.
22:9b.PRO.022.009 Li ani natokßoban u tâosobtesîk xban nak tixqßueheb xtzacaêmk li mâcßaß cuan reheb.
22:10b.PRO.022.010 Isihomakeb saß êyânk li nequeßhoboc. Chi joßcan mâcßaßak chic pletic ut hoboc saß êyânk.
22:11b.PRO.022.011 Li ani nacuan saß tîquilal ut châbil naâtinac, li rey tixcßam rib saß amiguil riqßuin.
22:12b.PRO.022.012 Li Kâcuaß junelic na-iloc reheb li cuanqueb xnaßleb. Ut naxcßut nak moco yâl ta li nequeßxye li nequeßticßtißic.
22:13b.PRO.022.013 Li ani incßaß naraj trabajic naxsicß xyâlal chanru nak incßaß nacßanjelac. Naxye nak incßaß naru naxic chi trabajic xban nak cuan jun li cakcoj saß be naru nacamsîc xban.
22:14b.PRO.022.014 Li cßaßru naxye li ixk incßaß us xnaßleb, aßan chanchan jun li jul cham ut aran nequeßtßaneß li nequeßtzßektânâc xban li Kâcuaß.
22:15b.PRO.022.015 Eb li cocßal nequeßxbânu li incßaß us xban nak mâcßaßeb xnaßleb. Abanan cui teßqßuehekß chi tzßûm teßxtau xnaßleb.
22:16b.PRO.022.016 Tâcuulak xkßehil nak tânebaßokß li ani nabiomoß xban xrahobtesinquil li nebaß. Ut li ani naxqßue xtumin re li biom tâcanâk saß nebaßil.
22:17b.PRO.022.017 Cheqßuehak retal li nequeßxye li cuanqueb xnaßleb. Ut cheqßuehak retal chi us li cßaßru nincßut chêru.
22:18b.PRO.022.018 Kßaxal us nak tâcanâk saß lê chßôl li cßaßru têtzol. Chi joßcan naru têye re jalan li cßaßru xetzol.
22:19b.PRO.022.019 Nacuaj xqßuebal ênaßleb anakcuan re nak tênau ut re ajcuiß nak têcacuubresi êchßôl riqßuin li Kâcuaß.
22:20b.PRO.022.020 Lâin xintzßîba lajêb xcaßcßâl chi naßleb re nak têtzol êrib ut têtau ênaßleb.
22:21b.PRO.022.021 Aßin yôquin chixyebal êre re nak tênau xyâlal ut re ajcuiß nak tênau xsumenquil li cßaßru tâpatzßekß êre.
22:22b.PRO.022.022 Li xbên naßleb, aßan aßin: Mêrelkßa li cßaßru reheb li nebaß yal xban nak nebaßeb. Chi moco têrahobtesiheb nak yôk chi rakecß âtin saß xbêneb yal xban nak incßaß naru teßxcol ribeb.
22:23b.PRO.022.023 Li Kâcuaß, aßan tâcolok reheb li nebaß ut tixrahobtesiheb li nequeßrahobtesin reheb li nebaß.
22:24b.PRO.022.024 Li xcab li naßleb, aßan aßin: Incßaß têcßam êrib saß amiguil riqßuineb laj plêt, chi moco têcßam êrib riqßuineb li chßinpoßeb.
22:25b.PRO.022.025 Mâre têtzol êre lix naßlebeb aßan ut incßaß chic usak lê naßleb.
22:26b.PRO.022.026 Li rox li naßleb, aßan aßin: Mêcßuluban saß êbên xtojbal xcßas jalan cristian.
22:27b.PRO.022.027 Cui lâex incßaß naru têtoj li cßas, naru nequeßxcßam lê cuarib re xtojbal li cßas.
22:28b.PRO.022.028 Li xcâ li naßleb, aßan aßin: Mêjal xnaßaj li nubâl li ac qßuebil xbaneb lê xeßtônil yucuaß.Li roß li naßleb, aßan aßin: Li ani naxnau cßanjelac chi châbil, aßan tâcßanjelak riqßuineb li rey. Moco riqßuin ta yalak ani tâtrabajik.
22:29b.PRO.022.029 Li roß li naßleb, aßan aßin: Li ani naxnau cßanjelac chi châbil, aßan tâcßanjelak riqßuineb li rey. Moco riqßuin ta yalak ani tâtrabajik.
23
23:1b.PRO.023.001 Li xcuak li naßleb, aßan aßin: Nak tatbokekß chi cuaßac riqßuin junak cuînk nim xcuanquil, tâcßoxla chi us ani aj iqßuin yôcat chi cuaßac.
23:2b.PRO.023.002 Matcuaßac chi nabal usta kßaxal tattzßocâk.
23:3b.PRO.023.003 Mâra ru li châbil tzacaêmk cuan saß lix mêx, xban nak mâre re âbalakßinquil nak xqßue.
23:4b.PRO.023.004 Li xcuuk li naßleb, aßan aßin: Mêtacuasi êrib chixsicßbal lê biomal chi moco chi xic êchßôl chirix li cßaßru cuan êre.
23:5b.PRO.023.005 Lâex têqßue retal nak li biomal mâcßaß na-oc cuiß. Saß junpât na-osoß. Chanchan nak narupupic li cßuch.
23:6b.PRO.023.006 Li xcuakxak li naßleb, aßan aßin: Incßaß texxic chi cuaßac riqßuineb li pixeb, chi moco têra ru lix châbil tzacaêmk.
23:7b.PRO.023.007 Eb aßan nequeßxbok chi cuaßac ut nequeßxye êre “Ocankex, cuaßinkex”. Abanan moco yâl ta li nequeßxye. Incßaß nequenau cßaßru cuan saß xchßôleb.
23:8b.PRO.023.008 Têxaßcua li cßaßru xetzaca ut mâcßaß aj e nak xeye châbil âtin reheb.
23:9b.PRO.023.009 Li xbele li naßleb, aßan aßin: Incßaß têqßue xnaßleb li incßaß nequeßxtau xyâlal, xban nak teßxseße li châbil naßleb li tâqßuehekß reheb.
23:10b.PRO.023.010 Li xlaje li naßleb, aßan aßin: Incßaß têjal xnaßaj li nubâl li ac qßuebil najter, chi moco têchap xchßochßeb li mâcßaßeb xnaß xyucuaß,
23:11b.PRO.023.011 xban nak eb aßan cuan Jun cau rib nacoloc reheb. Ut Aßan târakok âtin saß êbên.
23:12b.PRO.023.012 Li xjunlaju li naßleb, aßan aßin: Qßuehomak êchßôl chixqßuebal retal lê tijbal ut têrabi li naßleb li tâqßuehekß êre.
23:13b.PRO.023.013 Li xcablaju li naßleb, aßan aßin: Junelic têkßus li sâj al. Cui têqßue cuib oxibak lix tzßûm, aßan incßaß tâcâmk xban.
23:14b.PRO.023.014 Têqßue chi tzßûm. Chi joßcan yôkex chixcolbal chiru li sachc.
23:15b.PRO.023.015 Ex cualal incßajol, nak têtau lê naßleb, kßaxal cuißchic tâsahokß inchßôl lâin.
23:16b.PRO.023.016 Cßajoß nak tâsahokß saß inchßôl nak tincuabi nak yôkex chi âtinac saß tîquilal.
23:17b.PRO.023.017 Mêra ru li mâusilal li nequeßxbânu eb laj mâc. Junelic ban chexucua ru li Dios.
23:18b.PRO.023.018 Cui têbânu aßan, us tex-êlk riqßuin li cßaßru têbânu ut têcßul li cßaßru yôquex chiroybeninquil.
23:19b.PRO.023.019 Abihomak, ex cualal incßajol. Chicuânk ênaßleb ut qßuehomak êchßôl chi cuânc saß tîquilal.
23:20b.PRO.023.020 Incßaß têcßam êrib riqßuineb li nequeßcala. Ut mêbânu êre joß nequeßxbânu li nequeßnum-ucßac ut nequeßnumcuaßac.
23:21b.PRO.023.021 Eb li nequeßcala ut eb li nequeßnum-ucßac nequeßnumcuaßac teßcanâk chi mâcßaß cuanqueb re. Ut eb li incßaß nequeßraj cßanjelac, teßcanâk chi mâcßaß rakßeb.
23:22b.PRO.023.022 Chex-abînk chiru lê yucuaß xban nak cui ta mâcßaß aßan, mâcßaßex ajcuiß raj lâex. Mêtzßektâna lê naß nak ac xchecoß. Cheqßue ban xlokßal.
23:23b.PRO.023.023 Li naßleb ut lix yâlal ut li kßusecß kßaxal terto xtzßak. Mêcanab chi numecß yal chi joßcan.
23:24b.PRO.023.024 Cßajoß nak tâsahokß saß xchßôl junak yucuaßbej nak cuânk junak ralal châbil ut cuânk xnaßleb. Cuan cßaßut nak sahak saß xchßôl riqßuin.
23:25b.PRO.023.025 Cheqßuehak biß chi sahocß saß xchßôleb lê naß êyucuaß. Junelic cheßsahokß saß xchßôleb êriqßuin.
23:26b.PRO.023.026 Ex cualal incßajol, cheqßuehak êchßôl chirabinquil li cßaßru tinye êre. Ut chebânuhak li us joß ninbânu lâin.
23:27b.PRO.023.027 Mêqßue êrib chixbalakßi li ixk li incßaß us xnaßleb. Ut mêqßue êrib chixbalakßi li ixk li naxcßayi rib xban nak eb li ixk aßan chanchaneb li chamal jul li naru textßanekß cuiß.
23:28b.PRO.023.028 Eb li ixk aßan chanchaneb laj êlkß yôqueb chixqßuebal retal jokße naru teßxqßue chi tßanecß li cuînk. Ut nabaleb li cuînk nequeßxqßue chi sachc.
23:29b.PRO.023.029 ¿Aniheb li teßcßuluk re li raylal? ¿Aniheb li teßcßuluk re li chßaßajquilal? ¿Aniheb li nequeßpletic? Ut, ¿aniheb li nequeßyâbac? ¿Aniheb li nequeßtochßeß chi mâcßaß rajbal? Ut, ¿aniheb li cak cak nequeßiloc?
23:30b.PRO.023.030 Aßan eb li junelic yôqueb chi calâc, li incßaß nequeßxcanab ucßac vino. Junelic yôqueb chixsicßbal jalan chic haß re teßcalâk.
23:31b.PRO.023.031 Abanan lâex, ex cualal incßajol, mêqßue êrib chi âlêc xban li vino, usta cak cak ru nak na-oc saß li secß. Usta sa rucßbal, mêra ru.
23:32b.PRO.023.032 Cui têrucß li vino, aßan naqßuehoc raylal. Chanchan natißoc li cßantiß.
23:33b.PRO.023.033 Nak ac xerucß li vino, texqßue chi rilbal cßaßak re ru incßaß us ut tex-oc chi âtinac yibru aj âtin xban nak incßaß chic jultic êre.
23:34b.PRO.023.034 Têrecßa nak chanchan nak yocyôquex saß junak jucub saß xbên li palau. Malaj ut têrecßa nak chanchan nak cuanquex chak saß rußuj junak li cheß najt xteram.Ut têye: —Xineßxsacß ut incßaß xcuecßa. Xineßxsacß ut incßaß xinqßue retal jokße xineßxsacß. Nak tâaj cuu, tinxic cuißchic chi ucßac, chaßkex.
23:35b.PRO.023.035 Ut têye: —Xineßxsacß ut incßaß xcuecßa. Xineßxsacß ut incßaß xinqßue retal jokße xineßxsacß. Nak tâaj cuu, tinxic cuißchic chi ucßac, chaßkex.
24
24:1b.PRO.024.001 Mêra ru li mâusilal li nequeßxbânu li incßaß useb xnaßleb. Ut mêrahi ru cuânc saß xyânkeb.
24:2b.PRO.024.002 Xban nak eb aßan junes elkßac nequeßxcßoxla. Ut junes yibru aj âtin nequeßâtinac.
24:3b.PRO.024.003 Li ani cuan xnaßleb naxcßoxla chi us chanru nak tixyîb li rochoch. Xban nak sêb xchßôl naxxakab lix cimiento saß xnaßaj.
24:4b.PRO.024.004 Xban nak cuan xnaßleb naxqßue nabal li cßaßak re ru chßinaßuseb ut li terto xtzßak saß li rochoch.
24:5b.PRO.024.005 Kßaxal us nak cuânk xnaßleb chiru nak cuânk xcuanquil.
24:6b.PRO.024.006 Li ani naxic chi pletic toj naxcßûb ru chanru tixbânu. Cui cuan li cßaßru târêchani, aßan xban nak quixcßuluban li naßleb li quiqßueheß re xbaneb nabal laj qßuehol naßleb.
24:7b.PRO.024.007 Li incßaß naxtau xyâlal incßaß naxnau cßaßru tixsume cuiß nak cuan chiru laj rakol âtin xban nak mâcßaß xnaßleb.
24:8b.PRO.024.008 Li ani junes li incßaß us naxcßoxla xbânunquil, “aßan incßaß us xnaßleb” tâyehekß re.
24:9b.PRO.024.009 Lix cßaßux li mâcßaß xnaßleb, aßan mâc. Xicß na-ileß xbaneb li cristian li nahoboc.
24:10b.PRO.024.010 Cui nachßinan âchßôl nak cuancat saß chßaßajquilal, aßan naraj naxye nak mâcßaß xcacuilal âchßôl.
24:11b.PRO.024.011 Chetenkßaheb li mâcßaßeb xmâc re nak naru teßxcol rib li ac tenebanbil câmc saß xbêneb. Checoleb rix li ac oc re xcamsinquileb.
24:12b.PRO.024.012 Usta tâye nak mâcßaß nacanau, abanan li Dios naxnau cßaßru cuan saß âchßôl. Li Dios na-iloc âcue ut naxnau cßaßru yôcat. Aßan tâkßajcâmûnk âcue aß yal chanru lâ yehom âbânuhom.
24:13b.PRO.024.013 Ex cualal incßajol, chetzaca li xyaßal cab xban nak châbil ut sa xtzacanquil.
24:14b.PRO.024.014 Joß xquißal li xyaßal cab, joßcan ajcuiß li châbil naßleb nak têcßul. Cui têtau ênaßleb us tex-êlk riqßuin li nequecßoxla xbânunquil ut têcßul li cßaßru yôquex chiroybeninquil.
24:15b.PRO.024.015 Mêcßûb junak naßleb incßaß us xbânunquil re têbânu raylal reheb li châbileb. Chi moco tex-oc saß li rochocheb chixpoßbal ru li cßaßruheb re.
24:16b.PRO.024.016 Usta tâbânu cuukub sut raylal reheb li tîqueb xchßôl, abanan eb aßan teßxcuy ut incßaß tâchßinânk xchßôleb. Abanan eb li incßaß useb xnaßleb ra teßxcßul nak teßosokß.
24:17b.PRO.024.017 Incßaß chisahokß êchßôl nak yôqueb chi cßuluc raylal li xicß nequeßiloc êre,
24:18b.PRO.024.018 xban nak li Kâcuaß incßaß nacuulac chiru nak têbânu chi joßcan. Mâre anchal tixjal lix cßaßux li Dios ut târisi li raylal saß xbêneb.
24:19b.PRO.024.019 Mexjoskßoß xbaneb li incßaß useb xnaßleb ut mêrahi ru li mâusilal li nequeßxbânu.
24:20b.PRO.024.020 Li incßaß useb xnaßleb moco us ta nak teßosokß. Eb li incßaß useb xnaßleb teßosokß joß nak nachup li xam.
24:21b.PRO.024.021 Ex cualal incßajol, chexucua ru li Kâcuaß ut chexucua ajcuiß ru li rey. Mêcßam êrib riqßuineb li xicß nequeßiloc reheb.
24:22b.PRO.024.022 Eb aßan teßosokß saß junpât. Mâ ani nanaßoc re chanru li raylal li tâqßuehekß saß xbêneb xban li Kâcuaß ut xban li rey.
24:23b.PRO.024.023 Joßcan ajcuiß eb li âtin aßin yebil xbaneb li cuanqueb xnaßleb. Incßaß us nak laj rakol âtin tixsicß ru ani tixcol rix saß li rakleb âtin.
24:24b.PRO.024.024 Li ani tixye re li cuan xmâc, “Lâat tîc âchßôl,” aßan tâtzßektânâk xbaneb li tenamit ut incßaß chic tâajekß ru.
24:25b.PRO.024.025 Abanan osobtesinbilakeb chi nabal li nequeßrakoc âtin saß tîquilal saß xbêneb li cuanqueb xmâc.
24:26b.PRO.024.026 Kßaxal lokß li ani naxye chi tzßakal li yâl.
24:27b.PRO.024.027 Xbên cua têcßanjela ru lê chßochß li cuan saß cßalebâl. Chirix aßan têyîb lê rochoch.
24:28b.PRO.024.028 Mêye nak cuan xmâc lê ras êrîtzßin cui mâcßaß xmâc, chi moco têyoßob âtin chirix.
24:29b.PRO.024.029 Mêcßoxla xqßuebal rêkaj li raylal xbânu êre. Mêbânu reheb lê ras êrîtzßin joß xeßxbânu êre lâex.
24:30b.PRO.024.030 Xinnumeß chak cuan cuiß xnaßaj li racuîmk li cuînk li incßaß naraj trabajic. Ut xinnumeß ajcuiß saß li naßajej li aubil cuiß lix uvas li mâcßaß xnaßleb.
24:31b.PRO.024.031 Ut li naßajej li quicuil chak nujenak chi pim ut chi qßuix. Ut li tzßac li sutsu cuiß ac poßbileb.
24:32b.PRO.024.032 Li cßaßru quicuil chak saß li naßajej aßan quicana saß inchßôl ut riqßuin aßan quintau innaßleb.
24:33b.PRO.024.033 Li ani junes cuârc naraj ut nacana saß rochoch chi kßalkßo li rukß chire xchßôl,aßan tâchâlk nebaßil saß xbên. Chanchan nak nachal chi elkßac laj êlkß, li cuan xpûb saß rukß.
24:34b.PRO.024.034 aßan tâchâlk nebaßil saß xbên. Chanchan nak nachal chi elkßac laj êlkß, li cuan xpûb saß rukß.
25
25:1b.PRO.025.001 Joßcan ajcuiß li âtin aßin. Yebil xban li rey Salomón. Queßtzîbâc retalil xbaneb li cuînk li queßcßanjelac chiru laj Ezequías lix reyeb laj Judá.
25:2b.PRO.025.002 Naqßueheß xlokßal li Dios nak cuan li cßaßak re ru tixcanab chi mukmu. Ut naqßueheß ajcuiß xlokßal li rey nak tixtau ru li cßaßru mukmu.
25:3b.PRO.025.003 Mâ ani nataßoc ru joß najtil cuan li choxa ut chanru lix chamal li chßochß. Joßcan ajcuiß lix cßaßuxeb li rey. Mâ ani nataßoc ru.
25:4b.PRO.025.004 Cui na-isîc lix tzßajnil li plata, laj tenol chßîchß naru naxyîb li châbil kßol chiru.
25:5b.PRO.025.005 Joßcan ajcuiß nak têrisiheb chi cßanjelac chiru li rey li incßaß useb xnaßleb re nak lix cuanquilal li rey tâcanâk chi xakxo saß xnaßaj xban li tîquilal naxbânu.
25:6b.PRO.025.006 Mênimobresi êrib chiru li rey ut incßaß têqßue êrib saß xnaßajeb li nînkeb xcuanquil.
25:7b.PRO.025.007 Kßaxal us nak toj teßxye âcue, “Numen chak arin chi ubej,” chiru nak teßxcßut âxutân chiruheb li xnînkaleb ru.
25:8b.PRO.025.008 Li cßaßru tâcuil riqßuin xnakß âcuu incßaß tatxic saß junpât chixyebal chiruheb laj rakol âtin xban nak mâre cuan junak chic tâxic chixyebal nak incßaß yâl li yôcat chixyebal ut mâre incßaß chic tâtau cßaßru tatsumênk cuiß.
25:9b.PRO.025.009 Us nak tânau xcolbal âcuib chiruheb li ani teßjitok âcue. Abanan mâserakßi chiru jalan li cßaßru cuan chi mukmu.
25:10b.PRO.025.010 Mâre ani tâabînk âcue ut li cßaßru xabânu tânaßekß ut mâcßaß chic cßaßru tâbânu re xyîbanquil ru.
25:11b.PRO.025.011 Junak châbil âtin saß xkßehil, aßan chanchan jun li châbil manzana yîbanbil riqßuin oro ut qßuebil lix sahob ru riqßuin plata.
25:12b.PRO.025.012 Kßaxal lokß li ani narabi lix kßusbal. Chanchan li matkßab ut li kßol yîbanbil riqßuin châbil oro.
25:13b.PRO.025.013 Kßaxal lokß li châbil takl chokß re li ani nataklan re. Naxqßue xsahil xchßôl lix patrón. Chanchan xquehal li sakbach chiru li cutan tik ru.
25:14b.PRO.025.014 Li ani naxnimobresi rib chixyebal nak nabal naxqßue ut mâcßaß naxqßue, li jun aßan chanchan li ikß ut li chok li mâcßaß hab chi saß.
25:15b.PRO.025.015 Li ani nim xcuyum naxcubsi xjoskßil li cuan xcuanquil. Li kßunil âtin naxtenkßa xjalbal xcßaßux junak li kßaxal cau xchßôl.
25:16b.PRO.025.016 Cui tâtau li xyaßal cab mâtzaca nabal. Caßaj cuiß tzßakal tâtzaca. Cui tâtzaca chi nabal, mâre tatxqßue chi xaßcuac.
25:17b.PRO.025.017 Joßcan ut nak tâcuulaßani junak lâ cuamîg, mâbânu chi cocß aj xsaß xban nak cui yôcat chi xic rajlal riqßuin naru natitzß châcuilbal ut xicß chic tatril.
25:18b.PRO.025.018 Li ani naxyoßob ticßtiß chirix li ramîg, aßan naxbânu raylal re. Chanchan junak li martillo, malaj junak li chßîchß caß pacßal xkßesnal, malaj ut chanchan li tzimaj kßes rußuj.
25:19b.PRO.025.019 Chanchan nak ra li ruch ke, malaj ut chanchan tokol junak li kok cui takacßojob kachßôl saß xbên junak incßaß us xnaßleb saß xkßehil li rahil chßôlej.
25:20b.PRO.025.020 Li ani naxic chi bichânc riqßuin junak ra saß xchßôl, aßan naxqßue xtzßakob xrahil xchßôl. Chanchan nak naxqßue vinagre saß lix yocßolal malaj ut narisi li rakß nak yô li que.
25:21b.PRO.025.021 Cui li xicß na-iloc âcue tâtzßocâk, qßue chi cuaßac. Ut cui tâchakik re, qßue chi ucßac.
25:22b.PRO.025.022 Cui tâbânu re chi joßcan kßaxal cuißchic xutânal tâêlk. Chanchan nak yôcat chixqßuebal li ru xam saß xjolom. Ut li Dios tixqßue âkßajcâmunquil.
25:23b.PRO.025.023 Li ikß li nachal saß li norte naxcßam chak li hab. Joßcan ajcuiß nak li ani naâtinac saß joskßil naxchikß xjoskßil li yô chi abînc re.
25:24b.PRO.025.024 Kßaxal us li cuânc saß junak cab nebaß chiru li cuânc saß junak xnimal ru cab riqßuin junak ixakilbej junes pletic naxbânu.
25:25b.PRO.025.025 Li châbil esilal li nachal chak saß najtil naßajej naxqßue xsahil chßôlej joß li châbil haß li narucß li tâchakik re.
25:26b.PRO.025.026 Li tîc xchßôl li naxqßue rib saß rukßeb li incßaß useb xnaßleb, aßan chanchan jun li haß li naxrepuelti rib ru ut naxcuaclesi li tzßaj li cuan chi rubel.
25:27b.PRO.025.027 Incßaß us xtzacanquil li xyaßal cab chi nabal. Joßcan ajcuiß xsicßbal li lokßal incßaß us.Li ani incßaß naxnau xcuybal rib, aßan chanchan jun li tenamit xiu xiu cuan xban nak incßaß sutsu saß tzßac.
25:28b.PRO.025.028 Li ani incßaß naxnau xcuybal rib, aßan chanchan jun li tenamit xiu xiu cuan xban nak incßaß sutsu saß tzßac.
26
26:1b.PRO.026.001 Joß nak li ratzßam que incßaß natßaneß saß sakßehil, chi moco li hab naxqßue saß xkßehil li kßoloc, joßcan ajcuiß nak li mâcßaß xnaßleb moco xcßulub ta nak tâqßuehekß xlokßal.
26:2b.PRO.026.002 Eb li tzßunun incßaß nequeßcuan saß jun chi naßajej. Ut eb li cuilix yal numecß nequeßxbânu. Joßcan ajcuiß nak li majecuâc incßaß nachal saß xbên junak yal chi joßcan chi mâcßaß xmâc.
26:3b.PRO.026.003 Li cacuây naqßueman xtzßûm re nak tixtau xyâlal. Ut li bûr naqßueman li chßîchß saß re, re xberesinquil. Joßcan ajcuiß li incßaß naxtau xyâlal. Tento xqßuebal xtzßûm re nak tixtau xnaßleb.
26:4b.PRO.026.004 Mâsume ru li cßaßru tixye li incßaß naxtau xyâlal, re nak incßaß tâjuntakßêta âcuib riqßuin.
26:5b.PRO.026.005 Tento nak tânau xsumenquil li mâcßaß xnaßleb re nak incßaß yôk xcßoxlanquil nak cuan xnaßleb.
26:6b.PRO.026.006 Li ani tixtakla junak mâcßaß xnaßleb chixbânunquil lix taklanquil, aßan yô chixqßuebal rib saß chßaßajquilal.
26:7b.PRO.026.007 Li yêk rok mâcßaß aj e nak cuan li rok xban nak incßaß nacßanjelac chiru. Joßcan ajcuiß li incßaß naxtau xnaßleb. Mâcßaß aj e nak tixye li châbil naßleb.
26:8b.PRO.026.008 Mâcßaß aj e xqßuebal xlokßal li mâcßaß xnaßleb. Chanchan xbacßbal junak pec saß li rantßin.
26:9b.PRO.026.009 Junak li calajenak incßaß narecßa xrahil li qßuix nak na-oc chi rukß. Joßcan ajcuiß li mâcßaß xnaßleb. Mâcßaß aj e xyebal li châbil naßleb re.
26:10b.PRO.026.010 Li ani naxbok yalak ani chi trabajic chi incßaß naxnau ma us xnaßleb malaj ut incßaß, li jun aßan chanchan li ani yôk chixtîcanquil yalak ani riqßuin lix tzimaj.
26:11b.PRO.026.011 Eb li mâcßaßeb xnaßleb junelic yôqueb chixbânunquil li incßaß us. Chanchaneb li tzßiß li nequeßxlou xcaß sut lix xaßau.
26:12b.PRO.026.012 Toj naru xqßuebal xnaßlebeb li incßaß nequeßxtau xyâlal chiruheb li nequeßxye nak cuanqueb xnaßleb. ¿Ma incßaß ta biß nequeqßue retal aßan?
26:13b.PRO.026.013 Li ani incßaß naraj trabajic naxsicß xyâlal chanru nak incßaß nacßanjelac. Naxye nak incßaß naru naxic chi trabajic xban nak cuan jun li cakcoj saß be naru nacamsîc xban.
26:14b.PRO.026.014 Junak puerta na-ecßan saß lix bisagras, abanan incßaß naxjal xnaßaj. Joßcan ajcuiß naxbânu li incßaß naraj trabajic. Naxqßue vuêlt saß lix cuarib, abanan incßaß nacuacli.
26:15b.PRO.026.015 Li incßaß nacuulac chiru cßanjelac naxchßic li rukß saß li plato. Abanan chi moco li tzacaêmk naraj xqßuebal saß re.
26:16b.PRO.026.016 Li incßaß naraj trabajic naxye nak aßan cuan xnaßleb chi us chiru cuukub chi cristian li nequeßxnau qßuehoc xnaßleb.
26:17b.PRO.026.017 Li ani naxchßic rib chi pletic saß xyânkeb li yôqueb chi pletic, aßan chanchan yô chixchapbal lix xic junak tzßiß.
26:18b.PRO.026.018 Junak lôc na-oc chi cutuc riqßuin li tzimaj cuan xxamlel re camsînc.
26:19b.PRO.026.019 Joßcan ajcuiß li naxbânu raylal re li ramîg ut naxye nak yal batzßûnc re nak xbânu chi joßcan.
26:20b.PRO.026.020 Chi mâcßaß xsißil li xam nachup. Ut nak mâcßaßeb aj molol âtin, mâcßaß chic plêt.
26:21b.PRO.026.021 Mâcßaß ru xam cui mâcßaß li xam. Ut mâcßaß li xam cui mâcßaß li siß. Joßcan ajcuiß nak mâcßaß li plêt cui mâ ani nayoßoban re li plêt.
26:22b.PRO.026.022 Li ticßtiß, aßan chanchan li cocß cab chiruheb li nequeßcuulac chiru ticßtißic chirix li ras rîtzßin. Abanan ra nanak cuiß li cßaßru li nequeßxye.
26:23b.PRO.026.023 Mâcßaß na-oc cuiß xqßuebal li plata chirix junak chßochß ucßal. Chanchan aßan li kßunil âtin li nequeßxye li incßaß useb xnaßleb. Mâcßaß na-oc cuiß.
26:24b.PRO.026.024 Li ani xicß na-iloc incßaß nacßutun chiru lix joskßil nak yô chi âtinac. Abanan saß lix cßaßux yô chixcßoxlanquil chanru tixbânu li incßaß us.
26:25b.PRO.026.025 Nak tatrâtina riqßuin kßunil âtin mâpâb re, xban nak lix cßaßux nujenak chi mâusilal.
26:26b.PRO.026.026 Usta tixmuk châcuu lix joskßil, abanan tâcuulak xkßehil nak chixjunileb teßxnau li mâusilal naxbânu.
26:27b.PRO.026.027 Li ani naxbec junak li jul re xtßanbal li ras rîtzßin, chi saß ajcuiß tâtßanekß. Ut li ani naxtolcßosi junak pec re xtßanbal ras rîtzßin, saß xbên ajcuiß tâtßanekß.Li ani naticßtißic xicß naril li nacßuluc raylal xban lix ticßtiß. Ut li âtinac riqßuin châbil âtin chi yal xcab rix xchßôl, aßan mâcßaß na-oc cuiß. Caßaj cuiß nasachoc.
26:28b.PRO.026.028 Li ani naticßtißic xicß naril li nacßuluc raylal xban lix ticßtiß. Ut li âtinac riqßuin châbil âtin chi yal xcab rix xchßôl, aßan mâcßaß na-oc cuiß. Caßaj cuiß nasachoc.
27
27:1b.PRO.027.001 Mênimobresi êrib chixyebal cßaßru têbânu cuulaj xban nak incßaß nequenau cßaßru tâcßulmânk cuulaj.
27:2b.PRO.027.002 Mêqßue êlokßal êjunes êrib. Kßaxal us nak jalan teßqßuehok êlokßal.
27:3b.PRO.027.003 Li pec ut li samaib kßaxal chßaßaj xcuybal li râlal. Abanan kßaxal cuißchic chßaßaj xcuybal lix joskßil li mâcßaß xnaßleb.
27:4b.PRO.027.004 Li joskßil naqßuehoc chßaßajquilal. Li joskßil nasachoc. Abanan li cakalînc, aßan li kßaxal cuißchic ra naxbânu.
27:5b.PRO.027.005 Kßaxal us nak tatkßusuk chi tzßakal re ru chiru nak tatrahok chi yal xcab rix âchßôl.
27:6b.PRO.027.006 Kßaxal us lâ cuamîg li nakßusuc âcue chi tzßakal re ru, usta ra tâcuecßa nak tatxkßus, chiru li jun li xicß na-iloc âcue, usta aßan naxye nak tzßakal âcuamîg.
27:7b.PRO.027.007 Li ani nujenak xsaß incßaß chic sa narecßa li xyaßal cab. Abanan li tâtzßocâk, usta incßaß sa, tixtzaca xban nak tâtzßocâk.
27:8b.PRO.027.008 Li ani naxcanab li rochoch, aßan chanchan li xul li naxcanab xsoc.
27:9b.PRO.027.009 Li sununquil ban naxqßue sahil chßôlej. Ut naxqßue ajcuiß xsahil xchßôl li châbil naßleb li nequeßxqßue li amigos.
27:10b.PRO.027.010 Mâtzßektânaheb lâ cuamîg chi moco tâtzßektânaheb li ramîg lâ yucuaß. Chi moco tatxic saß rochoch lâ cuas chixyebal li chßaßajquilal li cuancat cuiß. Kßaxal us nak tatxtenkßa lâ cuechcabal li nachß cuan chiru nak tatxtenkßa lâ cuas li najt cuan.
27:11b.PRO.027.011 Ex cualal incßajol, chicuânk ênaßleb re nak sahak inchßôl êriqßuin. Chi joßcan tinnau xsumenquil li nequeßhoboc cue.
27:12b.PRO.027.012 Li ani cuanqueb xnaßleb nequeßxqßue retal li raylal ut nequeßxcol ribeb chiru. Abanan eb li mâcßaßeb xnaßleb nequeßxcßul li raylal nachal saß xbêneb xban nak incßaß nequeßxnau xqßuebal retal.
27:13b.PRO.027.013 Li ani tixsume xtojbal xcßas junak incßaß naxnau ru, isihomak li rakß ut têqßue chokß prenda.
27:14b.PRO.027.014 Li ani tâxic toj ekßela chixqßuebal xsahil xchßôl li ramîg chi japjôk re, aßan chanchan nak japjôk re chixhobbal.
27:15b.PRO.027.015 Junak li ixakilbej junes chßilânc naxbânu, aßan chanchan li oques li na-oc saß cab rajlal nak yô li hab.
27:16b.PRO.027.016 Li ikß incßaß naru xrambal, chi moco li aceite târûk tâcanâk saß âcuukß. Tâhoyekß ban. Joßcan ajcuiß li ixk li nacuulac chiru chßilânc. Incßaß naru xrambal chiru.
27:17b.PRO.027.017 Li chßîchß riqßuin chßîchß ajcuiß nakßesnâc. Joßcan ajcuiß li cuînk. Cuînk ajcuiß tâqßuehok xnaßleb.
27:18b.PRO.027.018 Li ani naxchßolani lix tônal lix higo tixtzaca li ru. Ut li ani naril chi us li cßaßru re lix patrón, aßan tâqßuehekß xlokßal.
27:19b.PRO.027.019 Joß nak nakil li xnakß ku saß li haß, joßcan ajcuiß nak nakaqßue retal kacßaßux riqßuin jalan.
27:20b.PRO.027.020 Li xbalba ut li muklebâl mâ jokße nequeßnujac riqßuin li joß qßuial nequeßxcßul. Joßcaneb ajcuiß li cristian. Incßaß nequeßcßojla xchßôl riqßuin li joß qßuial cuan reheb. Toj nequeßxrahi ru xtzßakob.
27:21b.PRO.027.021 Li oro ut li plata isinbil lix tzßajnil riqßuin xam. Abanan eb li cristian nacßutun chanru lix naßlebeb nak nequeßqßueheß xlokßal.
27:22b.PRO.027.022 Usta tâtenle junak li mâcßaß xnaßleb, abanan mâ jokße tixtau xyâlal. Junelic ban mâcßaßak xnaßleb.
27:23b.PRO.027.023 Chanauhak rilbaleb lâ carner. Ut chaqßuehak âchßôl chirilbaleb lâ quetômk,
27:24b.PRO.027.024 xban nak li biomal ut li cuanquilal moco nacuan ta chi junelic. Na-osoß ban.
27:25b.PRO.027.025 Tâêlk chi us li ichaj. Nak acak xayocß chak li ichaj, jalan chic rêkaj tâêlk.
27:26b.PRO.027.026 Eb lâ cocß carner teßxqßue li lana re nak naru tâyîb lâ cuakß. Ut naru ajcuiß nacacßayi eb lâ cocß chibât re nak tâcuânk âtumin re xlokßbal lâ chßochß.Ut eb lâ chibât nabal li leche teßxqßue re tâchßolani âcuib lâat, joß ajcuiß lâ cualal âcßajol, joßqueb ajcuiß chixjunileb li nequeßtrabajic saß lâ cuochoch.
27:27b.PRO.027.027 Ut eb lâ chibât nabal li leche teßxqßue re tâchßolani âcuib lâat, joß ajcuiß lâ cualal âcßajol, joßqueb ajcuiß chixjunileb li nequeßtrabajic saß lâ cuochoch.
28
28:1b.PRO.028.001 Eb li incßaß useb xnaßleb nequeßêlelic usta mâ ani yô chi âlinânc reheb. Abanan eb li tîqueb xchßôl incßaß nequeßxucuac. Cßojcßôqueb ban xchßôl. Chanchaneb li cakcoj.
28:2b.PRO.028.002 Nak li tenamit incßaß sa saß xchßôl cocß aj xsaß nequeßxjal li acuabej. Abanan nak cuan junak acuabej châbil xnaßleb, li tenamit cau rib ut xakxo saß xnaßaj.
28:3b.PRO.028.003 Nak nachal li cacuil hab saß xbên li acuîmk, nasach ruheb li acuîmk. Joßcan ajcuiß li incßaß useb xnaßleb nak nequeßxrahobtesiheb li nebaß.
28:4b.PRO.028.004 Li nequeßxtzßektâna li chakßrab nequeßxqßue xlokßal li incßaß useb xnaßleb. Ut eb li nequeßxbânu li naxye li chakßrab, xicß nequeßril li cßaßru nequeßxbânu eb aßan.
28:5b.PRO.028.005 Eb li incßaß useb xnaßleb incßaß nequeßxtau ru cßaßru li tîquilal. Abanan eb li nequeßxpâb li Kâcuaß nequeßxtau ru cßaßru li tîquilal.
28:6b.PRO.028.006 Kßaxal us li cuânc saß tîquilal, usta nebaßo, chiru nak cuânk kabiomal ut incßaß usak kanaßleb.
28:7b.PRO.028.007 Li alalbej li naxbânu li naxye lix chakßrab li Dios, aßan naxnau cßoxlac. Abanan li ani nacuulac chiru cuânc saß xyânkeb li nequeßnumcuaßac nequeßnum-ucßac, aßan naxcßut xxutân lix yucuaß.
28:8b.PRO.028.008 Li ani yô chixtûbanquil lix biomal riqßuin xpatzßbal nabal ral li tumin, li biomal li naxchßutub aßan tâcanâk chokß reheb li nequeßiloc xtokßobâl ruheb li nebaß.
28:9b.PRO.028.009 Li ani incßaß naraj rabinquil lix chakßrab li Dios, li Dios naxtzßektâna ajcuiß lix tij aßan nak tâtijok.
28:10b.PRO.028.010 Li ani nequeßqßuehoc reheb li tîqueb xchßôl chi tßanecß, aßaneb ajcuiß teßtßanekß saß lix raßaleb. Abanan eb li tîqueb xchßôl, eb aßan teßxcßul lix kßajcâmunquileb.
28:11b.PRO.028.011 Eb li biom nequeßxcßoxla nak cuanqueb xnaßleb. Abanan junak li nebaß naxnau cßoxlac naxqßue retal chanru lix naßlebeb.
28:12b.PRO.028.012 Nak eb li tîqueb xchßôl nequeßxakabâc saß xcuanquil, chixjunileb nequeßsahoß saß xchßôleb. Abanan nak nequeßxakabâc saß xcuanquil li incßaß useb xnaßleb, li tenamit nequeßxmuk ribeb xbaneb xxiu.
28:13b.PRO.028.013 Li ani naxmuk lix mâc, incßaß us tâêlk. Abanan li ani tixpatzß xcuybal xmâc ut tixcanab xbânunquil li mâusilal, tâuxtânâk ru.
28:14b.PRO.028.014 Us xak reheb li ani nequeßxxucua ru li Kâcuaß. Abanan eb li cauheb xchßôl ut li incßaß nequeßxtau xyâlal, ra teßxcßul.
28:15b.PRO.028.015 Nak junak li acuabej incßaß us xnaßleb tâoc chi taklânc saß xbêneb li tenamit nebaß, aßan chanchan li cakcoj xban nak joskß. Malaj ut chanchan li oso li tâtzßocâk.
28:16b.PRO.028.016 Junak li acuabej mâcßaß xnaßleb naxrahobtesi li tenamit. Abanan li acuabej li incßaß naxra ru biomal, aßan najtak rok lix yußam.
28:17b.PRO.028.017 Li ani tâmâcobk riqßuin xcamsinquil li ras rîtzßin, aßan tixtoj rix lix mâc chalen toj saß lix camic. Ut mâ ani naru natenkßan re.
28:18b.PRO.028.018 Li ani nacuan saß tîquilal tâcolekß. Ut li ani incßaß nacuan saß tîquilal tâsachekß ru.
28:19b.PRO.028.019 Li ani naxtrabaji chi us lix chßochß tâcuânk xtzacaêmk chi nabal. Abanan li ani nacuulac chiru cuânc saß xyânkeb li incßaß nequeßtrabajic, aßan mâcßaß tâcuânk re.
28:20b.PRO.028.020 Li ani nacuan saß tîquilal tâosobtesîk xban li Dios. Abanan li ani târaj ru xtaubal xbiomal incßaß tâcanâk chi incßaß tixtoj rix lix mâc.
28:21b.PRO.028.021 Incßaß us nak takasicß ru ani takara. Abanan cuanqueb ajcuiß li nequeßxsicß ru ani nequeßxra yal xban xcßulbal xtumineb.
28:22b.PRO.028.022 Li ani naxra li biomal naraj ru xtaubal lix biomal. Ut incßaß naxqßue retal nak nebaßil yô chi châlc saß xbên.
28:23b.PRO.028.023 Li ani naxkßus ras rîtzßin saß xyâlal tâqßuehekß xlokßal. Abanan li ani incßaß naxye li yâl incßaß tâqßuehekß xlokßal, usta chanchan châbil li âtin naxye.
28:24b.PRO.028.024 Li ani narelkßa li cßaßru cuan re lix naß xyucuaß ut naxye nak moco mâc ta li naxbânu, aßan xcomoneb li nequeßsachoc.
28:25b.PRO.028.025 Li ani naxrahi ru li cßaßak re ru yal re aßan xjunes, aßan nayoßoban plêt. Abanan li ani naxcßojob xchßôl riqßuin li Dios us tâêlk riqßuin li cßaßru naxbânu.
28:26b.PRO.028.026 Li ani naxcßojob xchßôl saß xbên li cßaßru naxbânu xjunes, aßan mâcßaß xnaßleb. Abanan li ani cuan xnaßleb tâcolekß.
28:27b.PRO.028.027 Mâcßaß tâpaltok reheb li ani nequeßxtenkßa eb li nebaß. Abanan li ani incßaß nequeßxtokßoba ruheb li nebaß, tzßektânanbilakeb xbaneb chixjunileb.Nak eb li incßaß useb xnaßleb nequeßoc saß xcuanquil, eb li cristian nequeßxmuk ribeb xbaneb xxiu. Abanan nak nequeßsacheß ruheb li incßaß useb xnaßleb, us nequeßel riqßuin li cßaßru nequeßxbânu li tîqueb xchßôl.
28:28b.PRO.028.028 Nak eb li incßaß useb xnaßleb nequeßoc saß xcuanquil, eb li cristian nequeßxmuk ribeb xbaneb xxiu. Abanan nak nequeßsacheß ruheb li incßaß useb xnaßleb, us nequeßel riqßuin li cßaßru nequeßxbânu li tîqueb xchßôl.
29
29:1b.PRO.029.001 Li ani incßaß naxqßue saß xchßôl lix kßusbal tâsachekß ru chi junpât ut mâ ani naru nacoloc re chiru li sachc.
29:2b.PRO.029.002 Nak li tîqueb xchßôl nequeßqßueheß saß xcuanquil, eb li tenamit nequeßsahoß saß xchßôleb. Abanan kßaxal narahoß saß xchßôleb nak eb li incßaß useb xnaßleb nequeßqßueheß saß xcuanquil.
29:3b.PRO.029.003 Li ani naraj xtaubal xnaßleb naxqßue xsahil xchßôl lix yucuaß. Ut li ani nacuan riqßuineb li ixk li nequeßxcßayi ribeb naxsach lix biomal.
29:4b.PRO.029.004 Li rey li nataklan saß tîquilal naxtenkßa lix tenamit. Abanan li rey li junes tumin naxcßoxla, naxpoß ru lix tenamit.
29:5b.PRO.029.005 Li ani naxye châbil âtin re li ras rîtzßin chi incßaß yâl li naxye, aßan chanchan yô chixqßuebal jun li raßal re xtßanbal.
29:6b.PRO.029.006 Li mâc li nequeßxbânu li incßaß useb xnaßleb, aßan ajcuiß li nasachoc reheb. Abanan li tîqueb xchßôl junelic nequeßbichan xban xsahileb xchßôl.
29:7b.PRO.029.007 Li tîqueb xchßôl nequeßxqßue xchßôl chixtenkßanquileb li nebaß. Abanan li incßaß useb xnaßleb mâcßaß nequeßraj re li cßaßru nequeßxcßul li nebaß.
29:8b.PRO.029.008 Eb li nequeßcuulac chiru hoboc nequeßxtiquib chßaßajquilal saß junak tenamit. Abanan eb li cuanqueb xnaßleb nequeßxnau xyîbanquil ru li chßaßajquilal.
29:9b.PRO.029.009 Cui li ani cuan xnaßleb naxcßam saß rakleb âtin junak li mâcßaß xnaßleb, li ani mâcßaß xnaßleb junes hoboc naxbânu. Mâcßaß naru xyîbanquil ru riqßuin.
29:10b.PRO.029.010 Eb laj camsinel ras rîtzßin xicß nequeßril li tîqueb xchßôl. Abanan eb li tîqueb xchßôl nequeßxsicß xyâlal chanru nak teßcuânk saß xyâlal riqßuineb.
29:11b.PRO.029.011 Li ani mâcßaß xnaßleb saß junpât najoskßoß. Abanan li ani cuan xnaßleb naxnau xcuybal xjoskßil.
29:12b.PRO.029.012 Cui junak acuabej naxqßue xcuanquil li ticßtiß, li jun aßan naxpoß xnaßlebeb li ani nequeßtenkßan re.
29:13b.PRO.029.013 Eb li nequeßrahobtesîc, ut eb li nequeßrahobtesin juntakßêt nequeßxcßul. Li Kâcuaß naxcutanobresi lix yâlal chiruheb chi xcaßbichaleb.
29:14b.PRO.029.014 Li rey li nataklan saß tîquilal saß xbêneb li nebaß, xakxôk saß xnaßaj lix cuanquil junelic.
29:15b.PRO.029.015 Li alalbej li natijeß ut naqßueheß xtzßûm, aßan naxtau xnaßleb. Abanan li alalbej li nakßunbesîc, aßan naxcßut xxutân lix naß.
29:16b.PRO.029.016 Nak nequeßtam li incßaß useb xnaßleb, natam ajcuiß li mâusilal. Abanan li tîqueb xchßôl teßril nak tâsachekß ruheb li incßaß useb xnaßleb.
29:17b.PRO.029.017 Chekßuseb lê ralal êcßajol saß xyâlal re nak naru têcßojob êchßôl saß xbêneb. Junelic teßxqßue xsahil êchßôl.
29:18b.PRO.029.018 Cui incßaß nayeheß re li tenamit cßaßru naraj li Dios, incßaß nequeßcuan saß tuktûquilal. Us xak reheb li tenamit li nequeßxbânu li cßaßru naxye saß lix chakßrab li Dios.
29:19b.PRO.029.019 Incßaß naru xkßusbal junak môs yal riqßuin kßunil âtin. Usta naxtau ru li cßaßru nacaye re, abanan incßaß tixbânu.
29:20b.PRO.029.020 Toj naru xqßuebal xnaßleb li incßaß nequeßxtau xyâlal chiruheb li nequeßâtinac chi incßaß nequeßxcßoxla li cßaßru nequeßxye.
29:21b.PRO.029.021 Li ani naxkßunbesi lix môs chalen saß xcaßchßinal, mokon lix môs chic tâêchanînk re lix jun cablal.
29:22b.PRO.029.022 Li ani chßinpoß naxyoßob ra xîcß. Ut li ani najoskßoß, nabal sut namâcob.
29:23b.PRO.029.023 Li ani naxnimobresi rib nacubsîc xcuanquil xban xkßetkßetil. Abanan li naxcubsi rib naqßueheß xlokßal.
29:24b.PRO.029.024 Li ani na-oquen chirix junak aj êlkß, aßan xicß naril rib xjunes rib. Usta nayeheß re nak tento tixye li yâl, abanan incßaß naxye xban xxiu.
29:25b.PRO.029.025 Li xxucuanquil ru li cuînk, aßan chanchan jun li raßal. Abanan li ani cßojcßo xchßôl riqßuin li Dios, aßan tâcolekß.
29:26b.PRO.029.026 Nabaleb li teßraj tâuxk usilal reheb xban li acuabej. Abanan caßaj cuiß li Kâcuaß narakoc âtin saß tîquilal.Eb li tîqueb xchßôl xicß nequeßril li incßaß us. Abanan li incßaß useb xnaßleb xicß nequeßril li tîquil chßôlej.
29:27b.PRO.029.027 Eb li tîqueb xchßôl xicß nequeßril li incßaß us. Abanan li incßaß useb xnaßleb xicß nequeßril li tîquil chßôlej.
30
30:1b.PRO.030.001 Li âtin aßin quixye laj Agur li ralal laj Jaqué. Laj Agur quiâtinac riqßuineb laj Itiel ut laj Ucal ut quixye chi joßcaßin:
30:2b.PRO.030.002 —Relic chi yâl lâin mâcßaß innaßleb. Incßaß ninnau cßoxlac joß nequeßcßoxlac eb li cuînk.
30:3b.PRO.030.003 Incßaß xintau li xnînkal naßleb chi moco ninnau lix yâlal chirix li Dios Santo.
30:4b.PRO.030.004 ¿Ani li quitakeß toj saß choxa ut quicube cuißchic saß ruchichßochß? ¿Ani li quichapoc re li ikß saß rukß? ¿Ani li quilanoc re li haß saß lix tßicr? ¿Ani li quixakaban re li ruchichßochß saß xnaßaj? Cui nacanau ani aßan, ye cue. ¿Ani xcßabaß ut ani xcßabaß li ralal?
30:5b.PRO.030.005 Li Kâcuaß nacoloc reheb li nequeßxcßojob xchßôl riqßuin. Chixjunil li naxye li Kâcuaß yâl ut tzßakal re ru.—
30:6b.PRO.030.006 Mâqßue xtzßakob li râtin li Dios xban nak cui tâbânu aßan, li Dios tatxkßus ut tatcanâk joß aj ticßtiß.
30:7b.PRO.030.007 At Kâcuaß, cuib ajcuiß li naßleb li nintzßâma châcuu. Chaqßue taxak cue nak toj mâjiß nincam.
30:8b.PRO.030.008 Chinâtenkßa re nak incßaß tinticßtißik. Incßaß tâqßue nabal inbiomal, chi moco tinâcanab saß nebaßil. Caßaj cuiß intzacaêmk re rajlal cutan tâqßue cue.
30:9b.PRO.030.009 Cui nabal tâqßue cue, mâre tatintzßektâna ut mâre tinye nak incßaß ninnau âcuu. Ut cui incßaß tzßakal li cßaßru cuan cue, mâre tin-elkßak ut tincßut âxutân, at inDios, chan.
30:10b.PRO.030.010 Incßaß tâjit junak li môs chiru lix patrón. Cui tâbânu aßan, mâre tixtzßâma mâusilal saß âbên. Mâre lâat chic tatqßuehekß chixtojbal rix lâ mâc.
30:11b.PRO.030.011 Cuanqueb cristian nequeßxtzßektâna xyucuaßeb ut incßaß nequeßxqßue xlokßal lix naßeb.
30:12b.PRO.030.012 Cuanqueb li nequeßxcßoxla nak tzßakal re ru lix yußameb, abanan toj mâjiß cuybil sachbil lix mâqueb.
30:13b.PRO.030.013 Cuanqueb li nequeßxnimobresi ribeb ut nequeßxkßetkßeti ribeb chiruheb li ras rîtzßin.
30:14b.PRO.030.014 Cuanqueb li nequeßrahobtesin reheb li nebaß saß ruchichßochß toj retal nequeßxmakß chiruheb li cßaßru cuan reheb.
30:15b.PRO.030.015 Cuanqueb cristian caßaj cuiß xtzßâmanquil cßaßru reheb nequeßcuulac chiruheb. Chanchaneb li xul li natzßubuc quicß. Cuanqueb oxib li incßaß natzßakloc re li joß qßuial nequeßxcßul. Ut cuan jun chic mâ jaruj naxcßojob xchßôl riqßuin li joß qßuial naxcßul.
30:16b.PRO.030.016 Li oxibeb, aßaneb aßin: li muklebâl, ut li ixk li incßaß nequeßqßuiresin, ut li chaki chßochß li târaj tßakresîc. Ut li xcâ li incßaß naxcßojob xchßôl riqßuin li joß qßuial naxcßul, aßan li xam.
30:17b.PRO.030.017 Li ani tixhob lix yucuaß ut li ani tixtzßektâna lix naßleb li tâqßuehekß xban lix naß, aß ta eb li soßsol cheßisînk lix nakß ruheb ut teßxtiu lix tibeleb.
30:18b.PRO.030.018 Cuan câhib chi naßleb nasach inchßôl xcßoxlanquil ut incßaß nintau ru.
30:19b.PRO.030.019 Incßaß nintau ru chanru nak narupupic li cßuch chiru choxa, chi moco nintau ru chanru nak naxquelo rib li cßantiß chiru li pec, chi moco nintau ru chanru nak nequeßbêc li nînki jucub chiru li palau. Ut incßaß nintau ru cßaßut nak naxic xchßôl junak cuînk chirix junak ixk.
30:20b.PRO.030.020 Li ixk li naxmux ru xsumlajic nacuaßac ut naxchßaj saß li re ut naxye nak moco mâc ta li naxbânu.
30:21b.PRO.030.021 Cuan câhib pây ru li cristian li incßaß useb xnaßleb li nequeßqßuehoc chßaßajquil saß li tenamit. Aßaneb aßin:
30:22b.PRO.030.022 Li xbên, aßan jun li lokßbil môs li na-oc chokß rey; li xcab, aßan li mâcßaß xnaßleb li nanumcuaßac;
30:23b.PRO.030.023 li rox, aßan li ixk li xicß na-ileß, li naxtau xbêlom; ut li xcâ, aßan jun li môs ixk li nacana chokß rêkaj li ixakilbej.
30:24b.PRO.030.024 Cuanqueb câhib pây ru li xul saß ruchichßochß kßaxal coqßueb. Abanan kßaxal cuan xnaßlebeb chiruheb li jun chßol chic.
30:25b.PRO.030.025 Eb li sânc mâcßaßeb xmetzßêu. Abanan nequeßxcßûla lix tzacaêmkeb saß sakßehil re nak tâcuânk xtzacaêmkeb saß habalkße.
30:26b.PRO.030.026 Joßcan eb ajcuiß li imul mâcßaßeb xmetzßêu. Abanan nequeßxnau xcolbal ribeb. Joßcan nak nequeßxyîb xsoc saß xyânk li pec.
30:27b.PRO.030.027 Eb laj sâcß mâ ani nacßamoc be chiruheb. Abanan ac chi chßûtal cuanqueb nak nequeßbêc.
30:28b.PRO.030.028 Eb li x-am naru nacachap riqßuin âcuukß. Ut naru ajcuiß nequeßcuan saß rochoch eb li rey.
30:29b.PRO.030.029 Cuan oxib pây ruheb li xul li chßinaßus rilbal nak nequeßbêc. Ut li xcâ nabêc chi châbil.
30:30b.PRO.030.030 Lix bên, aßan li cakcoj li kßaxal cau rib saß xyânkeb li xul. Ut mâ ani naxxucua ru.
30:31b.PRO.030.031 Li xcab, aßan li tzoß xul li kßaxal kßetkßet, ut li rox, aßan li chibât. Ut li xcâ, aßan li rey li naxcßameb xbeheb lix soldados chi pletic.
30:32b.PRO.030.032 Xban nak mâcßaß ânaßleb, xanimobresi âcuib ut xat-oc chixcßûbanquil ru li incßaß us. Cßoxla chi us cßaßru tâbânu.Relic chi yâl, cui tâjuyle xsaß li leche, tâsukßîk mantequilla. Ut cui tâtochß saß âcuußuj chi cau, tâêlk xquiqßuel. Joßcan ajcuiß cui ani tâchikß xjoskßil, plêt texrakekß cuiß.
30:33b.PRO.030.033 Relic chi yâl, cui tâjuyle xsaß li leche, tâsukßîk mantequilla. Ut cui tâtochß saß âcuußuj chi cau, tâêlk xquiqßuel. Joßcan ajcuiß cui ani tâchikß xjoskßil, plêt texrakekß cuiß.
31
31:1b.PRO.031.001 Li rey Lemuel quixye resil li naßleb li quicßuteß chiru xban lix naß nak quiyeheß re chi joßcaßin:
31:2b.PRO.031.002 —At inyum, lâin tzßakal lâ naß. Lâat qßuebilat chak cue xban li Dios xban nak xatintzßâma chiru.
31:3b.PRO.031.003 Mâmux âcuib riqßuineb li ixk ut mâsach lâ yußam riqßuin xbânunquil li joß mâjoßil naßleb xban nak eb aßan narisi xcuanquileb li rey.
31:4b.PRO.031.004 At Lemuel, moco xcßulubeb ta eb li rey nak teßucßak vino, chi moco xcßulubeb li cuanqueb xcuanquil chi taklânc nak teßrucß li haß li nacaltesin.
31:5b.PRO.031.005 Cui yôkeb chi calâc mâre anchal tâsachk saß xchßôleb li naxye saß li chakßrab ut incßaß chic teßrakok âtin saß xyâlal saß xbêneb li rahobtesinbileb.
31:6b.PRO.031.006 Canabomak li haß li nacaltesin chokß reheb li câmqueb re ut chokß reheb li cuanqueb saß raylal.
31:7b.PRO.031.007 Cheßrucßâk re nak tâsachk saß xchßôleb li raylal ut li rahobtesîc li yôqueb chixcßulbal.
31:8b.PRO.031.008 Chat-oquênk ban chirixeb li incßaß naru teßxcol rib xjuneseb ut chacolakeb rix.
31:9b.PRO.031.009 Chat-âtinak chirixeb ut chatrakok âtin saß xyâlal saß xbêneb. Chatenkßaheb li nebaß joß eb ajcuiß li tenkßâc teßraj.—
31:10b.PRO.031.010 Junak ixakilbej châbil xnaßleb kßaxal chßaßaj xtaubal. Kßaxal lokß ut kßaxal terto xtzßak chiru li châbil pec perla.
31:11b.PRO.031.011 Lix bêlom cßojcßo xchßôl saß xbên aßan ut mâcßaß napaltoß reheb xban nak naxnau xjolominquil lix jun cablal.
31:12b.PRO.031.012 Junelic us naxbânu re lix bêlom ut mâ jun sut naxbânu li incßaß us re joß najtil teßcuânk saß ruchichßochß.
31:13b.PRO.031.013 Naxqßue xchßôl chixyîbanquil li tßicr riqßuin lana ut lino. Ut nasahoß saß xchßôl chixbânunquil lix cßanjel.
31:14b.PRO.031.014 Li ixk aßan chanchan jun li jucub naxic chi najt chixcßambal li tzacaêmk.
31:15b.PRO.031.015 Toj mâjiß nasakêu nak nacuacli. Naxqßueheb chi cuaßac li ralal xcßajol ut naxqßueheb ajcuiß chi tzacânc lix môs ixk.
31:16b.PRO.031.016 Naxsicß jun sîrak li chßochß, naxlokß ut narau li uvas chi saß riqßuin li tumin li naxsicß.
31:17b.PRO.031.017 Cau xchßôl ut cau rib chi cßanjelac.
31:18b.PRO.031.018 Naril chi us lix cßanjel re nak us tâêlk chiru ut incßaß nahilan chi cßanjelac chi kßek.
31:19b.PRO.031.019 Naxyîb li nokß ut naxquem.
31:20b.PRO.031.020 Rajlal naxtenkßaheb li teßraj tenkßâc ut naxtenkßaheb ajcuiß li mâcßaß cuan reheb.
31:21b.PRO.031.021 Incßaß nacßoxlac chirixeb li ralal xcßajol nak natßaneß li ratzßam que xban nak ac cuan tzßakal li rakßeb re teßxtzßap cuiß ribeb.
31:22b.PRO.031.022 Riqßuin rukß naxyîb li ris ut naxyîb ajcuiß li rakß aßan riqßuin li châbil tßicr lino.
31:23b.PRO.031.023 Ut lix bêlom naßno ru xbaneb chixjunileb li cuanqueb saß li tenamit xban nak aßan jun reheb li nequeßcßamoc be saß xyânkeb li tenamit.
31:24b.PRO.031.024 Li ixk aßan naxquem li tßicr lino ut naxquem li cßâmal saß ut naxcßayi reheb laj cßay.
31:25b.PRO.031.025 Li ixk aßan cau rib ut cuan xlokßal. Incßaß nacßoxlac chirix li cßaßru tâchâlk chiru mokon.
31:26b.PRO.031.026 Riqßuin li cßaßru naxye nacßutun nak cuan xnaßleb. Ut riqßuin châbilal naqßuehoc naßleb.
31:27b.PRO.031.027 Incßaß naxnumsi li cutan yal chi joßcan. Junelic ban naxqßue xchßôl xchßolaninquil lix jun cablal.
31:28b.PRO.031.028 Li bêlomej naxqßue xlokßal li rixakil. Joßcan eb ajcuiß li ralal xcßajol nequeßxqßue ajcuiß xlokßal.
31:29b.PRO.031.029 Lix bêlom naxye re: —Nabaleb li ixk nequeßxbânu li us, abanan lâat li kßaxal châbil chiruheb chixjunileb, chan.
31:30b.PRO.031.030 Eb li ixk li nequeßâtinac saß kßunil âtin naru nequeßbalakßînc ut lix chßinaßusaleb na-osoß. Abanan li ixk li naxxucua ru li Dios xcßulub nak tâqßuehekß xlokßal.Cheqßuehak xlokßal chiruheb li tenamit, ut cheqßuehak ajcuiß xlokßal chixjunil li cßaßru naxbânu.
31:31b.PRO.031.031 Cheqßuehak xlokßal chiruheb li tenamit, ut cheqßuehak ajcuiß xlokßal chixjunil li cßaßru naxbânu.
- Holder of rights
- Multilingual Bible Corpus
- Citation Suggestion for this Object
- TextGrid Repository (2025). Q'eqchi' Collection. Proverbs (Q'eqchi'). Proverbs (Q'eqchi'). Multilingual Parallel Bible Corpus. Multilingual Bible Corpus. https://hdl.handle.net/21.11113/0000-0016-B265-D